EU crisis

Vooral de zuidelijke EU landen, maar ook Nederland stevenen af op een zware recessie en zelfs een depressie. Om de coronacrisis in de EU aan te pakken is mogelijk 1,5 biljoen euro aan steun nodig. De Nederlandse economie is in het tweede kwartaal van dit jaar met maar liefst 8,5 procent gekrompen. In het eerste kwartaal kromp het bruto binnenlands product (bbp) al met 1,5 procent. In de eerste helft van 2020 is vanuit Nederland voor bijna 23 miljard euro minder aan goederen geëxporteerd dan in dezelfde periode vorig jaar. In dat half jaar is de Nederlandse economie in totaal met 10 procent gekrompen. Nederlandse banken verleenden sinds maart zo’n 24 miljard euro aan steun, in de vorm van extra leningen of uitstel van aflossingen. aan 161.000 ondernemers en bijna 34.000 particulieren.

Het willen invoeren van zogenaamde Eurobonds kan de nekslag zijn voor de Euro. De leningen van Euro-landen die namens alle landen gezamenlijk worden aangegaan, waarvan de rente veel lager is dan de zuidelijke landen op eigen leningen zouden betalen, worden door de zuidelijke landen doorgedrukt. Frankrijk en Italië willen al jaren Eurobonds, maar Nederland en de andere landen met een sterke economie zijn fel tegen, omdat zij uiteindelijk voor deze leningen zullen gaan opdraaien. Zwakke landen kunnen dan eindeloos geld lenen zonder verder nog hun economie te hervormen. Begrotingstekorten en staatsschulden van zuidelijke landen zijn ruim over de afgesproken maximale waarden heengegaan. De Europese Commissie wil daar bovenop nog eens 750 miljard euro uitlenen om dit aan zwaar getroffen Zuid Europese lidstaten te kunnen geven of uitlenen om zo de zwaarste recessie sinds de 2e wereldoorlog te voorkomen. Het herstelplan (Next Generation EU), moet onderdeel uit gaan maken van het EU-budget voor de jaren 2021 tot en met 2027. Over deze begroting, het Meerjarig Financieel Kader (MFK) genaamd, wordt nog onderhandeld door de lidstaten van de EU. De EU begroting zou hiervoor omhoog moeten naar 1,85 biljoen (1850 miljard euro). Dat geld gaat niet allemaal van lidstaten gevraagd worden, de 750 miljard euro aan noodsteun wil de Commissie op haar beurt zelf weer lenen op de financiële markten waarbij de individuele Lidstaten echter wel garant moeten staan.

De muntunie tussen landen met verschillende groei blijkt rampzalig. Nederland ziet de bui al hangen en is, ondanks de afkeer van Bitcoins, alvast gestart met de ontwikkeling van een eigen digitale munt. CDA coryfee en inmiddels 82-jarige Bert de Vries stelt een kleine dertig jaar later dat hij er achteraf spijt van heeft dat hij zich niet meer verzet heeft tegen het omzetten van de gulden in de euro en neemt het zichzelf kwalijk. Het was volgens hem een van de meest ingrijpende beslissingen die ze in die kabinetsperiode hebben genomen, met heel grote gevolgen. We hebben daar te gemakkelijk mee ingestemd, zo stelt hij in zijn boek “Ontspoord kapitalisme”, waar hij zeven jaar aan gewerkt heeft.

15 maart 2020 ging ook in Nederland vanwege de Corona pandemie vrijwel alles verplicht op slot. Scholen, horeca en sportscholen e.d. werden gesloten. 78.000 bedrijven opteerden voor een vergunning voor werktijdverkorting. De handel en transport stagneerden en de meeste bedrijven begonnen 1 maand na de 1e uitbraak al de gevolgen te ondervinden en dan staat de 2e golf pas in de kinderschoenen. Door stagnatie in toeleveringen, gedwongen sluitingen vanwege besmettingen onder het personeel komen veel bedrijven in financiële nood te verkeren. De NS heeft in de eerste zes maanden van 2020 een nettoverlies geleden van 185 miljoen euro en verwacht  het niet te redden zonder extra staatssteun. De horeca omzet in Nederland nam in het eerste kwartaal van 2020 met bijna 14 procent af. In het tweede kwartaal met bijna 50 procent ten opzichte van het voorgaande kwartaal, Vooral april was dramatisch. De opbrengsten van hotels en vakantieparken daalde in het eerste kwartaal met bijna 15 procent en in het tweede kwartaal met 64 procent. Hotels zagen de omzet met 75 procent dalen. Met restaurants, cafés en fastfoodrestaurants ging het al niet veel beter, die zagen de opbrengsten in het eerste kwartaal met 14 procent kelderen en in het tweede kwartaal met bijna 50 procent. Bij cafés zelfs met bijna 60 procent. De omzet van fastfoodrestaurants daalde met bijna 25 procent. Maar ook de omzet van reisbureaus maakte in het 2e kwartaal een ernstige daling mee. De branche zette 89,2 procent minder om dan in dezelfde periode in 2019. Sinds het begin van de coronacrisis hebben banken in Nederland aan ruim 161.000 ondernemers 23,7 miljard euro leningen of kredietruimte verstrekt. Het gaat in totaal om 32.000 leningen ter waarde van 20,7 miljard euro en om 129.000 bedrijven die uitstel van betaling hebben gekregen. Met het uitstel is 3 miljard euro gemoeid.

Het mediabedrijf Koninklijke BDUmedia zit in liquiditeitsproblemen en onder andere De Thermen in Rosmalen ging failliet. Grote ketens als ICI Paris, Adidas, Deichmann, H&M, Mediamarkt kunnen door de Corona crisis de huur niet langer betalen. De Corona crisis kost de Nederlandse Overheid minimaal 92 miljard euro en die heeft hierdoor een geschat begrotingstekort van 11,8 procent. De staatsschuld zal uiteindelijk uitkomen op 65,2 procent. Het kabinet wil de komende vijf jaar dan ook in totaal 20 miljard steken in projecten binnen het onderwijs, onderzoek en ontwikkeling, verduurzaming en infrastructuur, om zo de economie te versterken. Over zo’n investeringsfonds wordt al ruim een jaar gesteggeld, maar onlangs werd de coalitie het in grote lijnen eens over de invulling. Het kabinet blijft ondernemers en mensen die werken nog tot halverwege volgend jaar financieel ondersteunen wegens de coronacrisis. Er wordt zo’n 11 miljard euro uitgetrokken voor het derde noodsteunpakket. In totaal opteerden meer dan 65.000 ondernemers voor de regeling, waarvan zo’n 20.000 in de laatste week en 5400 op de laatste dag. Met de regeling konden werkgevers, die in de problemen kwamen door de coronacrisis, tot 90 procent van de loonkosten voor hun werknemer ontvangen. Werkgevers met minimaal 20 procent omzetverlies over een periode van vier maanden, kwamen in aanmerking voor een tegemoetkoming in de loonkosten voor de maanden juni tot en met september. Met ruim 65.000 aanvragen is het aantal aanvragen voor de nieuwe ronde NOW beduidend lager dan de bijna 150.000 aanvragen voor de eerste NOW. Bedrijven hebben in totaal voor zo’n 15 miljard euro aan tegemoetkoming voor lonen aangevraagd. De Staatsschuld zal dit jaar oplopen naar 60 procent van de bnp.

De evenementenbranche wordt ontzettend hard geraakt door de Corona beperkingen en de toekomst van de meesten is nog uiterst onzeker. Onder andere Ahoy en de RAI hebben te kampen met een enorm verlies, met als gevolg bezuinigingsmaatregelen om de organisatie weer financieel gezond te krijgen.  In juli meldde RAI Amsterdam 125 banen te moeten schrappen en in augustus meldde Ahoy dat 40% van het personeel moet afvloeien.

Het aantal inwoners van de Europese Unie is in een jaar tijd met ruim een miljoen toegenomen. Op 1 januari 2019 woonden er ruim 513 miljoen mensen in de EU-landen. De mondiale schuldenlast is inmiddels opgelopen tot een recordniveau en loopt door de Corona crisis in hoog tempo op. Niet alleen overheidsschulden stijgen, maar ook schulden van particulieren en bedrijven zijn ver boven het niveau van vlak voor de vorige financiële crisis. De uitbraak van het Corona virus gaven de economie in maart 2020 een doodsteek. De economische gevolgen zijn desastreus. De AEX zakte in twee weken tijd van 612 naar rond de 400 punten. Het grootste verlies sinds 1987. Dat gold ook voor de brede S&P 500, de Dow-Jonesindex en de Nasdaq. Aan het einde van de lockdowns veerde de beurs weer even op en leek het tij te keren. Banken waren ondertussen al, op verzoek van de ECB, gestopt met het uitkeren van dividend. Tienduizenden bedrijven opteren ondertussen voor een vergunning voor werktijdverkorting. De handel en transport stagneren en de meeste bedrijven begonnen al een maand na de eerste uitbraak ernstige gevolgen te ondervinden. Hetzij door stagnatie in toeleveringen, hetzij door gedwongen sluitingen vanwege besmettingen onder het personeel.  Olieprijzen daalden 20 april tijdens de Coronacrisis voor het eerst in de geschiedenis onder nul. De termijncontracten (futures) voor olie die moesten worden geleverd in mei, daalden in enkele minuten van tientjes tot op het dieptepunt van -40 dollar. Vooral de energiebedrijven en de luchtvaartmaatschappijen zien verliezen schrikbarend toenemen en het faillissement van de luchtvaartsector ligt op de loer. De overheid staat garant voor 80 procent van de miljoenenlening die reisorganisatie Corendon moest afsluiten om te overleven en ook KLM moest miljarden aan steun krijgen om niet om te vallen.

De Europese Centrale Bank (ECB) gaat onbeperkt schuldpapier kopen om de impact van deze nieuwe crisis tegen te gaan. Er worden van dat geld onder meer staatsobligaties en bedrijfsschuld opgekocht en daaronder vallen ook kortlopende schulden van niet-financiële bedrijven.

De vorige economische (banken) crisis in Europa duurde door extreme bezuinigingen en belastingverhogingen ruim 8 jaar en de schuld was voor de totale Europese Unie al opgelopen tot gemiddeld 85,1 procent van het bbp. De Eurozone is in het zicht van de nieuwe crisis vanwege de Corona uitbraak onvoldoende beschermd omdat Overheidsschulden van veel lidstaten onverantwoord hoog zijn en veel banken in hun voortbestaan worden bedreigd door grote uitstaande slechte leningen. Mocht Italië de opgebouwde enorme schuldenlast door de sterk dalende economie en de lock down vanwege de Corona crisis niet meer kunnen terugbetalen, dan heeft vooral Frankrijk een probleem omdat zij bijna 14% van de Italiaanse overheidsschuld in de boeken hebben staan. Het nieuwe SURE fonds van de EU geeft voor 100 miljard aan leningen aan lidstaten.  27,4 miljard hiervan is bestemd als ondersteuning voor werktijdverkorting in talie. Spanje leent 21,3 miljard, Polen 11,2 miljard, België 7,8 miljard, Roemenië 4 miljard, Griekenland 2,7 miljard, Tsjechië 2 miljard, Slovenië 1,1 miljard, Kroatië 1 miljard, Slowakije 631 miljoen, Litouwen 602 miljoen, Bulgarije 511 miljoen, Cyprus 479 miljoen euro, Malta 244 miljoen, Letland 192 miljoen euro en Nederland maakt geen gebruik van de lening. De Italiaanse overheidsschuld bedroeg voor de crisis al 133,7 procent van het bbp. De Centrale bank en de nationale centrale banken zijn de grootste schuldeisers van Italië. Italiaanse banken en verzekeraars bezitten 764 miljard euro aan Italiaanse obligaties en een derde daarvan zou in handen zijn van twee banken (Intesa Sanpaolo en UniCredit) en drie verzekeraars (Generali, Unipol Gruppo en UnipolSai). Nederland zou bijna 25 miljard euro hebben uitstaan, waarvan 9,2 miljard euro via pensioenfonds ABP en 1,9 miljard euro bij verzekeraar NN Group. Het niet terugkrijgen van die 25 miljard gaat voor Nederland een onoverkomelijk probleem worden.

Naast het SURE fonds stelt de Commissie nog meer middelen beschikbaar uit de EU-begroting, via het Investeringsinitiatief coronavirusrespons plus (CRII+). Daarbij zullen alle niet-vastgelegde cohesie- en structuurfondsen ter beschikking worden gesteld van de lidstaten voor onmiddellijke investeringen in bedrijven, werkgelegenheid en gezondheidszorg. Cofinancieringsvereisten worden afgeschaft en het beheer zal worden vereenvoudigd.

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft de Italiaanse bankengroep Carige onder volledig toezicht geplaatst nadat de 536-jarige bank er niet in was geslaagd een noodzakelijke kapitaalverhoging door te voeren. De ECB heeft drie bestuurders aangesteld die op zoek moesten naar een mogelijke overnamepartner voor de bank die de failliete bank voor een symbolische euro wil overnemen. Daarbij wordt vooral gekeken naar Blackrock en Unicredit. Carige heeft staatssteun ontvangen en klanten hebben ongeveer 3 miljard euro aan deposito’s teruggetrokken. Het verwachte verlies voor 2019 bedraagt ​​783 miljoen.

Ook de overige Europese banken en vooral de Deutsche Bank staan er niet al te best voor en gezamenlijk hebben zij 695 miljard aan (teltro’s) schuld opgebouwd bij de ECB die feitelijk moest worden afgelost in 2020, maar die met nieuwe teltro’s wordt geherfinancierd.

Brexit

De economische gevolgen van de Brexit lopen voor Nederland ook in de miljarden. Een meerderheid van de Britten (ruim 1,2 miljoen) bleek , mede door de eurocrisis en de groeiende zorg over de immigranten, in een op 23 juni 2016 gehouden referendum, voor een EU vertrek (Brexit) te zijn dat op 29 maart 2017 van start ging en 29 maart 2019 had moeten worden afgerond, maar dat pas op 31 januari 2020 definitief rond kwam. De EU had in de begrotingen de inkomsten van de Britten nog meegerekend. Volgens de S&P Global Broad Market Index die de aandelenmarkten in 47 landen bijhoudt verdampte er in totaal zo’n 2,08 biljoen dollar. Nederland exporteert nu nog jaarlijks voor zo’n 52 miljard euro naar het Verenigd Koninkrijk. Het Verenigd Koninkrijk droeg jaarlijks 11.342 miljard euro bij aan de EU-begroting. Dit betekent na hun vertrek een daling van 15 procent van het EU-budget na 2020 met als gevolg een evenredige verhoging van de bijdrage door de andere lidstaten. De Europese Commissie wil dat het nieuwe budget voor de EU flink omhoog gaat. De meerjarenbegroting wordt vanwege de Brexit vergroot met bijna 200 miljard euro. De bijdrage van Nederland zal waarschijnlijk de komende jaren daarom met 62,5% te stijgen en in 2027 zelfs uit kunnen komen op 13 miljard. Voor 2020 is de bijdrage 8 miljard bruto en 5,5 miljard netto. De absolute deadline voor een Brexit-deal stond gepland voor eind dit jaar, maar de onderhandelingen zitten muurvast.

Grondstoffen

De olieprijzen zakten weg toen bekend werd dat de vraag naar olie in de Verenigde Staten op recordlaagte uitkwam. BP besloot al in 2017 om niet meer verder te gaan met het zoeken naar olie in de Grote Australische Bocht, een grote baai aan de zuidkust van Australië en schrapte achtduizend banen bij zijn winnings- en productietak. een desinvesteringsprogramma van 15 miljard dollar ligt volgens BP op schema. Ook Shell stopte met zijn exploratiewerk in Alaska en leed in het tweede kwartaal van 2020 een verlies van 15,4 miljard euro, vooral door een afboeking van de waarde van de olie- en gasvoorrade. Siemens schrapte circa 6.900 banen bij zijn energie- en gastak. Op de balansen van olieconcerns, maar ook van de Nederlandse pensioenfondsen, aandeelhouders en investeerders staan grote voorraden olie, gas en kolen die vermoedelijk nooit meer uit de grond gehaald zullen worden. Energieagentschap IEA erkent de overschotten, die ver boven de vraag liggen. Op het moment dat financiële markten de ‘Carbon bubble’ doorprikken, kan dat leiden tot een catastrofale schok in de wereldeconomie. Winstdalingen bij ExxonMobil (-59%), Shell (-72%), BP (-45%) en Chevron zorgden voor het uitstellen van zo’n 68 megaprojecten voor in totaal 380 miljard dollar waarmee 27 miljard vaten olie konden worden geproduceerd. De niet-OPEC-landen  hadden in 2017 al een overschot van circa 750.000 vaten olie per dag. Ook de gasopslag raakt in hoog tempo vol en er liggen nu ook tankers met vloeibaar gas (LNG) uit de Verenigde Staten op zee, die wachten tot er weer afnemers voor zijn. Als gevolg hiervan dreigen de nieuwe investeringen in gaswinning in Nederland volledig stil te vallen. Sinds 2014 zijn die investeringen al teruggelopen van 1,2 miljard euro per jaar naar 600 miljoen euro. Omdat sommige besluiten al eerder zijn genomen wordt er dit jaar nog zo’n 400 tot 500 miljoen euro geïnvesteerd maar in 2021 dreigt er helemaal niets meer te gebeuren.

Door een combinatie van krimpende marges, een dreigende economische recessie, handelsoorlogen, mislukte samenwerkingen, de Corona uitbraak in China en de milieumaatregelen ontslaan mijnbouwbedrijven en grondstoffenhandelaren tienduizenden werknemers en gaan ze in hoog tempo door hun cashreserves heen. Staalproducent Nedstaal sloot na een eerdere doorstart alsnog de deuren. De Tata Group waartoe ook de voormalige Hoogovens in IJmuiden toe behoren kampt met onverantwoord hoge verliezen en schulden. Dat geldt ook voor Tata Motors en voor de hotel- , energie- en telecomactiviteiten van het concern. Tata Steel Europe zou volgens PwC explicietere steun van het Indiase moederbedrijf nodig hebben dan in juni werd gegeven, om onder meer de gevolgen van de coronacrisis te kunnen dragen.In 2019 werd een verlies geleden van 925 miljoen euro. Grondstoffenhandelaar Trafigura had ook slechte resultaten en British Steel is met een schuld van circa 880 miljoen pond insolvent verklaard en met behulp van de bank en de Overheid naarstig op zoek naar een Chinese koper. Een rechter heeft de op een na grootste staalproducent van Groot-Brittannië in een procedure van “gedwongen liquidatie” geplaatst. Het bedrijf werd in 2016 door investeerder Greybull voor 1 pond overgenomen van het Indiase Tata Steel, dat af wilde van de verlieslatende tak. De Europese Commissie heeft maatregelen moeten nemen om de staalindustrie in Europa te beschermen tegen de concurrentie uit China en dat gaf korte tijd enige verlichting. Tata Steel, Thyssenkrupp en Salzgitter smeekten bij Brussel om meer importbeperking vanuit China en de VS en verwachten duizenden ontslagen. Begin 2019 moesten bij Arcelor Mittal ook al tweeduizend werknemers vertrekken.

Chemie

Chemiebedrijf DSM schrapt wereldwijd 200 arbeidsplaatsen, waarvan 170 in Nederland. Voor zo’n 100 medewerkers dreigt gedwongen ontslag. De meeste arbeidsplaatsen vervallen bij de materialendivisie van DSM in Limburg. Bij de biotechkant van het bedrijf in Delft verdwijnen tientallen banen. 

Automarkt

De verkoop van nieuwe personenauto’s in Nederland zal dit jaar naar verwachting met bijna een kwart dalen tot 340.000 voertuigen vanwege de coronacrisis. Dat zou het laagste niveau zijn sinds 1968. De Nederlandse auto- en motorbranche heeft in het tweede kwartaal al een omzet die ruim 25 procent lager uit kwam dan in dezelfde periode vorig jaar, de grootste krimp in meer dan 25 jaar. Importeurs van nieuwe personenauto’s zetten ruim 40 procent minder om dan in het tweede kwartaal van 2019. Ook in augustus werden flink minder auto’s verkocht. In de eerste acht maanden van 2020 daalde de autoverkoop met een kwart.  Jaguar Land Rover ontsloeg ruim 4000 werknemers in het afgelopen jaar en Nissan schrapt wereldwijd zeker 5.200 banen naast de 4.800 ontslagen die ze eerder al bekend maakten. Het bedrijf schrapt daarmee in totaal ruim 7 procent van alle banen. Nissan verwacht de slechtste resultaten in elf jaar te boeken. Ook de Duitse auto-industrie kampt met slechte resultaten en Aston Martin zag het verlies verdrievoudigen in de eerste helft van 2020 en uitkomen op 227 miljoen pond (250 miljoen euro). Ook Daimler leidt zwaar verlies en schrapt daarom 1100 managementfuncties. Ook zouden alle werknemers gevraagd zijn om af te zien van een loonsverhoging. Renault schrapt wereldwijd ook 14.600 banen en de productiecapaciteit van de fabrieken wordt met bijna een vijfde verlaagd, net als het uitbrengen van nieuwe modellen. Bijna 4.600 fte in Frankrijk en meer dan 10.000 fte in andere landen. Het bedrijf leed het eerste half jaar van 2020 zeven miljard euro verlies. De vraag naar vrachtwagens en zware bestelauto’s is ook ingestort. Scania wil 5000 banen laten vervallen, waarvan maximaal 1000 op het hoofdkantoor in Zweden. De Auto industrie zorgt voor een sterk verminderde economische groei. Daimler benz, een van de economische steunpilaren van Duitsland wordt langzaam maar zeker overgenomen door China. (Een belang van  7,5 miljard euro). Het Chinese Zhejiang Geely is de grootste aandeelhouder geworden van het Zweedse Volvo en van de Britse sportwagenfabrikant Lotus. 

Banken

De economie krimp in 2020 met zo’n 12 procent. De CET1-ratio, die het kapitaal van de bank afzet tegen de bezittingen, zal flink dalen. Als de krimp doorzet kunnen de kredietverliezen voor de banken zelfs oplopen tot 40 miljard euro. Voordat het zover komt zullen de banken dan de kredietverlening terug schroeven omdat hun buffers te dicht bij de minimumeisen komen. Dat betekent dat ze hun rol bij het economische herstel minder goed kunnen vervullen en de economie meer schade oploopt.

De Italiaanse banken Carige, Banca Popolare di Vicenza, Veneto Banca en het Spaanse Banco Popular gingen ten onder aan het te grote aantal slechte leningen op hun balans. UBS zag het resultaat met 64 procent terugvallen. Italië nadert een staatsschuld van 2,5 duizend miljard euro. Daarom werd een apart steunfonds van 5 miljard euro opgezet om reddingsacties te kunnen financieren.  De staat moest onlangs 20 miljard euro in de banken steken om de sector te redden. Italiaanse banken hadden al zo’n 360 miljard euro aan slechte leningen en door de beursdalingen als gevolg van de Brexit kregen de banken nog eens te maken met verliezen van meer dan 20 procent. Franse banken hebben zo’n 300 miljard euro uitstaan in Italië. De Spaanse bank Monte dei Paschi di Siena heeft besloten om dochter Antoneveneta te verkopen. Uit de meest recente stresstest blijkt dat behalve Banca Monte dei Paschi di Siena ook de Oostenrijkse bank Raiffeissen-Landesbanken, het Spaanse Banco Popular Espano, het Italiaanse Unicredit, het Britse Barclays, Royal Bank of Scotland en Allied Irish Banks met hun kapitaaldekking in gevaar komen. Nadat eerder de vergunning van de Belgische Optima bank al werd ingetrokken ging de bank in juni 2017 failliet.

De Deutsche Bank vormt het grootste gevaar voor het bankensysteem. De Amerikaanse divisie zakte twee keer voor de stresstest van de Fed. Deutsche Bank lijdt al drie jaar verlies en het 2e kwartaal van 2019 zelfs 3,15 miljard dollar. Ex operationeel directeur Kim Hammonds zou op een intern evenement hebben gezegd dat Deutsche Bank het meest disfunctionele bedrijf is, waar ze ooit voor heeft gewerkt en het IMF noemde de bank het grootste gevaar voor de stabiliteit van het bankensysteem. De bank probeerde zich nog vergeefs van de ondergang te redden door een fusie met Commerzbank. Angela Merkel heeft al laten weten dat de bank niet door de Overheid gered zal gaan worden en dat zou ook binnen de geldende SRF resolutie ook niet mogelijk zijn. Vooral de 1200 miljard aan derivaten die Deutsche Bank op de balans heeft staan vormen een ontstekingsmechanisme voor een bankencrisis. Desondanks worden er bij deze bank dit jaar opnieuw voor ruim een miljard aan bonussen uitgekeerd. Internationale institutionele beleggers, waaronder Renaissance Technologies (Ren Tec), één van ‘s werelds best presterende hefboomfondsen halen sinds begin juli dagelijks circa 1 miljard dollar aan beleggingen weg bij de Deutsche Bank, nadat werd aangekondigd dat 18.000 van de 91.500 werknemers worden ontslagen en 74 miljard aan dubieuze leningen wordt overgeheveld naar een ‘bad bank’. Ook de grootste bank van Italië Unicredit balanceert op het randje van de afgrond. Een kleine 10.000 werknemers worden ontslagen. Momenteel werken er 86.000 mensen bij de Italiaanse bank. Bij de Franse bank Société Générale staan de zaken er ook slecht voor en moeten  1.600 werknemers vertrekken.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwt dat er maar heel weinig voor nodig is om kopje onder te gaan, dat de stabiliteit van het financiële systeem onder steeds grotere druk staat en dat als het versplinterde bankensysteem van de banken in Italië, Oostenrijk, Spanje en Duitsland niet wordt aangepakt, er een herhaling dreigt van de crisis van 2008-2009. Ook Brazilië staat op het randje van de afgrond vanwege grote corruptieschandalen en hoge schulden. Het IMF heeft berekend dat van de groep van zestig lage-inkomenslanden niet minder dan 24 een groot risico lopen dat ze niet meer aan hun schuldverplichtingen kunnen voldoen. Spanje vraagt de EU om een algemeen Eu steunfonds van 1,5 biljoen en verwacht voor 2020 een krimp van de economie van 9,2%, de grootste klap sinds de burgeroorlog van de jaren dertig. De werkloosheid stijgt naar 19%.

ECB

De ECB bezit nu al ruim 40 procent van de totale staatsschuld van de eurozone en moet vanwege de dreigende tekorten opnieuw schulden op kopen. Dat maakt op zich niet veel meer uit omdat er nieuw geld geproduceerd kan worden zonder dat daar enige reserves, zoals goud, aan ten grondslag liggen. De Europese Investeringsbank (EIB) heeft in Nederland 2,6 miljard aan leningen uitgezet. Het Europese Investeringsfonds (EIF), onderdeel van de EIB Groep, verstrekte tegelijkertijd 270 miljoen euro aan risicokapitaal aan het midden- en kleinbedrijf. In totaal verstrekte de EIB de laatste drie jaar 335 miljard aan kredieten om de boel draaiende te houden. Hierbij werd 20 miljard meer ingezet dan was gepland. De balans van de ECB is opgelopen tot 4,7 biljoen (4.700.000.000.000) euro. De centrale bank houdt ook de rente waartegen banken deposito’s kunnen stallen in Frankfurt op -0,4%. De problemen bij het pensioenfonds ABP zijn door de lagere rente ondertussen zorgelijk. Het fonds komt 42 miljard euro tekort en de dekkingsgraad is inmiddels ruim onvoldoende waardoor pensioenen vanaf 2020 gekort zullen moeten gaan worden.

Eind 2012 besloot de Europese Commissie om de ECB nieuwe bevoegdheden te geven voor een bankentoezicht en het optuigen van een bankenunie. In 2013 trad het Single Supervisory Mechanism (SSM) in werking en 4 november 2014 nam de ECB alle toezichthoudende taken volledig over. Per 1 januari 2016 is de SRM-Verordening ingegaan, waarbij de ECB via een in te stellen SRB moet signaleren wanneer een bank moet worden ontbonden. In exceptionele omstandigheden moet daarbij het extra resolutiefonds worden ingezet. De banken van de lidstaten moeten hiervoor in tien jaar 1 procent van de gedekte deposito’s van de deelnemende banken bijeenbrengen (circa 55-60 miljard euro). Hiervoor werd een Intergovernmental Agreement (IGA) afgesloten die de afdracht van de bijdragen aan het resolutiefonds (SRF) en de geleidelijke risicodeling van de lidstaten regelt. De Oostenrijkse Heta Asset Resolution (Hypo Alpe Adria Bank) is de eerste bank met de twijfelachtige eer om met een tekort van 8 miljard euro om te vallen onder de SRM regels (European Recovery and Resolution Directive, (BRRD) In opdracht van de toezichthouder werd 54% van de schulden die de bank heeft weggestreept en werd de terugbetalingstermijn voor de resterende schuld verlengd tot eind december 2023. Ook betaalt de bank geen rente meer aan de obligatiehouders. Onder de schuldeisers zitten Duitse banken, verzekeraars, hedge- en beleggingsfondsen. De bank ging ten onder aan witwassen, boiler rooms, financiering van de Freiheitliche Partei Österreichs en de handel in swaps. De ECB beperkte zich eerst nog tot het opkopen van staatsobligaties en obligaties van supranationale instellingen als de EU en de EU-noodfondsen, maar daar zijn ook Overheidsinstellingen aan toegevoegd. De ECB kocht ook voor 597 miljoen euro verpakte Nederlandse hypotheekleningen van ING en het noodlijdende Delta Lloyd die anders allang kopje onder zouden zijn gegaan. Tekorten worden door Centrale banken heimelijk weggewerkt met handel in eigen obligaties. Banken in Frankrijk, Italië en Ierland werken op deze manier met een balans die feitelijk een veelvoud is van het eigen vermogen (monetaire verruiming) en met geld dat er feitelijk niet is.

De pensioenfondsen gaan door de ECB ingrepen langzaam maar zeker ten onder en moeten de komende jaren fors korten op de pensioenen om de liquiditeit op een verantwoord peil te kunnen houden. Banken en financiering/leasemaatschappijen blijven ondertussen maar hoge rentes van 5 tot 9 procent berekenen om niet om te vallen, waardoor Fintech bedrijven op hun beurt met snelle, goedkopere leningen en aantrekkelijke beleggingen hun kans schoon zien om deze markt wereldwijd over te nemen. (40 miljard dollar per jaar) ING berekent klanten die tot 2.000 euro rood staan zelfs een rente van 13,9 procent, de Rabobank 12,7 procent per jaar en SNS 11 procent.

QE (Quantative Easing) en negatieve rente

Met het QE-programma (quantative easing) heeft de ECB 2600 miljard euro gecreëerd door (vooral slechte) obligaties en leningen van landen en bedrijven op te kopen. De opzet was om het financiële systeem, vooral banken niet om te laten vallen en om deze meer kredieten te laten verstrekken en zo de economie aan te zwengelen. Vanwege dreigende deflatie en banken in zwaar weer startte de ECB in maart 2015 met het verlagen van de rente en het net als de FED in de VS bij banken opkopen van staatsobligaties en Asset Backed Securities. Het opkoopprogramma van de centrale bank werd keer op keer verlengd  en werd uiteindelijk van 80 miljard euro per maand verlaagd naar 30 miljard. Sinds 1 januari 2018 werd het maandelijkse bedrag 30 miljard en in december 2018 nog “maar” 15 miljard. In januari 2019 stopte de ECB tijdelijk hiermee. Ondertussen heeft de ECB obligaties opgekocht tot een balanstotaal van bijna 4,7 biljoen euro. Er worden nog steeds ook obligaties afgelost. Dat geld wordt vanaf januari ook weer in nieuwe obligaties van eurolanden gestoken. Het totale bedrag aan obligaties van eurolanden die de ECB heeft daalt dus feitelijk nog helemaal niet. De Nationale Centrale Banken in Europa namen een groot gedeelte van het opkopen van slechte obligaties voor hun rekening, waardoor deze obligaties niet op de balans van de ECB zelf terechtkomen, maar bij de Nationale Centrale Banken waaronder ook die van Nederland. Het officiële doel van QE was, behalve het bevorderen van kredietverstrekking, het op peil houden van 2% inflatie. Echter na 5 jaar is deze in augustus zelfs enorm gedaald en voor het eerst sinds 2016 negatief, op -0,2%.  De ECB breidde vanaf juni 2020 het schulden opkoopprogramma uit met 600 miljard euro. Het bedrag kwam boven op de eerdere 750 miljard steunaankopen aan staats- en bedrijfsschulden en geldmarktpapier om de recessie en de coronacrisis te lijf te gaan. De schuldenopkoop gaat door tot tenminste juni 2021 of tot de coronacrisis voorbij is. Ook de gewone schuldenopkoop van 20 miljard euro per maand wordt voortgezet.

7 maart 2019 kondigde de ECB tot maart 2021 alweer een volgend programma van TLTRO’s (targeted longer-term refinancing operations) aan: banken mogen opnieuw tegen voordelige condities tweejaars-leningen aantrekken, mits deze worden besteed aan financieringen die de groei van de economie in de Eurozone bevorderen. Inmiddels is rente op spaargeld 0% en een negatieve spaarrente ligt in het verschiet. Triodos en ABN AMRO masseren vast dit toekomstperspectief en de Rabobank heeft vorig jaar zelfs al hun systeem aangepast om spaarrekeningen met een negatief tarief aan te kunnen bieden. In Duitsland is de kogel al door de kerk en internetbank Skatbank is daar de eerste aanbieder met een negatieve rente.

De centrale banken kochten in 2018 meer goud dan in de afgelopen 50 jaar. Er werd voor 651 ton netto aan goud gekocht, een stijging van ongeveer 75 procent ten opzichte van een jaar eerder. Daarmee nemen de centrale banken ongeveer 15 procent van alle aankopen voor hun rekening. Het eerste halfjaar van 2019  werd nog eens zo’n 374,1 ton ingekocht ter waarde van 14,2 miljard euro. De centrale banken van Polen, China en Rusland kochten de grootste hoeveelheid.

In China zelf zijn de banken en de beurzen ondertussen ook in gevaar. De Chinese banken hebben zo’n 1,1 biljoen euro aan slechte leningen uitstaan bij ondernemingen. De totale Chinese schuld als percentage van de omvang van de economie is in tien jaar verdubbeld tot 300 procent.

Eurocrisis

25 jaar geleden werden met het Verdrag van Maastricht op een Europese top de Europese Unie opgericht en de euro bedacht. Helmut Kohl en François Mitterrand waren de drijvende kracht achter het project. De euro moest er komen om politieke redenen. In Brussel werd het jubileum gevierd met de oplevering van een gloednieuw hoofdkwartier, gebouwd voor 321 miljoen euro. (ruim 80 miljoen meer dan begroot).Ursula von der Leyen is 16 juli 2019 door het Europees Parlement gekozen als de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Ze kreeg 383 van de 747 stemmen.

Het hele financiële systeem wordt overeind gehouden door enorme steunaankopen van de ECB en renteverlagingen die vooral gevolgen hebben voor pensioenfondsen en spaarders, die op deze manier meebetalen aan de tekorten van Zuid Europa. Dat opkoopprogramma werd tijdelijk verkleind van 80 naar 30 euro per maand. De lidstaten van de Europese Unie hadden afgesproken dat het begrotingstekort van lidstaten niet boven de drie procent van het bruto binnenlands product (bbp) mocht uitkomen, en dat de staatsschuld onder de zestig procent van het bbp moet blijven. Hiervan komt in de praktijk weinig terecht.

Door een groot aantal maatregelen zoals de oprichting van het EFSF, het hieruit voortkomende ESM en het in stelling brengen van het OMT programma door de ECB is getracht om de schuldencrisis in Zuid Europa te bedwingen. De begrotingstekorten, dreigende deflatie, dalende grondstofprijzen en de toenemende staatsschulden zijn structureel evenals de beperkte economische groei en de afnemende binnenlandse vraag. IJsland heeft dan ook eieren voor zijn geld gekozen en heeft onlangs besloten om de EU kandidatuur in te trekken en Denemarken wil de aparte status behouden en geen verdere EU regelgeving. De Italiaanse economie is in de tweede helft van 2018 dan ook in een recessie beland. Het is voor het eerst sinds 2013 dat een grote Europese economie in een recessie is beland.

Nederland

Nederland had op 1 januari bijna 17,3 miljoen inwoners, ongeveer 100.000 meer dan begin vorig jaar. Zo’n 1,7 miljoen Nederlandse huishoudens hebben meer schulden dan bezittingen. Zo’n 86 procent van deze schulden bestaat uit hypotheekschuld. De gemeente Amsterdam heeft een schuld van 4,2 miljard.
De Nederlandse export is in het eerste half jaar van 2020 met 9 procent afgenomen. Daarmee ligt de goederenuitvoer bijna 23 miljard lager dan in dezelfde periode van 2019.

Transport

Het goederenvervoer over het spoor is sterk afgenomen. Naar verwachting is de daling in de Rotterdamse havenoverslag door de Corona crisis van 2020 zo’n 20 procent.

Luchtvaart

Het aantal mensen dat van en naar de vijf nationale luchthavens reisde, is in april 2020 door de Coronacrisis met 98 procent gedaald ten opzichte van april 2019. Slechts zo’n 134.000 passagiers gingen met het vliegtuig. Er werd alleen gevlogen vanaf Schiphol (126.000 passagiers) en Eindhoven Airport (8000 reizigers). Op Rotterdam The Hague Airport, Maastricht Aachen Airport en Groningen Eelde viel het passagiersvervoer helemaal stil. Ook het vrachtvervoer was minder actief. In april werd er 103.000 ton vervoerd, 25 procent minder dan dezelfde maand vorig jaar.

De bouw

De grote bouwbedrijven hadden de afgelopen vijf jaar samen een omzet van meer dan 100 miljard, echter zonder daar winst op te maken. De vier beursgenoteerde bouwers hebben inmiddels een of meerdere aandelenemissies moeten doen om het hoofd boven water te houden. De aangescherpte normen voor PFAS. PFAS (ruim 6000 chemische stoffen (poly- en perfluoralkylstoffen)) belemmeren de bouw. De giftige stoffen komen voor in de bodem, in het grondwater, in sloten en rivieren. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) heeft in juli 2019 tijdelijke, strenge regels ingesteld voor het omgaan met grond waar PFAS in zit. De bouwsector maakte vervolgens de laagste kwartaalgroei in vier jaar tijd mee. En met 137 faillissementen stijgt het aantal omgevallen bouwbedrijven nu al zes kwartalen op rij.

Scheepvaart

Orders voor nieuwe containerschepen bereikten een nieuw dieptepunt. Twee grote rederijen gingen binnen een maand failliet. Flinter Barendrecht met 31 schepen en Abis met 21 schepen. Bertram Rickmers heeft een deel van zijn scheepvaartimperium moeten redden via een samenwerking met Zeaborn. Bij scheepswerf Keppel Verolme verdwijnen bijna 100 van de 350 banen. Scheepsbouwconcern Damen schrapt in totaal circa 150 banen bij Shiprepair Rotterdam, Shiprepair Van Brink en Shiprepair Vlissingen.  Ook rederij Vroon in De Central Industry Group (CIG) in Groningen moest door investeringsmaatschappij Nimbus worden gered. Het bekendste CIG-bedrijf Centraalstaal in Groningen, dat voorgevormde staalplaten voor schepen levert moest met reorganisaties het aantal werknemers in het afgelopen anderhalf jaar al terugbrengen van 120 naar 50. Van de ongeveer 1100 werknemers die CIG twee jaar geleden telde, was eind 2016 minder dan de helft over. Ook Wolfard & Wessels Werktuigbouw in Hoogezand, actief in de offshore, kwam in problemen. Het maakte na een faillissement een doorstart met de helft van de 104 werknemers. De Nederlandse Overheid stelde om de sector van de ondergang te redden vijf miljoen euro beschikbaar via de Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw (SDS) waardoor rederij Van Oord ondanks de malaise alsnog een nieuw kraanschip (op aardgas) kon bestellen bij scheepswerf Neptune die met de winst de opgelegde last onder dwangsom voor milieuvervuiling kan betalen. De ChristenUnie stond niet alleen aan de basis van het creëren van de subsidie maar was ook van doorslaggevende betekenis bij de toestemming voor de wijziging van het bestemmingsplan en een ruimere milieuvergunning ten behoeve van nieuwbouwplannen van de scheepswerf Neptune Shipyards. Ook het noodlijdende Royal IHC mag met SDS subsidie zo’n schip op gas bouwen. In juni 2015 moesten bij IHC Merwede 500 honderd banen verdwijnen vanwege reorganisatie door teruggelopen orders. IHC is eigendom van Parkland N.V. van Cees de Bruin van investeringsfonds Indofin (62.10%), Stichting Administratiekantoor Management en Personeel IHC (27.89%) en Rabo Capital B.V. (10.01%). Norddeutsche Landesbank (Nord/LB) heeft in 2016 een nettoverlies van 1,9 miljard euro geleden. Er moest vorig jaar voor €2,9 miljard opzij gezet worden voor de extreme verliezen in de scheepvaart.  Polen, Tsjechen, Bulgaren en Roemenen houden de Nederlandse binnenvaart nog enigszins draaiende. Zo’n 30% van de banen op de schepen wordt ingenomen door buitenlandse matrozen, schippers en kapiteins.

Veehouderij

Het is crisis in de melkveehouderij en sluiting van een paar duizend melkveebedrijven dreigt, waardoor de Nederlandse economie bijna een miljard aan netto toegevoegde waarde kwijt kan raken en volgens Milieudefensie hangt er zelfs een prijskaartje van 2,1 miljard euro aan vast. Zo’n 8000 zeldzame koeien die een onderdeel zijn van ons culturele erfgoed dreigen op termijn te verdwijnen. Een crisistop met banken (ABN Amro, Rabobank), diervoederproducenten en boerenorganisaties leidde er toe dat er 50 miljoen euro moet worden uitgetrokken om de melkveestapel te reduceren. Boeren die al hun melkvee afstoten, krijgen nu een premie van 1200 euro per melkkoe, 276 euro voor een kalf en 636 euro voor een pink (éénjarig rund). Daarnaast krijgen melkveehouders die hun bedrijf beëindigen een liquiditeitsvoorziening, bedoeld om 2017 financieel door te komen. Het doel van de regeling is dat er 60.000 minder melkkoeien in Nederland zullen zijn, waardoor er dit jaar 2,5 miljoen kilo minder fosfaat geproduceerd wordt. Voor 2030 moeten van de EU uiteindelijk circa 500.000 koeien verdwijnen om Nederland aan de regels en akkoorden te laten voldoen. Dat is ongeveer een kwart van de melkveestapel.

Visserij

Het Europees Parlement wil stoppen met de pulsvisserij in Europa, waar miljoenen in zijn geïnvesteerd. Pulsvissen is een moderne vistechniek waarbij gebruik wordt gemaakt van een visnet dat stroomstootjes afgeeft. Het Europees Parlement stemde op Frans initiatief voor een verbod op deze manier van vissen omdat deze techniek slecht zou zijn voor de natuur. De toekomst voor meer dan vijfhonderd Nederlandse vissers is opeens hoogst onzeker geworden. De Europese Commissie of de landbouwministers kunnen het Europese verbod nog annuleren omdat het besluit nog niet definitief is.

Sier- en fruitteelt

Door de sancties tegen Rusland, die sinds 2014 zijn ingesteld, zijn de fruittelers een belangrijke afzetmarkt kwijtgeraakt. Nieuwe afnemers zijn er niet door het overaanbod van appels en peren uit Oost-Europa, waar de teelt met subsidie uit Brussel wordt gesteund. Vanwege de Coronacrisis krijgen bloementelers en aardappelboeren 650 miljoen steun. (70 procent van de omzetderving).

Detailhandel

Gemiddeld daalde het aantal winkels met 4,4% in tien jaar tijd tot 95.630. Er zijn vooral minder winkels in dvd’s en cd’s, fotocamera’s en baby- en kinderkleding. Het aantal fysieke speelgoedzaken in Nederland is de afgelopen vijf jaar gedaald van 1214 (2015) naar 832 (2019), terwijl het aantal online speelgoedwinkels toenam van 670 naar 1398.T Het aantal online winkels steeg tot 32.000 vooral in kleding. Het aantal fysieke kledingwinkels daalde met 6%. Zalando had zelfs 1 miljard bezoekers en het aantal klanten groeide, met 17,5 procent, tot 29,5 miljoen. De omzet kwam uit op 1,5 miljard euro, een stijging van 26,7 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar.

Tussen de zestig en zeventig procent van de zelfstandige winkeliers lijdt echter verlies en leeft onder de armoedegrens. Grote ketens met in totaal meer dan 3.000 vestigingen zijn in korte tijd failliet gegaan, doorgestart of werden opgekocht door veelal buitenlandse investeerders, die het bedrijf leeg trokken door het onroerend goed te verkopen en de opbrengsten te besteden aan bonussen of deze weg te sluizen naar belastingparadijzen. 281.850 gebouwen (3%) staan inmiddels leeg, waarvan er 20.000 winkels waren. In 2017 veerde de detailhandel op met  4,2 procent. Dat is de hoogste groei in 11 jaar, meldt het CBS. De winkelverkopen stegen met 3,1 procent en de online verkopen met 19,5 procent. De omzet is nog wel 0,5 procent lager dan in 2008. Voor de non-foodwinkels bedraagt het omzetverlies sinds de crisis nog ruim 13 procent, terwijl de omzet van winkels in voedings- en genotmiddelen ruim 15 procent hoger ligt dan voor de crisis.

Handel en industrie

Honda zal in 2021 de Honda Civic fabriek in de Engelse stad Swindon sluiten en zo’n 3.500 banen schrappen. Nissan heeft plannen om de Nissan X-Train Sport in het VK te produceren geannuleerd. Ook Jaguar Land Rover en Ford hebben eerder dit jaar aangekondigd banen te zullen schrappen in Europa. In het tweede kwartaal werd  ook bij Tesla 400 miljoen dollar (359 miljoen euro) verlies geboekt.  In de eerste zes maanden van 2019 werden in de EU 8,2 miljoen nieuwe auto’s verkocht. Dat is een daling van 3,1 procent ten opzichte van het eerste halfjaar van 2018. Van de vijf grote markten liet alleen Duitsland in het halfjaar een bescheiden groei zien. De fietsenhandel gaat in 2020 echter als een speer en daar worden ongekende omzetten behaald.

Delfstoffen

Sinds 2018 is Nederland netto-importeur geworden van aardgas en dat kostte kostte Nederland vorig jaar ruim 2,1 miljard euro. De delfstoffenwinning kromp in 2016 met 11,2 procent vooral door de forse afname van het productieplafond voor aardgas. Dit werd vanaf 2014 stapsgewijs ingesteld om het aantal door de gaswinningen veroorzaakte aardbevingen in de provincie Groningen terug te dringen. In 2016 exporteerde Nederland nog voor 8,2 miljard euro aan aardgas. Daarmee is de aardgasexport in drie jaar ruimschoots gehalveerd. De aardgasproductie in 2016 was al 42 procent lager dan in 2013 en moest vanwege de aardbevingen nog verder verminderen waardoor een grote inkomstenbron opdroogt. Daarbij komen ook nog de grote uitgaven die nog moeten worden gedaan om de schade aan gebouwen in Groningen te herstellen. 1.500 woningen voldoen niet aan de veiligheidseisen volgens de Mijnraad. Minister Wiebes (Economische Zaken) sloot met Shell en ExxonMobil een deal voor de financiële afwikkeling van het dichtdraaien van de gaskraan in Groningen. De gasdeal van minister Wiebes (Economische Zaken) kostte de Nederlandse Staat bijna 3 miljard euro. Na aftrek van de winstbelasting kwam dat neer op een bedrag van netto 1,6 miljard euro.

Multinationals

Multinationals worden uitverkocht aan Buitenlandse investeerders. Zo werd Frisdranken bottelaar Refresco  overgenomen door Franse en Canadese investeerders voor 1,6 miljard euro, het Enschedese IT-bedrijf Caase.com door de Amerikaanse multinational Insight EMEA en Vanderlande Industries voor 1,2 miljard aan Toyota Industries. Ook Ziggo (Liberty Global), Kruidvat (A.S. Watson Group), de Ruyter, Douwe Egberts (Sara Lee), Grolsch (Asahi), Gansewinkel (Shanks), Connexxion (Transdev), Numico (Danone), Hoogovens (Tata steel, Van Leer(Amerikaanse concern Greif) VNU, TMG, KLM, DSM, Océ, IAI, Stork, Liteq en Reaal zijn allemaal al in Buitenlandse handen gevallen. Akzo Nobel (Amerikaanse investeringsmaatschappij Carlyle en het Singaporese investeringsmaatschappij GIC). Na Essent (Innogy), Nuon (Vattenfall) nu ook Eneco (Mitsubishi) verkwanselt.

Overheid inkomsten en uitgaven

Inkomsten 

De Nederlandse overheid krijgt 187 miljoen euro minder uitgekeerd door staatsdeelnemingen. Vanwege het coronavirus hebben de meeste bedrijven besloten om tijdelijk geen dividend te betalen.

Vanuit de EU kwam een eenmalige korting van ruim drie miljard op Europese afdrachten. De afwikkeling van rentederivaten leverde 5,4 miljard euro op. De verkoop van de voormalige SNS-vastgoedtak Propertize leverde nog eens ruim 3 miljard euro op. 317 miljoen euro kwam van de verkoop van vastgoed. De staat verkocht naast ruim vijftig gebouwen ook Paleis Soestdijk, vier gevangenissen, tien kantoren en vier rechtbanken. Voor het verhuren van gebouwen en grond werd 138 miljoen euro ontvangen, onder andere aan 125 plekken voor windmolens. De veiling van huurrechten van tankstations langs snelwegen leverde 27 miljoen euro op en de verkoop van zand, grind en schelpen was goed voor 19 miljoen euro.  De megaschikking van ING wegens anti witwas beleid leverde bijna 800 miljoen euro op. Het schatkistbankieren van decentrale overheden nam toe met twee miljard, waardoor het Rijk minder hoefde te lenen. De Nederlandse overheid kreeg in 2016 een korting van meer dan 3 miljard euro op de uitgaven aan EU afdrachten. De rentelasten daalden met ongeveer 1 miljard euro.

De Overheid heeft belangen in bedrijven met een gezamenlijke waarde van 98 miljard euro. Ongeveer een kwart hiervan is in het bezit van gemeenten en provincies. De overheid heeft ook een belang in De Nederlandsche Bank (DNB) ter waarde van bijna 29 miljard euro. De opbrengsten uit belastingen en wettelijke premies viel in 2018 14 miljard euro hoger uit dan in 2017. Vooral door de btw, vennootschapsbelasting en de loon-en inkomstenheffing. Ook stegen de inkomsten uit de belasting op personenauto’s en motorrijtuigen, kansspelbelasting en de dividendbelasting met meer dan 10 procent.

De Nederlandse Overheid heeft ruim 307 miljard aan inkomsten. Gemeenten hebben de lokale lasten de laatste vier jaar harder laten stijgen dan de inflatie. De gemeenten innen in 2020 gezamenlijk maar liefst 10,8 miljard euro aan Gemeentelijke heffingen, een stijging van 6,3 procent vergeleken met 2019. Voor 2021 is er een stijging tot wel 8 procent op de ozb. Behalve deze onroerendezaakbelasting , rioolheffing en afvalstoffenheffing die samen goed zijn voor 8 miljard euro – wordt een stijging verwacht door meer opbrengsten uit parkeerheffingen.
Amsterdam (+39 miljoen euro) is samen met Rotterdam (+13 miljoen) en Den Haag (+12 miljoen) de voornaamste inner. Voor parkeren wordt de automobilist belast met een stijging van 9,6 procent naar 1 miljard euro. Daarvan komt bijna een derde op conto van de gemeente Amsterdam. De hoofdstad rekent dit jaar op 321 miljoen euro aan parkeerinkomsten. De gezamenlijke opbrengst van de ozb komt in 2020 op 4,3 miljard euro door de grootste stijging in zeven jaar.  Ook afvalstoffenheffing is een melkkoe want de gemeenten willen 8,3 procent meer incasseren. Dat komt neer op 2 miljard euro. Uit rioolheffingen ontvangen gemeenten dit jaar 1,7 miljard euro, een stijging van 2,1 procent die overeenkomt met de afgelopen jaren.

Bezuinigingen en belastingen

Nederland behoort tot de landen met een relatief hoog belastingaandeel. Tussen 2010 en 2016 werd zo’n 1,4 miljard bezuinigd op de wegenbouw. In 2011 werd wettelijk bepaald dat de AOW-leeftijd in 2025 naar 67 jaar zou gaan en in 2013 en 2015 werd de verhoging verder naar voren gehaald. De AOW-leeftijd ligt vanaf 2022 op 67 jaar en 3 maanden. Ook de kinderopvangtoeslag werd verlaagd en de accijnzen verhoogd. In 3 jaar tijd werd onder andere 12 miljard bezuinigd op de zorg. In de afgelopen vijf jaar zijn 191 van de 477 politiebureaus gesloten en ingewisseld voor politieposten, die alleen op afspraak werken of één of twee dagdelen per week geopend zijn. De steunpunten zijn voornamelijk in gemeentehuizen of bibliotheken. De politie heeft het afgelopen jaar duizenden onderzoeken stopgezet vanwege een personeelstekort.

De energiebelastingen van Nederland zijn de hoogste van heel Europa. De Opslag Duurzame Energie (ODE) en tarieven van de energiebelasting zorgden in 2018 al voor een stijging van de energiekosten van gemiddeld 12%. Voor huishoudens met een gemiddeld verbruik van 3.500 kWh stroom en 1.500 kuub gas per jaar komen de belastingverhogingen voor 2019 neer op nog eens een extra heffing tot 153,85 euro. Bij elkaar opgeteld komt er tot 2021 een lastenverzwaring van 1 miljard euro alleen al voor vergroening. Aardgas werd bijna drie keer zo duur. Er werd al ruim 25 cent aan energiebelasting geheven op een kubieke meter aardgas en voor opslag duurzame energie  1,13 euro per kuub.

In 2001 en 2012 werd de btw al verhoogd en loonkosten stegen per uur tot wel 72,3 procent. In 2019 ging de btw voor het lage tarief van 3% omhoog naar 9%. Behalve taxi’s vallen ook fiets- en schoenreparaties, kappers, optredens van artiesten, schilders en stukadoors onder dit verhoogde btw-tarief. De btw-inning levert in 2019 hierdoor maar liefst 59,6 miljard op. De BPM werd opgehoogd met 35 procent en de belasting op autobrandstof werd 70 procent.  De totale inkomsten van de Gemeenten in 2016 bedroegen 53,8 miljard euro en hiervan werd 53,6 miljard euro uitgegeven. Rioleringsheffing werd ruim 2,5 keer duurder en ook de assurantiebelasting werd aanzienlijk verhoogd naar 21 procent. Gemeentelijke heffingen stijgen 4 tot 5 procent per jaar en parkeertarieven verdubbelden. Voor cafébezoek, woninghuur of openbaar vervoer moet bijna 60 procent meer betaald worden dan in 1996. Wasmachines, boodschappen of fietsen zijn ruim 30 procent duurder geworden. Recreatie werd gemiddeld 72 procent duurder, de huur van een woning werd 75 procent duurder en voedsel, alcohol en tabak stegen gemiddeld bijna 50 procent in prijs. De zorgverzekering ging in 2017 per gezin minimaal 60 euro per jaar extra kosten (5,00 p.p. p.m.) Gemiddeld moeten Nederlandse huishoudens in 2017 zo’n 745 euro afdragen aan gemeentelijke belastingen voor de afvalheffing, rioolheffing en de onroerend zaak belasting (OZB). De woonlasten stegen in 2017 gemiddeld opnieuw met een half procent ten opzichte van 2016. Dit jaar gaat een huishouden met een eigen woning gemiddeld 0,6 procent meer betalen voor de belastingen aan gemeente, provincie en waterschap. De waterschappen zullen naar verwachting ruim 2,5 procent meer belasting heffen dan vorig jaar. Het leven in Nederland is de laatste twintig jaar maar liefst 31,1 procent duurder geworden. De Overheid haalt steeds meer geld op met de verkoop aan bedrijven van CO2 uitstootrechten, die op een veiling verkocht worden. Om de koopkracht enigszins te behouden gold voor een inkomen van 68 duizend euro vanaf 2019 een tarief van 36,93 procent, daarboven werd het tarief 49,5 procent.

Verwachte belastingmaatregelen per 2021

-De inkomstenbelasting in de eerste schijf, tot 68.500 euro bruto per jaar, gaat iets omlaag.
– De arbeidskorting, een belastingvoordeel voor alle werkenden, gaat omhoog.
– De zelfstandigenaftrek wordt verder verlaagd. Dit belastingvoordeel voor zzp’ers daalde al van 7.200 euro dit jaar naar 5.000 euro in 2028. Dat wordt nu 3.200 euro.
– Zorgpersoneel krijgt een coronabonus van 500 euro, boven op de al toegezegde extra 1.000 euro in plaats van een structurele loonsverhoging.

Woningmarkt
– De overdrachtsbelasting wordt voor starters, in dit geval tot 35 jaar, geschrapt.
– De woonbelasting voor beleggers (kopers die niet zelf in de woning gaan wonen) omhoog. Zij betalen vanaf 2021 acht procent overdrachtsbelasting. Dat percentage geldt ook voor de aanschaf van een tweede woning en voor een huis dat voor kinderen wordt gekocht.

Sparen
– Spaarders krijgen een hogere vrijstelling. 50.000 euro voor alleenstaanden en 100.000 euro voor stellen.

Bedrijven
– Winst vanaf 200.000 euro wordt met 25% belast, in plaats van met 21,7 %.
– Belastingontwijking wordt strenger wordt aangepakt.
– Kleinere bedrijven krijgen in 2021 nog wel de beloofde belastingkorting op hun winsten: van 16,5 procent naar 15 procent. Bovendien wordt die schijf in stappen verhoogd van 200.000 euro naar 400.000 euro.
– Er komt een extra belastingvoordeel voor bedrijven die investeren: de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK).

Uitgaven en tekorten

Het Nederlandse leger is in een zorgwekkende staat. Het ministerie van Defensie moest erkennen dat de Nederlandse vloot last heeft van “materieelproblemen”. De vier luchtverdedigings- en commandofregatten van de Nederlandse vloot kunnen niet behoorlijk worden ingezet vanwege technische problemen en onderdelen schaarste. Nederland haalt net als andere EU landen de NAVO-norm niet, die voorschrijft dat 2 procent van het bbp aan de krijgsmacht moet worden besteed.  Nederland zit met een aandeel van 1,35 procent onder het NAVO-gemiddelde van 1,47 procent. De Amerikanen geven 3,5 procent van het bbp uit aan defensie. De Verenigde Staten eist in Brussel bij  de NAVO top een behoorlijk hogere bijdrage tot wel 4 procent voor de toekomst en eist dat ook achterstallige betalingen worden ingelost. Ondanks deze tekortkomingen worden er acht of negen extra F35-straaljagers gekocht van de in totaal 1,5 miljard euro die ter beschikking is gesteld in de recente voorjaarsnota. Als signaal wil Trump 12.000 militairen vast weghalen uit Duitsland en het hoofdkantoor van de Amerikaanse krijgsmacht in  Stuttgart, EUCOM, verhuizen naar een locatie in België.

In 2020 word bijna 3 miljard geïnvesteerd in aanleg, beheer en onderhoud van wegen.  Er komt circa 80 miljoen euro bij om de druk te verminderen op de budgetten voor beheer en onderhoud bij Rijkswaterstaat. En aan het budget voor instandhouding van het spoor wordt 151 miljoen euro toegevoegd in de periode tot 2022.  De lasten voor uitkeringen stijgen vooral door de grote aantallen migranten. In Nederland wonen ruim 17 miljoen mensen, waarvan zo’n 13 miljoen van 15 tot 75 jaar. Er wordt ruim 156 miljard euro uitgegeven aan sociale uitkeringen en de uitgaven aan sociale uitkeringen zijn dan ook goed voor 48 procent van de overheidsuitgaven. Ruim 7.300 remigranten krijgen een uitkering in het buitenland. Dit kost de Nederlandse Staat jaarlijks structureel 33,9 miljoen euro.  Vanuit de EU gaat er 4,5  miljard euro per jaar naar Turkije, Griekenland en de de ander Zuid-Europese landen om daar de toenemende stroom vluchtelingen tegen te houden. Door de Brexit zal Nederland ruim 400 miljoen per jaar meer af moeten dragen aan de Europese Unie. De EU kost Nederland toch al zo’n 2,5 miljard euro netto per jaar en de Brexit nog eens een kleine 3 miljard. Het onlangs afgesloten pensioenakkoord kost de schatkist in 2020 399 miljoen euro en dat loopt daarna op tot ruim een miljard euro in 2022. Voor het aanpakken van ondermijnende criminaliteit wordt vanaf 2021 zo’n 150 miljoen euro uitgetrokken. Het budget voor het ministerie van Justitie en Veiligheid wordt in 2021 verhoogd met 316 miljoen euro. Voor ouders die moeten worden gecompenseerd voor de toeslagenaffaire wordt 390 miljoen euro uitgetrokken en nog eens 110 miljoen euro aan uitvoeringskosten. 32 miljoen euro gaat naar het oplossen van het lerarentekort. de begroting voor het Ministerie van Onderwijs wordt structureel met 450 miljoen euro per jaar verhoogd.  Het kindgebonden budget wordt (voor ouder met een derde kind) structureel verruimd met 150 miljoen euro. 500 miljoen euro verdwijnt naar Corona bestrijding in het buitenland. 130 miljoen gaat naar vermindering van werkdruk in de organisatie. Het begrotingstekort loopt hierdoor nog dit jaar op op naar zo’n 68 miljard euro en in 2021 naar 44 miljard.

Uitgaven voor de monarchie

De Nederlandse monarchie kost jaarlijks zo’n vijftig miljoen euro. Alleen al de directe kosten bedragen ruim 104 miljoen euro. De renovatie van paleis Huis ten Bosch, waar koning Willem-Alexander en koningin Máxima met hun dochters gaan wonen, kost bijvoorbeeld 63,1 miljoen euro. Koning Willem-Alexander krijgt jaarlijks 5.318.000 euro. Het inkomensdeel van de vergoeding is nu nog 902.000 euro. Het inkomensdeel van Koningin Máxima is 326.000 euro. Voor haar hofhouding en overige uitgaven die met het ambt te maken hebben is 585.000 euro begroot. De gewezen koningin Beatrix krijgt per jaar 465.000 euro, en heeft nog eens een extra 965.000 euro te besteden aan personeel en materiële uitgaven. Bij elkaar kost dit per jaar in totaal 7.0659.000 euro.
De functionele uitgaven van de koning bedragen een kleine 27 miljoen en 260 man personeel kost nog eens 17 miljoen euro. Voor auto’s, koetsen en paleizen is 8,5 miljoen euro beschikbaar. Zo’n 400.000 is begroot voor faunabeheer. Voor het Het Loo is 190.000 euro begroot exclusief 90.000 euro voor de terreinwagens en 10.000 euro voor reiskosten en opleidingen. De vliegreizen kosten per jaar 973.000 euro. De Groene Draeck kost zo’n 95.000 euro per jaar exclusief eerder gepleegde revisie tussen 2011 en 2015 ad 223.000 euro. De doorbelaste kosten van ministeries en de personeelskosten van de RVD, het Militaire Huis (ceremonieel vertoon bij evenementen) en uitgaven van het Kabinet van de Koning (ondersteuning constitutionele taken) kosten ruim 5,5 miljoen. De toelage van Willem Alexander stijgt in 2019 met 24.000 euro. Dat is 2,7 procent meer dan vorig jaar, toen hij nog 902.000 euro kreeg. In totaal krijgen de Oranjes er in 2019 ongeveer een miljoen euro bij.

Staatssecretaris Raymond Knops van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft een eenmalige bijzondere uitkering van twee miljoen euro toegekend aan het bestuurscollege van Saba. Als gevolg van orkanen Irma en Maria hebben Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius te maken met herstelkosten. Deze bijzondere uitkering komt bovenop 25 miljoen dollar die al aan Saba ter beschikking was gesteld voor de wederopbouw.

Flevoland, Zuid-Holland en Groningen zijn de armste provincies. Het aantal daklozen neemt nog steeds toe. Ruim 282 duizend Nederlanders kunnen de verplichte premie voor hun zorgverzekering minstens zes maanden achter elkaar niet betalen. (1 miljard euro) en maandelijks wordt 20 miljoen euro aan zorgpremie zelfs helemaal niet voldaan. 30.000 mensen zijn zelfs helemaal onverzekerd. Veel thuiszorginstellingen gingen door de extreme bezuinigingen failliet.  Doordat voormalig staatssecretaris Van Rijn het Zorginstituut heeft laten bepalen wat er nodig is voor betere verpleeghuiszorg, is de uitspraak van deze instelling juridisch bindend geworden. Het betekent dat er honderden miljoenen, oplopend tot zo’n 2,1 miljard in 2021 extra naar de ouderenzorg moet. Door een weeffout in de wet blijken ook veel meer mensen recht te hebben op langdurige zorg als voorzien. Dit kost de Staat nog eens 745 miljoen euro extra. Nederland heeft een pensioengat van 2.000 miljard dollar en dat loopt in 2050 verder op naar 6.000 miljard dollar zo berekende het World Economic Forum. 

Dit artikel werd u aangeboden door

BVS Taxi Ter Aar

Geef een reactie