Vogelgriep en fipronil

Middelen om kippen gezond te houden veroorzaakten eind juli 2017 een schadepost die in de tonnen liep. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) constateerde een veel te hoog fipronil-gehalte in de eieren die vooral voor kinderen erg schadelijk is. Alle Pluimveehouders haalden de eieren terug uit de handel. Maar voor een deel was dat al te laat omdat de dienst te laat waarschuwde. Voor de reeks eieren met het nummer X-NL-40155-XX bleek zelfs een acuut gevaar voor de volksgezondheid. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit legde 187 pluimveebedrijven stil voor controle op de stof. De pluimveebedrijven willen het verantwoordelijke bedrijf Chickfriend aansprakelijk stellen voor de schade. Deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen in Duitsland liet een miljoen eieren terugroepen.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) trof 280.000 verkeerd genummerde eieren aan bij een handelaar in Mijnsheerenland. Hij kreeg 30.000 euro boete vanwege het geven van een vals herkomstnummer op eieren. Veel van deze eieren hadden een te hoog fipronilgehalte. Andere eieren kregen een nummer van een andere boerderij en werden als scharreleieren verkocht.

De conclusies van de commissie-Sorgdrager luiden: zowel kippenboeren, toezichthouder NVWA, als de verantwoordelijke ministeries in de pluimveesector maken grove fouten bij voedselveiligheid. Er is geknoeid met het verder (onder beperkingen) wettelijk toegestane luizenbestrijdingsmiddel Fipronil bij pluimvee. Het middel tegen bloedluis en heeft kippen en eieren verontreinigd. Bij tientallen pluimveehouders zijn in totaal 2,5 miljoen kippen geruimd. Inmiddels zijn 97 van de in totaal 747 geblokkeerde stallen schoon verklaard en volledig vrijgegeven. De schade voor de pluimveesector bedraagt minimaal 150 miljoen euro. De stof fipronil komt in een hele kleine hoeveelheid in eieren voor, maar is niet echt schadelijk. Cake, eiersalade, mayonaise kun je ook gewoon eten. In deze producten is de fipronil nog verder uitgedund. De NVWA heeft één eiercode (2-NL-4015502) naar buiten gebracht waarvan ze hebben gezegd dat je die écht beter niet kan eten. Fipronil is een insecticide en acaricide uit de groep van de fenylpyrazolen. Het werd in 1987 ontwikkeld door Rhône-Poulenc en voor het eerst op de markt gebracht in 1993. In 2002 verkocht Aventis het aan Bayer, die het op haar beurt in 2003 aan BASF verkocht. Het is een licht irriterende stof die kan kan leiden tot schade aan nier, lever of schildklier. Het voor kippenstallen toegestane bestrijdingsmiddel tegen bloedluis Dega 16 werd door Poultry-Vision vermengd met fipronil dat werd geleverd door een chemisch bedrijf uit Roemenië. De Barneveldse firma Chickfriend gebruikte willens en wetens dit mengsel bij de stallen van zo’n 150 Nederlandse pluimveebedrijven om luizen te bestrijden in. Chickfriend was ook actief in België. De meeste besmette eieren komen uit Nederland en werden naar deze landen geëxporteerd, maar vier Duitse pluimveebedrijven werkten ook samen met Chickfriend. De twee bestuurders van Chickfriend werden door justitie gearresteerd op verdenking van het in gevaar brengen van de volksgezondheid. De eerste berichten van de voedselbesmetting kwamen overigens al eerder uit België. 20 juli 2017 deed de Belgische Justitie een inval in Weelde bij het bedrijf Poultry-Vision, eveneens werd een waarschuwing voor mogelijke besmetting van Nederlandse pluimveebedrijven reeds op 19 juni 2017 door het Belgische FAVV aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) doorgegeven. Meerdere supermarktketens in België halen koekjes van producent Lotus Bakeries uit de schappen vanwege de aanwezigheid van Fipronil. Ook de mini-eierwafels en sneeuwwafels van het eigen merk van de dertien supermarkten die zijn aangesloten bij de Superunie, waaronder Emté, Deen en Coop werden teruggehaald. Het bedrijf gebruikte naast fipronil ook het verboden middel amitraz.

Het eierschandaal heeft zich verspreid van Nederland en België naar Duitsland, Frankrijk, Zweden, Groot-Brittannië, Oostenrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Denemarken, Zwitserland en zelfs Hong Kong.  Inmiddels zijn in 45 landen besmette eieren of eierproducten aangetroffen. In 26 van de 28 EU-landen zijn sporen van het insecticide gevonden, laat een woordvoerder van EU-commissaris Vytenis Andriukaitis (Gezondheid en Voedselveiligheid) weten. Alleen uit Litouwen en Kroatië is geen melding binnengekomen. Ook in onder meer de VS, Rusland, Zuid-Afrika, de Nederlandse Antillen, Turkije, Irak, Noorwegen, Israël en Canada is de stof aangetroffen. Begin september waren er nog 144 kippenbedrijven in Nederland gesloten in verband met het eierschandaal. Het waren er eerder 281. In België gaat het nog om 30 van de 93. 

De tipgever die in november 2016 het misbruik al meldde bij de NVWA werd later zelf een van de drie verdachten. In Lunteren werd materiaal aangetroffen met etiketten van Pro-farma erop, het bedrijf van Nick H., die als derde verdachte in het eierschandaal is aangemerkt. Groothandel in chemische producten voor de agrarische markt “Pro-farma” wordt in verband gebracht met kippenvoer waarin ook fipronil zou zitten. Zijn woning in het Brabantse Mill werd door de politie opengebroken en doorzocht. H. is een ex-compagnon van Patrick R. uit België, die door de Belgische justitie met zijn bedrijf Poultry Vision eveneens als verdachte wordt aangemerkt. Enkele jaren geleden gingen H. en R. uit elkaar, nadat ze in hun gezamenlijke bedrijf ruzie hadden gekregen. 

Als het aan de werkgroep “Versterking Zelfregulering Eierketen” ligt krijgt de Nederlandse eierketen een meldpunt voor onregelmatigheden binnen de sector. De werkgroep doet in totaal 22 aanbevelingen om de borging van voedselveiligheid en kwaliteit in de eierketen te verbeteren, te verdelen in vijf categorieën, waaronder de veiligheid van eieren en eiproducten en signalering en afhandeling van incidenten binnen de sector. Ook wordt gekeken naar de structuur van IKB Ei waarbij ook niet-deelnemende pluimveehouders onder de voorschriften van bijvoorbeeld IKB Ei moeten gaan vallen.

Een jaar na de fipronil-uitbraak zijn er nog steeds kippen besmet met de ziekte. Volgens de laatste cijfers van voedsel- en warenautoriteit NVWA zijn er nog 106 boerderijen geheel of gedeeltelijk geblokkeerd.