EU

EU

EU

Ook zonder een 3e wereldoorlog zal 2023 in het teken staan van een zware wereldwijde recessie. De Europese Centrale Bank verhoogt de rente in grote stappen, net zoals de Federal Reserve in de Verenigde Staten en de centrale banken in andere landen. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) rekent voor 2023 op een groei van 2,2 procent in plaats van de eerder geraamde 2,8 procent en voor Duitsland wordt een krimp van 0,7 procent verwacht waar eerder nog werd gerekend op een plus van 1,7 procent. De vijf grootste Amerikaanse techbedrijven Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon en Meta zijn in oktober 2022 in twee dagen tijd op de beurs in totaal 670 miljard euro minder waard geworden. Meta (Facebook) werd bijna een kwart minder waard. De inflatie was in oktober 10,6 procent op jaarbasis. In september was dat nog 9,9 procent. De hoogste inflatie binnen de EU was in Estland. Daar was de inflatie 22,5 procent. In Frankrijk was deze het laagst met 7,1 procent. In Nederland was de inflatie 16,8 procent.

EU

Door renteverhogingen drukken de hoog oplopende staatsschulden steeds meer op de begrotingen van EU lidstaten. De rente voor Zuid-Europese landen is nu al ongeveer dubbel zo hoog als van Nederland) en nu de ECB de rente verder heeft verhoogd bestaat het risico dat Zuid-Europese landen al snel geen geld extra meer kunnen lenen. De ECB heeft daarom besloten om toch maar weer leningen op te kopen. De Eurolanden waren in september meer geld kwijt aan de import van grondstoffen, materialen en goederen. Dit leidde  tot een handelstekort van 34,4 miljard euro. Een jaar geleden was nog sprake van een handelsoverschot van bijna 7 miljard euro. 

De vergrijzing is een belangrijke kostenpost; de beroepsbevolking krimpt van een kleine 65 procent in 2019 naar onder de 60 procent in 2037. Het aantal ouderen groeit met 11 procent. Deze demografische omslag treft Zuid-Europa het hardst. En de economie van de Eurozone stond er al zeer slecht voor. Om de coronacrisis in de EU aan te pakken was al zo’n 1,5 biljoen euro aan steun nodig en de extra miljarden voor de steun aan Oekraïne komen op een slecht moment. De Europese Commissie gaat nog eens 750 miljard euro uitlenen aan de Zuid Europese lidstaten om zo de zwaarste recessie sinds de 2e wereldoorlog te voorkomen. Het herstelplan (Next Generation EU), moet onderdeel uit gaan maken van het EU-budget voor de jaren 2021 tot en met 2027. Over deze begroting, het Meerjarig Financieel Kader (MFK) genaamd, wordt nog onderhandeld door de lidstaten van de EU. De EU begroting zou hiervoor omhoog moeten naar 1,85 biljoen (1850 miljard euro). Dat geld gaat niet allemaal van lidstaten gevraagd worden, de 750 miljard euro aan noodsteun wil de Commissie op haar beurt zelf weer lenen op de financiële markten maar  de individuele Lidstaten moeten daar echter wel garant voor staan. In Zuid Europa zijn torenhoge staatsschulden opgebouwd en beleggers eisen steeds hogere risicopremies. De bouwstenen zijn gelegd voor een financiële crisis die zijn weerga niet kent. De Staatschulden in Italië en Griekenland zijn  met 150 tot 193 procent van het bbp erg hoog en de EU-ministers van Financiën zijn naarstig op zoek naar kunstgrepen om de honderden miljarden euro’s aan toekomstige groene investeringen niet langer mee te tellen als staatsschuld. De olieprijzen daalden 20 april 2021 tijdens de Coronacrisis nog tot voor het eerst in de geschiedenis onder nul, maar zijn nu rond de 90 euro. De termijncontracten (futures) voor olie daalden destijds nog naar een dieptepunt van -40 dollar.

Bankencrisis

De Italiaanse banken Carige, Banca Popolare di Vicenza, Veneto Banca en het Spaanse Banco Popular gingen ten onder aan het te grote aantal slechte leningen op hun balans. Italië nadert een staatsschuld van 2,5 duizend miljard euro. Daarom werd een apart steunfonds van 5 miljard euro opgezet om reddingsacties te kunnen financieren.  De staat moest onlangs 20 miljard euro in de banken steken om de sector te redden. Italiaanse banken hadden al zo’n 360 miljard euro aan slechte leningen en door de beursdalingen als gevolg van de Brexit kregen de banken nog eens te maken met verliezen van meer dan 20 procent. Franse banken hebben zo’n 300 miljard euro uitstaan in Italië. De Spaanse bank Monte dei Paschi di Siena heeft besloten om dochter Antoneveneta te verkopen. Uit de meest recente stresstest blijkt dat behalve Banca Monte dei Paschi di Siena ook de Oostenrijkse bank Raiffeissen-Landesbanken, het Spaanse Banco Popular Espano, het Italiaanse Unicredit, het Britse Barclays, Royal Bank of Scotland en Allied Irish Banks met hun kapitaaldekking in gevaar komen. Vijf jaar na de 5,4 miljard euro steun om MPS te redden, moet Italië nog eens 1,6 miljard euro in de bank pompen. 

De Deutsche Bank vormt het grootste gevaar voor het bankensysteem. De Amerikaanse divisie zakte twee keer voor de stresstest van de Fed. Deutsche Bank lijdt al jaren miljarden verlies. Ex operationeel directeur Kim Hammonds zou op een intern evenement hebben gezegd dat Deutsche Bank het meest disfunctionele bedrijf is, waar ze ooit voor heeft gewerkt en het IMF noemde de bank het grootste gevaar voor de stabiliteit van het bankensysteem. De bank probeerde zich nog vergeefs van de ondergang te redden door een fusie met Commerzbank. Angela Merkel heeft al laten weten dat de bank niet door de Overheid gered zal gaan worden en dat zou ook binnen de geldende SRF resolutie ook niet mogelijk zijn. Vooral de 1200 miljard aan derivaten die Deutsche Bank op de balans heeft staan vormen een ontstekingsmechanisme voor een nieuwe bankencrisis. Desondanks werden er bij deze bank opnieuw voor ruim een miljard aan bonussen uitgekeerd. Internationale institutionele beleggers, waaronder Renaissance Technologies (Ren Tec), één van ‘s werelds best presterende hefboomfondsen halen sinds begin juli dagelijks circa 1 miljard dollar aan beleggingen weg bij de Deutsche Bank, nadat werd aangekondigd dat 18.000 van de 91.500 werknemers worden ontslagen en 74 miljard aan dubieuze leningen is al overgeheveld naar een ‘bad bank’.

Ook de grootste bank van Italië Unicredit balanceert op het randje van de afgrond. Zo’n 10.000 werknemers worden ontslagen. Momenteel werken er 86.000 mensen bij de Italiaanse bank. Bij de Franse bank Société Générale staan de zaken er ook slecht voor en moeten  1.600 werknemers vertrekken. Meer recent is de 60% koersval van Zwitserse bank Credit Suisse waardoor de bank failliet dreigt te gaan. De Nederlandsche Bank (DNB) waarschuwt voor zwaardere beproeving voor banken vanwege de hoge inflatie, oplopende rentes, de oorlog in Oekraïne en kans op wereldwijde recessie. “De inflatie is met circa 17% hoog en de rente loopt op, terwijl de economische groei afneemt. Dat is een mix van factoren die we sinds de jaren zeventig niet in deze mate hebben gezien”, zei DNB-president Klaas Knot.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwt dat er maar heel weinig voor nodig is om kopje onder te gaan, dat de stabiliteit van het financiële systeem onder steeds grotere druk staat en dat als het versplinterde bankensysteem van de banken in Italië, Oostenrijk, Spanje en Duitsland niet wordt aangepakt, er een herhaling dreigt van de crisis van 2008-2009. 

Het IMF heeft berekend dat van de groep van zestig lage-inkomenslanden niet minder dan 24 een groot risico lopen dat ze niet meer aan hun schuldverplichtingen kunnen voldoen. Spanje vraagt de EU om een algemeen Eu steunfonds van 1,5 biljoen en verwacht voor 2020 een krimp van de economie van 9,2%, de grootste klap sinds de burgeroorlog van de jaren dertig. De werkloosheid stijgt naar 19%. Het IMF wil daarom 650 miljard euro aan noodreserves aanleggen. Het gaat om zogenoemde speciale trekkingsrechten (sdr’s), certificaten waar alleen het IMF over beschikt. Landen kunnen een beroep op deze reserves doen zonder dat daarmee hun schuld oploopt. Alle landen zouden ervan profiteren, omdat het de wereldeconomie ondersteunt. Managing director Kristalina Georgieva van het IMF heeft laten weten dat wordt gewerkt aan een plan waarmee de noodreserves in juni kunnen worden opgehoogd. Het sdr is een internationaal erkende potentiële claim. Het werd in 1969 door het IMF in het leven geroepen om de aangesloten landen van officiële reserves te voorzien. Tot dusver is volgens het IMF 204,2 miljard sdr, wat gelijkstaat aan ongeveer 293 miljard dollar, toegekend aan de lidstaten. 182,6 miljard sdr is toegekend in de nasleep van de financiële crisis van 2009. De waarde wordt gebaseerd op vijf bestaande valuta’s: de Amerikaanse dollar, de euro, de Chinese renminbi, de Japanse yen en het Britse pond.

ECB

De Europese Centrale Bank (ECB) kocht voor 5 biljoen euro schuldpapier in. Er werden onder meer staatsobligaties en bedrijfsschuld opgekocht en daaronder vielen ook kortlopende schulden van niet-financiële bedrijven. Europese banken en vooral de Deutsche Bank staan er niet al te best voor en gezamenlijk hebben zij 695 miljard aan (teltro’s) schuld opgebouwd bij de ECB die feitelijk moest worden afgelost in 2020, maar die steeds opnieuw met nieuwe teltro’s wordt geherfinancierd. De ECB bezit nu al ruim 40 procent van de totale staatsschuld van de eurozone en moet vanwege de dreigende tekorten opnieuw schulden op kopen. Dat maakt op zich niet veel meer uit omdat er nieuw geld geproduceerd kan worden zonder dat daar enige reserves, zoals goud, aan ten grondslag liggen. De Europese Investeringsbank (EIB) heeft in Nederland 2,6 miljard aan leningen uitgezet. Het Europese Investeringsfonds (EIF), onderdeel van de EIB Groep, verstrekte tegelijkertijd 270 miljoen euro aan risicokapitaal aan het midden- en kleinbedrijf. In totaal verstrekte de EIB de laatste drie jaar 335 miljard aan kredieten om de boel draaiende te houden. Hierbij werd 20 miljard meer ingezet dan was gepland. Daar trekt de ECB nu 500 miljard euro extra voor uit, zodat de totale omvang van het opkoopprogramma op 1850 miljard euro uitkomt. De problemen bij het pensioenfonds ABP zijn door de lagere rente ondertussen zorgelijk. Het fonds komt 42 miljard euro tekort en de dekkingsgraad is inmiddels ruim onvoldoende waardoor pensioenen vanaf 2020 gekort zullen moeten gaan worden.

Eind 2012 besloot de Europese Commissie om de ECB nieuwe bevoegdheden te geven voor een bankentoezicht en het optuigen van een bankenunie. In 2013 trad het Single Supervisory Mechanism (SSM) in werking en 4 november 2014 nam de ECB alle toezichthoudende taken volledig over. Per 1 januari 2016 is de SRM-Verordening ingegaan, waarbij de ECB via een in te stellen SRB moet signaleren wanneer een bank moet worden ontbonden. In exceptionele omstandigheden moet daarbij het extra resolutiefonds worden ingezet. De banken van de lidstaten moeten hiervoor in tien jaar 1 procent van de gedekte deposito’s van de deelnemende banken bijeenbrengen (circa 55-60 miljard euro). Hiervoor werd een Intergovernmental Agreement (IGA) afgesloten die de afdracht van de bijdragen aan het resolutiefonds (SRF) en de geleidelijke risicodeling van de lidstaten regelt. De Oostenrijkse Heta Asset Resolution (Hypo Alpe Adria Bank) was de eerste bank met de twijfelachtige eer om met een tekort van 8 miljard euro om te vallen onder de SRM regels (European Recovery and Resolution Directive, (BRRD) In opdracht van de toezichthouder werd 54% van de schulden die de bank heeft weggestreept en werd de terugbetalingstermijn voor de resterende schuld verlengd tot eind december 2023. Ook betaalt de bank geen rente meer aan de obligatiehouders. Onder de schuldeisers zitten Duitse banken, verzekeraars, hedge- en beleggingsfondsen. De bank ging ten onder aan witwassen, boiler rooms, financiering van de Freiheitliche Partei Österreichs en de handel in swaps. De ECB beperkte zich eerst nog tot het opkopen van staatsobligaties en obligaties van supranationale instellingen als de EU en de EU-noodfondsen, maar daar zijn ook Overheidsinstellingen aan toegevoegd. De ECB kocht ook voor 597 miljoen euro verpakte Nederlandse hypotheekleningen van ING en het noodlijdende Delta Lloyd die anders allang kopje onder zouden zijn gegaan. Tekorten worden door Centrale banken heimelijk weggewerkt met handel in eigen obligaties. Banken in Frankrijk, Italië en Ierland werken op deze manier met een balans die feitelijk een veelvoud is van het eigen vermogen (monetaire verruiming) en met geld dat er feitelijk niet is.  Als achtervang mag vanaf 2022 ook het ESM als dat nodig is met tot 68 miljard euro bijspringen met leningen. Het ESM, nu nog het permanente noodfonds voor eurolanden in financiële problemen wordt straks het nieuwe vangnet voor probleembanken in de eurozone. De regeringsleiders van de 27 EU-lidstaten hebben hiermee ingestemd nadat eerder de Europese ministers van Financiën al akkoord waren.

QE (Quantative Easing) en negatieve rente

Met het QE-programma (quantative easing) heeft de ECB 2600 miljard euro gecreëerd door (vooral slechte) obligaties en leningen van landen en bedrijven op te kopen. De opzet was om het financiële systeem, vooral banken niet om te laten vallen en om deze meer kredieten te laten verstrekken en zo de economie aan te zwengelen. Vanwege dreigende deflatie en banken in zwaar weer startte de ECB in maart 2015 met het verlagen van de rente en het net als de FED in de VS bij banken opkopen van staatsobligaties en Asset Backed Securities. Het opkoopprogramma van de centrale bank werd keer op keer verlengd  en werd uiteindelijk van 80 miljard euro per maand verlaagd naar 30 miljard. Sinds 1 januari 2018 werd het maandelijkse bedrag 30 miljard en in december 2018 nog “maar” 15 miljard. In januari 2019 stopte de ECB hier tijdelijk mee. Ondertussen heeft de ECB obligaties opgekocht tot een balanstotaal van bijna 4,7 biljoen euro. Er worden nog steeds ook obligaties afgelost. Dat geld wordt ook weer in nieuwe obligaties van eurolanden gestoken. Het totale bedrag aan obligaties van eurolanden die de ECB heeft daalt dus feitelijk nog helemaal niet. De Nationale Centrale Banken in Europa namen een groot gedeelte van het opkopen van slechte obligaties voor hun rekening, waardoor deze obligaties niet op de balans van de ECB zelf terechtkomen, maar bij de Nationale Centrale Banken waaronder ook die van Nederland. Het officiële doel van QE was, behalve het bevorderen van kredietverstrekking, het op peil houden van 2% inflatie, maar onverwacht is  deze door de Coronapandemie en de oorlog in Oekraïne fors opgelopen tot de grootste stijging ooit. De ECB ging er met alle expertise eerst nog van uit dat de hoge inflatie atypisch was en van tijdelijke aard. Ergens eind 2022 zou die volgens de ECB weer afnemen en in 2023 uitkomen rond de 2 procent. De wens was hierbij de vader van de gedachte. Door de extreem hoge inflatie wordt de koopkracht in 2022 ernstig uitgehold. De Europese Centrale Bank (ECB) kwam tot inkeer en verhoogde de rente sinds juli 2022 alsnog en besloot tegelijkertijd de Zuid Europese landen te helpen door opnieuw schulden op te kopen. Daarmee verwachtte de ECB de hoge inflatie te kunnen beteugelen. De inflatie in Europa komt volgens de ECB in 2022 nu uit op 6,8 procent. Door de nieuwe verhoging 27 oktober 2022 komt de rente uit op 1,5 procent terwijl in alle eurolanden samen de inflatie gemiddeld 9,9 procent bedraagt.

De ECB breidde vanaf juni 2020 het schulden opkoopprogramma uit met 600 miljard euro. Het bedrag kwam boven op de eerdere 750 miljard steunaankopen aan staats- en bedrijfsschulden en geldmarktpapier om de recessie en de coronacrisis te lijf te gaan. De centrale banken kochten in 2018 meer goud dan in de afgelopen 50 jaar. Er werd voor 651 ton netto aan goud gekocht, een stijging van ongeveer 75 procent ten opzichte van een jaar eerder. Daarmee nemen de centrale banken ongeveer 15 procent van alle aankopen voor hun rekening. Het eerste halfjaar van 2019  werd nog eens zo’n 374,1 ton ingekocht ter waarde van 14,2 miljard euro. De centrale banken van Polen, China en Rusland kochten de grootste hoeveelheden.

bmp

Het bruto binnenlands product (bbp) van de EU was in 2020 al naar schatting met 6,4 procent gekrompen en de staatsschuld van de Euro lidstaten is opgelopen tot gemiddeld 97,9 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De landen met de hoogste schuld-bbp ratio zijn Griekenland, Italië, Portugal, Spanje en Frankrijk. De overheidsschuld van Griekenland is nu 193 procent van het bbp, Italië 150 procent, Portugal 127 procent en Spanje 118 procent. Officieel zouden die schulden volgens de EU-afspraken niet meer dan 60 procent van het bbp mogen zijn. Door hogere rentelasten en de hoge inflatie wankelt de EU en is een eurocrisis een kwestie van tijd. Opnieuw moeten er steunpakketten komen voor Zuid Europa om de hoge schuldenlasten tot wel 155% van het bbp enigszins behapbaar te maken. De euro staat nu al op het laagste punt in 20 jaar en dreigt ten onder te gaan nu arme landen zoals Italië onbetaalbare steunmaatregelen moeten nemen om de inflatie tegen te gaan.

Het hele wankelende financiële systeem wordt overeind gehouden door enorme steunaankopen van de ECB en renteverlagingen die vooral gevolgen hebben voor pensioenfondsen en spaarders, die op deze manier meebetalen aan de tekorten van Zuid Europa. De lidstaten van de Europese Unie hadden afgesproken dat het begrotingstekort van lidstaten niet boven de drie procent van het bruto binnenlands product (bbp) mocht uitkomen, en dat de staatsschuld onder de zestig procent van het bbp moet blijven. Hiervan komt in de praktijk weinig terecht.

Door een groot aantal maatregelen zoals de oprichting van het EFSF, het hieruit voortkomende ESM en het in stelling brengen van het OMT programma door de ECB wordt getracht om de schuldencrisis in Zuid Europa te bedwingen. De begrotingstekorten, dreigende deflatie, dalende grondstofprijzen en de toenemende staatsschulden zijn structureel evenals de beperkte economische groei en de afnemende binnenlandse vraag. IJsland heeft dan ook eieren voor zijn geld gekozen en heeft onlangs besloten om de EU kandidatuur in te trekken en Denemarken wil de aparte status behouden en geen verdere EU regelgeving. De Italiaanse economie is in de tweede helft van 2018 al in een recessie beland. Het was voor het eerst sinds 2013 dat een grote Europese economie in een recessie is belande. In China zijn de banken en de beurzen ondertussen ook in gevaar. De Chinese banken hebben zo’n 1,1 biljoen euro aan slechte leningen uitstaan bij ondernemingen. De totale Chinese schuld als percentage van de omvang van de economie is in tien jaar verdubbeld tot 300 procent.

Euro

25 jaar geleden werden met het Verdrag van Maastricht op een Europese top de Europese Unie opgericht en de euro bedacht. Helmut Kohl en François Mitterrand waren de drijvende kracht achter het project. De euro moest er komen om politieke redenen. In Brussel werd het jubileum gevierd met de oplevering van een gloednieuw hoofdkwartier, gebouwd voor 321 miljoen euro. (ruim 80 miljoen meer dan begroot).  CDA coryfee en inmiddels 82-jarige Bert de Vries stelt een kleine dertig jaar later dat hij er achteraf spijt van heeft dat hij zich niet meer verzet heeft tegen het omzetten van de gulden in de euro en neemt het zichzelf kwalijk. Het was volgens hem een van de meest ingrijpende beslissingen die ze in die kabinetsperiode hebben genomen, met heel grote gevolgen. We hebben daar te gemakkelijk mee ingestemd, zo stelt hij in zijn boek “Ontspoord kapitalisme”, waar hij zeven jaar aan gewerkt heeft. De euro noteerde 16 juni 2022 onder de 1,04 dollar, waaruit blijkt dat de ingrepen van Europese Centrale Bank weinig tot geen effect resulteren. Ook de EU werkt  aan een digitale euro die op op de balans van het Eurosysteem zou komen te staan. Het Eurosysteem van de EU zou aansprakelijk zijn voor elke fout die wordt gemaakt bij de digitale euro-afrekening en wil dan ook de volledige controle behouden over de digitale uitgifte en afwikkeling van de euro. In het eerste kwartaal van 2023 zal de Europese Commissie naar verwachting een voorstel publiceren voor een verordening om essentiële aspecten van de digitale euro als nieuwe vorm van centrale bankgeld vast te stellen en te regelen. Tegenwoordig is de euro de munteenheid van 19 EU-landen en meer dan 340 miljoen Europeanen.De muntunie tussen landen met verschillende groei blijkt rampzalig en wankelt. Nederland  is, ondanks de afkeer van Bitcoins, alvast gestart met de ontwikkeling van een eigen digitale euro. Een digitale euro moet leiden tot lagere kosten voor bijvoorbeeld financiële transacties, toegang tot financiële diensten voor een breed publiek en moet zo ontworpen zijn dat het veilig is. Dat zei koningin Máxima begin november 2022 op een topconferentie over de digitale euro in Brussel. Máxima is pleitbezorger van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties (VN) voor inclusieve financiering voor ontwikkeling (afgekort UNSGSA). In oktober hield Máxima een toespraak bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in Washington over digitaal geld. De conferentie werd georganiseerd door de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank (ECB). De commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, is van plan komend voorjaar een wetgevend voorstel voor de digitale euro in te dienen. Nederland heeft de controle over zijn valuta uit handen gegeven aan de EU en ECB. Volgens de SP moet het betaalstelsel minder afhankelijk worden van de commerciële banken, die de kredietcrisis veroorzaakten met riskante beleggingen en complexe derivatenhandel. De Europese Centrale Bank (ECB) wil in 2026 de digitale euro in het leven roepen als alternatief voor de chartale euro (bankbiljetten en munten). Europeanen (en later waarschijnlijk ook niet-EU-burgers en -bedrijven) kunnen dan een betaalrekening openen bij de ECB zelf. Nu kan dat alleen bij gewone banken, die betaalrekeningen in girale euro’s aanbieden. Digitale euro’s kunnen concurreren met girale euro’s, omdat ze op dezelfde manier gebruikt worden: voor elektronische betalingen via een app, betaalrekening of betaalpas. Girale euro’s zijn een vorm van privaat geld, omdat ze door private instellingen (commerciële banken) worden beheerd en uitgegeven. Contant geld is publiek geld, want alleen de ECB (een overheidsinstantie) heeft het recht eurobankbiljetten te drukken. Digitale euro’s zijn ook publiek geld, want de ECB krijgt straks het monopolie op de uitgifte ervan. Critici zien het ECB-plan daarom als een machtsgreep van Frankfurtse technocraten. De centrale bank is bang de grip op haar geldstrategie, en daarmee op de waardeontwikkeling en beschikbaarheid van de euro, te verliezen. Dat is het belangrijkste motief van de ECB om voor een digitale euro te pleiten. De centrale bank wil met een digitale euro voorkomen dat de euro in het internationale betalingsverkeer op den duur wordt verdrongen door de Libra van Facebook of de Chinese e-yuan.  Bovendien kan de ECB de digitale euro misbruiken om bojvoorbeeld spaarders negatieve rentes op te leggen. In 2014 gaf toenmalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem toe dat er noodscenario’s zijn die in werking treden als de euro ten onder gaat en op verzoek van 2e Kamerleden Pieter Omtzigt en Derk Jan Eppink (JA21) werden de stukken hierover nu vertrouwelijk aan de 2e Kamer gestuurd. De combinatie van hogere schuld én hogere rente en een hoge inflatie betekenen dat de zorgen toenemen dat Zuid Europa straks niet meer aan de betalingsverplichtingen kan voldoen en dat de Euro niet langer houdbaar zou blijken.

Grondstoffen

De olieprijzen zakten in 2017 weg toen bekend werd dat de vraag naar olie in de Verenigde Staten op recordlaagte uitkwam. BP besloot in 2017 om niet meer verder te gaan met het zoeken naar olie in de Grote Australische Bocht, een grote baai aan de zuidkust van Australië en schrapte achtduizend banen bij zijn winnings- en productietak. Ook Shell stopte met zijn exploratiewerk in Alaska en leed in het tweede kwartaal van 2020 een verlies van 15,4 miljard euro, vooral door een afboeking van de waarde van de olie- en gasvoorraden en schrapt 7 tot 9000 banen in de komende twee jaar en gereorganiseerd het concern voor de omslag naar groene energie. Gas- en oliebedrijf NAM schrapte 600 van de 2.100 arbeidsplaatsen en Siemens schrapte circa 6.900 banen bij zijn energie- en gastak. Winstdalingen bij ExxonMobil (-59%), Shell (-72%), BP (-45%) en Chevron zorgden voor het uitstellen van zo’n 68 megaprojecten voor in totaal 380 miljard dollar waarmee 27 miljard vaten olie konden worden geproduceerd. De niet-OPEC-landen  hadden in 2017 al een overschot van circa 750.000 vaten olie per dag. Omdat het aanbod en de winning steeds minder werd  stegen de prijzen door tekorten eind 2021 naar recordhoogtes. Hoe anders is dit nu. Door restricties vanuit Rusland en verminderde levering van gas aan Italië stijgt de prijs vanaf half juni 2022 plotseling fors. Op 20 oktober werd in de EU besloten tot het gezamenlijk inkopen van gas om zo de prijs enigszins te beteugelen. Er kwam geen overeenstemming om hier ook een maximumprijs aan te koppelen. In de EU gaan ook stemmen op om met het omstreden Fracking gas te gaan winnen net zoals dat in de VS al gebeurd. De Nederlandse Aardolie Maatschappij frackt al kleinschalig uit zogenoemde tight sands velden, dus niet uit schaliesteen. Doordat de druk in de gasvelden afneemt treden geleidelijk verzakkingen op. Het geweld dat gepaard gaat met de gaswinning uit schalie gaat net als in Groningen  hier en daar voor aardbevingen zorgen. Het winnen van schaliegas is zwaar belastend voor het milieu en draagt bij aan de verdere opwarming van de aarde. De gebruikte chemische stoffen kunnen schadelijk zijn. Drinkwatervoorzieningen kunnen in gevaar komen als vervuild water in het grondwater terecht komt via scheuren in de grond of via mogelijke lekkages van leidingen. Het water is nu al ernstig vervuild door Pfas.

Oorlog

De op 23 februari 2022 uitgebroken oorlog tussen Rusland en Oekraïne dwong de EU tot het nemen van zware sancties die hun weerslag wel heel snel wisten vinden op de olie en gasprijzen. 3 maart 2022 was de prijs per megawattuur op de Nederlandse termijnmarkt bijna 200 euro. Dat was het viervoudige in vergelijking met drie maanden eerder. Decennia lang werd de Nederlandse gasvoorraad voor een appel en een ei verkocht aan het buitenland met contracten die tot op de dag van vandaag nog voortduren. Het aanleggen van een extra eigen voorraad werd achterwege gelaten, met als gevolg dat er binnen een week na de sancties tegen Rusland al prijsverhogingen moesten worden doorgevoerd en vloeibaar gas per boot vanuit de Verenigde Staten moest worden geïmporteerd.  In totaal heeft Nederland inmiddels honderden miljoenen euro’s aan militaire goederen aan Oekraïne geleverd. Door de wapenleveranties weet Oekraïne gebieden terug te heroveren die Poetin pareert met kernwapen dreigementen en annexering van al of niet veroverd gebied en mobilisatie. De door de NAVO gesteunde aanvallen door Oekraïne met steun van de NAVO op de geannexeerde gebieden worden door Rusland beschouwd als een aanval op Rusland als geheel en kunnen een 3e wereldoorlog veroorzaken. Poetin heeft al aangekondigd daarbij alle beschikbare middelen te zullen inzetten.  Voor de komende winter gaat Nederland nog eens 70 miljoen euro bijdragen aan Oekraïne voor acute problemen als huisvesting, herstellen van de infrastructuur en voor voedsel en elektriciteit. Financiering gaat via het nieuwe Trustfund van de Wereldbank. Dat fonds is specifiek opgezet om Oekraïne te helpen bij wat men bij de Wereldbank winterization noemt. Het wordt uit de algemene middelen gefinancierd en bij de  Najaarsnota toegevoegd worden aan de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelings Samenwerking(BHOS 3,86 miljard). Om Oekraïne klaar te maken voor komende winter is naar verwachting in totaal zo’n 3,5 miljard dollar nodig. Het kabinet steekt in november nog eens 100 miljoen euro extra in een nieuw opgericht fonds waaruit militair materieel voor Oekraïne wordt gefinancierd. Het fonds is een Brits initiatief en ook Denemarken en Noorwegen doen eraan mee.Alhoewel Oekraïne geen EU land is wordt deze met alle mogelijke middelen overeind gehouden.

De vorige economische (banken) crisis in Europa duurde door extreme bezuinigingen en belastingverhogingen ruim 8 jaar en de schuld was voor de totale Europese Unie al opgelopen tot gemiddeld 85,1 procent van het bbp. Veel banken worden in hun voortbestaan bedreigd door grote uitstaande slechte leningen. Mocht Italië de opgebouwde enorme schuldenlast door de sterk dalende economie en de lock down vanwege de Corona crisis niet meer kunnen terugbetalen, dan heeft vooral Frankrijk een probleem omdat zij bijna 14% van de Italiaanse overheidsschuld in de boeken hebben staan. Het nieuwe SURE fonds van de EU geeft voor 100 miljard aan leningen aan lidstaten.  27,4 miljard hiervan is bestemd als ondersteuning voor werktijdverkorting in talie. Spanje leent 21,3 miljard, Polen 11,2 miljard, België 7,8 miljard, Roemenië 4 miljard, Griekenland 2,7 miljard, Tsjechië 2 miljard, Slovenië 1,1 miljard, Kroatië 1 miljard, Slowakije 631 miljoen, Litouwen 602 miljoen, Bulgarije 511 miljoen, Cyprus 479 miljoen euro, Malta 244 miljoen, Letland 192 miljoen euro en Nederland maakt geen gebruik van de lening. De Italiaanse overheidsschuld bedroeg voor de crisis al 133,7 procent van het bbp. De Centrale bank en de nationale centrale banken zijn de grootste schuldeisers van Italië. Italiaanse banken en verzekeraars bezitten 764 miljard euro aan Italiaanse obligaties en een derde daarvan zou in handen zijn van twee banken (Intesa Sanpaolo en UniCredit) en drie verzekeraars (Generali, Unipol Gruppo en UnipolSai). Nederland zou bijna 25 miljard euro hebben uitstaan, waarvan 9,2 miljard euro via pensioenfonds ABP en 1,9 miljard euro bij verzekeraar NN Group. Het niet terugkrijgen van die 25 miljard gaat voor Nederland een onoverkomelijk probleem worden.

De Europese Commissie (EC) wil jaarlijks 150 miljard euro lenen om een herstelplan te financieren. Dit herstelfonds moet lidstaten helpen uit de coronacrisis en een recessie te komen. EU-landen moeten een gedetailleerd plan voor de besteding van het geld komen. Het herstelplan kost in totaal zo’n 800 miljard euro. Nederland krijgt hiervan zo’n 5,5 miljard euro. De Europese Centrale Bank meldt dat klanten van dochterbanken van de Russische Sberbank in Oostenrijk, Slovenië en Kroatië massaal hun geld weghalen. Omdat de tekorten als gevolg van de sancties niet meer kunnen worden aangevuld, gaan deze banken waarschijnlijk failliet.

Brexit

De economische gevolgen van de Brexit lopen voor Nederland in de miljarden. Een meerderheid van de Britten (ruim 1,2 miljoen) bleek, mede door de eurocrisis en de groeiende zorg over de immigranten, in een op 23 juni 2016 gehouden referendum, voor een EU vertrek (Brexit) te zijn dat op 29 maart 2017 van start ging en 29 maart 2019 had moeten worden afgerond, maar dat pas op 31 januari 2020 definitief rond kwam. Volgens de S&P Global Broad Market Index die de aandelenmarkten in 47 landen bijhoudt verdampte er in totaal zo’n 2,08 biljoen dollar. Nederland exporteert nu nog jaarlijks voor zo’n 52 miljard euro naar het Verenigd Koninkrijk. Het Verenigd Koninkrijk droeg jaarlijks 11.342 miljard euro bij aan de EU-begroting. Dit betekende dat er na hun vertrek een daling van 15 procent van het EU-budget ontstond met als gevolg een evenredige verhoging van de bijdrage door de andere lidstaten. De Europese Commissie wil dat het nieuwe budget voor de EU flink omhoog gaat. De meerjarenbegroting wordt vanwege de Brexit vergroot met bijna 200 miljard euro. De bijdrage van Nederland zal waarschijnlijk de komende jaren daarom met 62,5% te stijgen en in 2027 zelfs uit kunnen komen op 13 miljard. Voor 2020 is de bijdrage 8 miljard bruto en 5,5 miljard netto. Naar verwachting komt de rekening voor het VK zelf uit op een kleine 50 miljard euro. De rekening omvat zaken als afgesproken betalingen aan infrastructuurprojecten en ontwikkelingslanden, maar ook de lonen en pensioenen van EU-medewerkers.

Nederland

De Staatskas loopt snel leeg. In 2023 is de Nederlandse Overheid naar verwachting 860 miljoen euro meer kwijt aan rente-uitgaven. Dit loopt daarna verder op tot 1,6 miljard in 2024 en 2,3 miljard in 2025. En ook in de jaren daarna zullen de rentelasten verder stijgen. Ook de extra uitgaven voor de energiecrisis passen niet binnen de lopende begroting en bleken zelfs verkeerd berekend. Het twee maal uitkeren van 190 euro in november en december kost de Overheid 3,15 miljard in plaats van de eerder berekende 2,6 miljard. Het kabinet komt ook met een steunplan voor het mkb van rond de 3 miljard euro. Er moet 4 miljard euro naar infrastructuurprojecten als onderdeel van 7,5 miljard euro dat moest worden vrijgemaakt om nieuwe woonwijken bereikbaar te maken. De rest gaat naar investeringen in de infrastructuur voor auto’s (2,7 miljard euro) en fietsers (780 miljoen euro). Het bevolkingsaantal en de bijbehorende uitgaven  is in de eerste negen maanden van 2022, vooral door immigratie, gegroeid met zo’n 191.000 inwoners. Dat zijn er ruim twee keer zoveel als in dezelfde periode vorig jaar. Begin oktober telde Nederland bijna 17,8 miljoen inwoners. Om asielzoekers te plaatsen worden gemeenten omgekocht met 2.500 euro voor elke asielzoeker die vijf jaar lang geplaatst wordt. Er is ook een corona-belastingschuld van in totaal ruim 19 miljard euro die in vijf tot zeven jaar tijd moet worden terugbetaald aan de fiscus. Zo’n 1700 bedrijven staan al op de rol voor mogelijke schuldsanering en daar komen er meer bij. Er worden dan ook veel faillissementen en opheffingen verwacht.In 2020 werd er door de ministeries 9,1 miljard onrechtmatig uitgegeven. Van dat geld is niet goed duidelijk gemaakt hoe het is besteed. Daarmee is de “tolerantiegrens van 1 procent fouten en onzekerheden’ die de Algemene Rekenkamer hanteert, fors overschreden. Het ministerie van Volksgezondheid heeft hiervan alleen al onrechtmatig 5,1 miljard euro uitgegeven voor mondkapjes, beademingsapparatuur en testen ten behoeve van  Corona. Voor een deel van de spullen kon niet worden aangetoond wat ermee is gebeurd. Het onderzoek naar de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden waarbij ook minister de Jonge verantwoordelijk is, kost de Nederlandse staat ruim 5 miljoen. In 2021 werd maar liefst opnieuw ruim 15 miljard euro aan kabinetsuitgaven gedaan die volgens de rekenkamer niet op orde waren . Het gevonden percentage van betalingen waarmee fouten zijn gemaakt is volgens de Rekenkamer toegenomen van 2,7 procent naar 3 procent. De auditors signaleerden ook risico’s met betrekking tot de EU-middelen die beschikbaar zijn gesteld in reactie op de coronacrisis en de aanvalsoorlog in Oekraïne. Bijna een derde van de gemeenten kreeg de begroting voor 2021 niet sluitend. 120 gemeenten zaten dit jaar in geldnood en twaalf gemeenten staan zelfs onder curatele van de provincie, omdat ze tot 2024 geen enkel begrotingsjaar sluitend kunnen krijgen. Dat zijn er drie meer dan vorig jaar. De belastingdienst blijkt te hebben gefraudeerd en gediscrimineerd en bij veel Gemeentes maar ook bij de Rijksoverheid zijn de financiën niet op orde.

Het consumentenvertrouwen is utra laag, de werkloosheid onder jongeren stijgt, de schuldhulpverlening nam het laatste kwartaal met 1400 clienten toe en de voedselbanken maken overuren. Nederland stevent hard af op een ongekende recessie en staat stevig in de top 10 van eurolanden met de hoogste inflatie (16,8%).  Nederland staat stevig in de top 10 van eurolanden met de hoogste inflatie (17,1) en omdat de hoge inflatie politiek gezien lastig is en de hogere energiekosten hier een groot deel van uitmaken is er besloten om dan maar een andere rekenmethode te gaan gebruiken. De nieuwe inflatie zal dan rond de 7% moeten uitkomen. De eenmalige steun van 800 en 500 euro en het vanaf 1 juli 2022 de btw op energie tijdelijk verlagen van 21 procent naar 9 procent zijn een druppel op de gloeiende plaat. Voor extra energiesteun wordt door de Overheid 23,5 tot 40 miljard euro uitgetrokken. Zo’n 1,7 miljoen Nederlandse huishoudens hebben meer schulden dan bezittingen. Zo’n 86 procent van deze schulden bestaat uit hypotheekschuld.

De grote landelijke politieke partijen deden het bij de Gemeentelijke verkiezingen van maart 2022 erg slecht. De kiezers waren de extreem hoge energieprijzen, accijnzen, btw en extreme provinciale en gemeentelijke heffingen duidelijk meer dan zat. Het wanbeleid op Gemeentelijk en landelijk niveau werd door kiezers afgestraft met “niet stemmers” en proteststemmen op lokale partijen.  De gemeente Amsterdam heeft bijvoorbeeld een schuld van ruim 4 miljard.  De meeste Nederlanders hebben geen vertrouwen meer in de Overheid en zetten vraagtekens bij het vermogen van politici om de grote problemen van het moment aan te pakken, gezien de ruzies, uitlatingen en gedragingen van politici en waarbij ook Oud-Kamervoorzitter Khadija Arib de Tweede Kamer verliet na een aangekondigd onderzoek naar grensoverschrijdende gedrag tijdens haar Kamervoorzitterschap. De rente, energie, goederen en diensten werden in korte tijd fors duurder en de koopkracht holt achteruit. De Overheid faalde met de toeslagen en de afwikkeling van de ontstane ellende en nam vaak onbegrijpelijke beslissingen in de pandemieperiode.

DNB heeft net als de andere onderdelen van de Europese Centrale Bank (ECB) de afgelopen jaren obligaties gekocht die nauwelijks rente opleveren en gaat de komende jaren miljardenverliezen boeken. Terwijl DNB een steeds hogere rente moet betalen aan banken die hun kasgeld komen stallen. Het verlies in de komende jaren zal uitkomen op circa 9 miljard euro en dat kan nog fors oplopen als de rente verder oploopt. Grote kans dat  De Nederlandse Bank moet worden geherfinancierd.

Corona/Covid

Ondernemers kregen gedurende de coronacrisis zo’n 8 miljard euro aan tegemoetkoming in de vaste lasten uitgekeerd. De zogeheten TVL-regeling eindigde formeel op 30 juni. In maart 2022 steeg voor de tweede maand op rij het aantal faillissementen in vergelijking met dezelfde maand in 2021. Er waren in totaal 160 faillissementen, 22 procent meer dan in maart 2021. In februari lag het aantal faillissementen ook al 17 procent hoger dan in februari vorig jaar.  In vergelijking met de periode voor corona was het aantal faillissementen afgelopen maand nog wel laag. In 2018 en 2019 gingen er gemiddeld zo’n 250 bedrijven failliet per maand. Inmiddels gaan er weer meer ondernemingen failliet nu de steunpakketten zijn afgelopen. Ten opzichte van september 2021 zijn energieprijzen inclusief brandstof in september 2022 daarbij ook nog eens met 114 procent gestegen.

Vanaf 15 maart 2020 ging ook in Nederland vanwege de Corona pandemie vrijwel alles verplicht op slot. Scholen, horeca en sportscholen e.d. werden gesloten. En dat alles om de dichtgeslibde zorg niet volledig in elkaar te laten storten. 78.000 bedrijven opteerden voor een vergunning voor werktijdverkorting. Door stagnatie in toeleveringen, gedwongen sluitingen vanwege besmettingen onder het personeel kwamen al veel bedrijven in financiële nood te verkeren. De NS heeft in de eerste zes maanden van 2020 een nettoverlies geleden van 185 miljoen euro en verwacht  het niet te redden zonder extra staatssteun. Sinds het begin van de coronacrisis hebben banken in Nederland aan ruim 161.000 ondernemers 23,7 miljard euro leningen of kredietruimte verstrekt. Het gaat in totaal om 32.000 leningen ter waarde van 20,7 miljard euro en om 129.000 bedrijven die uitstel van betaling hebben gekregen. Ruim 650.000 bedrijven hebben vanwege de pandemie een beroep gedaan op een of meer steunmaatregelen. Dat is 34,8 procent van alle bedrijven  in Nederland. 15,1 % van de bedrijven vroeg om het uitstellen van belastingbetaling voor een bedrag van 20,8 miljard euro. De twee jaar durende steunmaatregelen liep van maart 2020 tot en met juni 2022. De meest aangevraagde regeling was de TOZO, inkomenssteun die vooral werd gebruikt door kleine zelfstandige ondernemers zoals zzp’ers. Voor 18,1% van de zzp’ers die de steun ontvingen kostte dit 3,5 miljard euro, TOGS of TVL (tegemoetkoming in schade of vaste lasten)kregen 12,9% van de bedrijven en dat kostte 10,1 miljard euro. De loonkostensteun NOW vroegen 7,3% van de bedrijven aan en kostte de staat 23,9 miljard euro. Wanneer de steun onterecht is ontvangen moet deze worden terugbetaald. De ondernemers die gebruik maakten van belastinguitstel moeten nu binnen 5 tot 7 jaar met rente terug gaan betalen. Gezien de verwachte recessie gaat dit een hoop faillissementen opleveren. Zo’n 1700 bedrijven staan al op de rol voor mogelijke schuldsanering Veel bedrijven waaronder De Thermen in Rosmalen gingen al failliet. Zelfs grote ketens als ICI Paris, Adidas, Deichmann, H&M, Mediamarkt konden door de Corona crisis de huur niet langer betalen en hadden Overheidssteun nodig. Nederlandse banken verleenden sinds maart 2020 negentien miljard euro aan steun in de vorm van extra leningen of uitstel van aflossingen aan 161.000 ondernemers en bijna 34.000 particulieren.

De Corona crisis kostte de Nederlandse Overheid zo’n 92 miljard euro en het begrotingstekort voor 2023 loopt op naar 49,5 procent.  In totaal liep de Rijksoverheidsschuld in 2020 al op met zo’n 42 miljard euro tot 379 miljard euro. De evenementenbranche is ontzettend hard geraakt door de Corona beperkingen en de toekomst van de meesten is nog steeds uiterst onzeker. Onder andere Ahoy en de RAI kampten met enorme verliezen.  In juli 2020 meldde RAI Amsterdam 125 banen te moeten schrappen en Ahoy moest 40% van het personeel afvloeien. Ook Artis en andere dierentuinen ontsloegen personeel. FrieslandCampina schrapte ongeveer duizend arbeidsplaatsen, grotendeels in Nederland, België en Duitsland. Bij Uber was de ontslagronde al een half jaar bezig. Bedrijven als KLM, Tata, Schiphol, Transavia, Holland Casino, Dad en Atos Nederland konden zonder de extra steun niet overleven.

De overheid had over 2021 een tekort van bijna 22 miljard euro. Dit staat gelijk aan 2,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De Staatsschuld steeg in 2021 naar 448 miljard euro, oftewel 52,1 procent van het bbp.

Het kabinet wil de komende vijf jaar in totaal 20 miljard steken in projecten binnen het onderwijs, onderzoek en ontwikkeling, verduurzaming en infrastructuur, om zo uit de recessie te komen en de economie te versterken. Over zo’n investeringsfonds wordt al ruim een jaar gesteggeld, maar onlangs werd de coalitie het in grote lijnen eens over de invulling. Er moest zo’n 11 miljard euro worden uitgetrokken voor het derde noodsteunpakket. 

In 3 jaar tijd werd 12 miljard euro bezuinigd op de zorg. Veel thuiszorginstellingen gingen door de extreme bezuinigingen failliet, ziekenhuizen en verzorgingstehuizen werden gesloten. Duizenden zorgmedewerkers werden ontslagen. Het dichtslibben van de zorg is de enige echte reden waarom er extreme maatregelen en lock downs nodig waren om de pandemie onder controle te houden.

Industrie

De Tata Group waartoe ook de voormalige Hoogovens in IJmuiden toe behoren kampt met onverantwoord hoge verliezen en schulden. Dat geldt ook voor Tata Motors en voor de hotel- , energie- en telecomactiviteiten van het concern. In 2019 werd een verlies geleden van 925 miljoen euro en naar aanleiding daarvan wordt gereorganiseerd en worden er in Nederland circa 850 banen geschrapt. Grondstoffenhandelaar Trafigura had ook slechte resultaten en British Steel is met een schuld van circa 880 miljoen pond insolvent verklaard en met behulp van de bank en de Overheid naarstig op zoek naar een Chinese koper. Een rechter heeft de op een na grootste staalproducent van Groot-Brittannië in een procedure van “gedwongen liquidatie” geplaatst. Het bedrijf werd in 2016 door investeerder Greybull voor 1 pond overgenomen van het Indiase Tata Steel, dat af wilde van de verlieslatende tak. De Europese Commissie heeft maatregelen moeten nemen om de staalindustrie in Europa te beschermen tegen de concurrentie uit China en dat gaf korte tijd enige verlichting. Tata Steel, Thyssenkrupp en Salzgitter smeekten bij Brussel om meer importbeperking vanuit China en de VS en verwachten duizenden ontslagen. Begin 2019 moesten bij Arcelor Mittal ook al tweeduizend werknemers vertrekken.

Automarkt

De verkoop van nieuwe personenauto’s in Nederland daalde enorm vanwege de coronacrisis, het thuis moeten werken en het tekort aan chips. Het is de grootste krimp in meer dan 25 jaar. Registraties van nieuwe personenauto’s in Nederland zijn in op jaarbasis met 7,4 procent gedaald, terwijl in de Europese Unie de registraties in dezelfde maand zelfs met 11,2 procent afnamen. In Nederland nam het aantal registraties afgelopen maand af tot 23.507 auto’s. In april daalden de verkopen ook met 7,4 procent op jaarbasis. Jaguar Land Rover ontsloeg ruim 4000 werknemers en Nissan schrapt wereldwijd zeker 5.200 banen naast de 4.800 ontslagen die ze eerder al bekend maakten. Het bedrijf schrapt daarmee in totaal ruim 7 procent van alle banen. Ook de Duitse auto-industrie kampt met slechte resultaten en Aston Martin zag het verlies verdrievoudigen in de eerste helft van 2020. Ook Daimler leidt zwaar verlies en schrapte daarom 1100 managementfuncties. BMW haalt vanaf 2023 de productie weg bij VDL om het zelf maar te gaan doen en dat gaat op termijn 4.500 banen kosten. Nedcar schrapte in 2021 circa 750 banen. Renault schrapte wereldwijd ook 14.600 banen en de productiecapaciteit van de fabrieken wordt met bijna een vijfde verlaagd, net als het uitbrengen van nieuwe modellen. Renault leed het eerste half jaar van 2020 zeven miljard euro verlies. De vraag naar vrachtwagens en zware bestelauto’s is ook ingestort. Scania laat 5000 banen vervallen, waarvan maximaal 1000 op het hoofdkantoor in Zweden. Daimler benz, een van de economische steunpilaren van Duitsland wordt langzaam maar zeker overgenomen door China. (Een belang van  7,5 miljard euro). Het Chinese Zhejiang Geely is de grootste aandeelhouder geworden van het Zweedse Volvo en van de Britse sportwagenfabrikant Lotus. Honda zal in 2021 de Honda Civic fabriek in de Engelse stad Swindon sluiten en zo’n 3.500 banen schrappen. Nissan heeft plannen om de Nissan X-Train Sport in het VK te produceren geannuleerd. Ook Jaguar Land Rover en Ford hebben  aangekondigd banen te zullen schrappen in Europa. De aangekondigde verhoging van de motorrijtuigenbelasting op bedrijfswagens wordt wellicht toch niet verhoogd. De Overheid loopt in totaal 1,8 miljard euro mis. Eind december wordt hierover definitief een besluit genomen.

De bouw

De grote bouwbedrijven hadden de afgelopen vijf jaar samen een omzet van meer dan 100 miljard, echter zonder daar winst op te maken. De vier beursgenoteerde bouwers hebben inmiddels een of meerdere aandelenemissies moeten doen om het hoofd boven water te houden. De aangescherpte normen voor PFAS. PFAS (ruim 6000 chemische stoffen (poly- en perfluoralkylstoffen)) belemmeren de bouw. De giftige stoffen komen voor in de bodem, in het grondwater, in sloten en rivieren. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) heeft in juli 2019 tijdelijke, strenge regels ingesteld voor het omgaan met grond waar PFAS in zit. 

Scheepvaart

Orders voor nieuwe containerschepen bereikten een nieuw dieptepunt. Twee grote rederijen gingen binnen een maand failliet. Flinter Barendrecht met 31 schepen en Abis met 21 schepen. Bertram Rickmers heeft een deel van zijn scheepvaartimperium moeten redden via een samenwerking met Zeaborn. Bij scheepswerf Keppel Verolme verdwijnen bijna 100 van de 350 banen. Scheepsbouwconcern Damen schrapt in totaal circa 150 banen bij Shiprepair Rotterdam, Shiprepair Van Brink en Shiprepair Vlissingen.  Ook rederij Vroon in De Central Industry Group (CIG) in Groningen moest door investeringsmaatschappij Nimbus worden gered. Het bekendste CIG-bedrijf Centraalstaal in Groningen, dat voorgevormde staalplaten voor schepen levert moest met reorganisaties het aantal werknemers terugbrengen van 120 naar 50. Het bedrijf ging failliet en werd in tweeën geknipt voortgezet door de scheepswerf Ferus Smit en CIG Architecture.  Ook Wolfard & Wessels Werktuigbouw in Hoogezand, actief in de offshore, kwam in problemen. Het maakte na een faillissement een doorstart met de helft van de 104 werknemers. De Nederlandse Overheid stelde om de sector van de ondergang te redden vijf miljoen euro beschikbaar via de Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw (SDS) waardoor rederij Van Oord ondanks de malaise alsnog een nieuw kraanschip (op aardgas) kon bestellen bij scheepswerf Neptune die met de winst de opgelegde last onder dwangsom voor milieuvervuiling kon betalen. De ChristenUnie stond niet alleen aan de basis van het creëren van de subsidie maar was ook van doorslaggevende betekenis bij de toestemming voor de wijziging van het bestemmingsplan en een ruimere milieuvergunning ten behoeve van nieuwbouwplannen van de scheepswerf Neptune Shipyards. Ook het noodlijdende Royal IHC mocht met geld van SDS zo’n schip op gas bouwen. In juni 2015 moesten bij IHC Merwede 500 honderd banen verdwijnen vanwege reorganisatie door teruggelopen orders. IHC is eigendom van Parkland N.V. van Cees de Bruin van investeringsfonds Indofin (62.10%), Stichting Administratiekantoor Management en Personeel IHC (27.89%) en Rabo Capital B.V. (10.01%). Norddeutsche Landesbank (Nord/LB) heeft in 2016 een nettoverlies van 1,9 miljard euro geleden. Er moest vorig jaar 2,9 miljard euro opzij gezet worden voor de extreme verliezen in de scheepvaart.  Polen, Tsjechen, Bulgaren en Roemenen houden de Nederlandse binnenvaart nog enigszins draaiende. Zo’n 30% van de banen op de schepen wordt ingenomen door buitenlandse matrozen, schippers en kapiteins.

Boeren

Het is crisis in de melkveehouderij en sluiting van een paar duizend melkveebedrijven dreigt, waardoor de Nederlandse economie onnodig bijna een miljard aan netto toegevoegde waarde kwijt kan raken en volgens Milieudefensie hangt er zelfs een prijskaartje van 2,1 miljard euro aan vast. Zo’n 8000 zeldzame koeien die een onderdeel zijn van ons culturele erfgoed dreigen op termijn te verdwijnen vanwege het stikstofprobleem. Een crisistop met banken (ABN Amro, Rabobank), diervoederproducenten en boerenorganisaties leidde er toe dat er 7,4 miljard euro moet worden uitgetrokken om de melkveestapel te reduceren. Voor 2030 moeten van de EU uiteindelijk circa 500.000 koeien verdwijnen om Nederland aan de regels en akkoorden te laten voldoen. Dat is ongeveer een kwart van de melkveestapel. De maatregel is te duur en er is een beter alternatief met goedkopere natuurlijke oplossing. Het klimaatfonds kost Nederland 35 miljard euro in de komende 10 jaar. In 2023 is dit voor warmtenetten 200 miljoen euro, wind op zee 180 miljoen euro, waterstof 145 miljoen euro. Het transitiefonds landelijk gebied en natuur kost zo’n 24 miljard euro

Visserij

Het Europees Parlement wil stoppen met de pulsvisserij in Europa, waar miljoenen in zijn geïnvesteerd. Pulsvissen is een moderne vistechniek waarbij gebruik wordt gemaakt van een visnet dat stroomstootjes afgeeft. Het Europees Parlement stemde op Frans initiatief voor een verbod op deze manier van vissen omdat deze techniek slecht zou zijn voor de natuur. De toekomst voor meer dan vijfhonderd Nederlandse vissers is opeens hoogst onzeker geworden. De Europese Commissie of de landbouwministers kunnen het Europese verbod nog annuleren omdat het besluit nog niet definitief is. Slechts 22 van de oorspronkelijke 84 pulsontheffingen mochten in 2020 nog gebruikt worden.

Sier- en fruitteelt

Door de sancties tegen Rusland, die sinds 2014 zijn ingesteld, zijn de fruittelers een belangrijke afzetmarkt kwijtgeraakt. Nieuwe afnemers zijn er niet door het overaanbod van appels en peren uit Oost-Europa, waar de teelt met subsidie uit Brussel wordt gesteund. Vanwege de Coronacrisis kregen bloementelers en aardappelboeren 650 miljoen steun. (70 procent van de omzetderving). De torenhoge energiekosten vormen een extra aanslag op de sector en veel telers zijn al gestopt.

Detailhandel

Gemiddeld daalde het aantal winkels met 4,4% in tien jaar tijd tot 95.630 en in  januari 2022 waren er nog 83,8 duizend fysieke winkelvestigingen in Nederland over. Er zijn vooral minder winkels in dvd’s en cd’s, fotocamera’s en baby- en kinderkleding. Het aantal fysieke speelgoedzaken in Nederland is de afgelopen vijf jaar gedaald van 1214 (2015) naar 832 (2019), terwijl het aantal online speelgoedwinkels toenam van 670 naar 1398.T Het aantal online winkels steeg tot 32.000 vooral in kleding. Het aantal fysieke kledingwinkels daalde met 6%. Zalando had zelfs 1 miljard bezoekers en het aantal klanten groeide, met 17,5 procent, tot 29,5 miljoen. De omzet kwam uit op 1,5 miljard euro, een stijging van 26,7 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Tussen de zestig en zeventig procent van de zelfstandige winkeliers lijdt echter verlies en leeft onder de armoedegrens. Grote ketens met in totaal meer dan 3.000 vestigingen zijn in korte tijd failliet gegaan, doorgestart of werden opgekocht door veelal buitenlandse investeerders, die het bedrijf leeg trokken door het onroerend goed te verkopen en de opbrengsten te besteden aan bonussen of deze weg te sluizen naar belastingparadijzen. 281.850 gebouwen (3%) staan inmiddels leeg, waarvan er 20.000 winkels waren. In 2017 veerde de detailhandel op met  4,2 procent. Dat is de hoogste groei in 11 jaar, meldt het CBS. De winkelverkopen stegen met 3,1 procent en de online verkopen met 19,5 procent. De omzet is nog wel 0,5 procent lager dan in 2008. Voor de non-foodwinkels bedraagt het omzetverlies sinds de crisis nog ruim 13 procent, terwijl de omzet van winkels in voedings- en genotmiddelen ruim 15 procent hoger ligt dan voor de crisis.

Handel en industrie

Heineken moest in 2021 20% afschalen en dat ging gepaard met veel ontslagen. De uitgaven voor medewerkers op het Nederlandse hoofdkantoor en regionale kantoren in onder meer Singapore en Miami moesten met ongeveer 20% omlaag. In totaal werkten op die kantoren 1700 werknemers van de in totaal 85.000 wereldwijd. Door de sluiting van horeca daalde de winst van 2,5 miljard euro in 2019 naar 1,2 miljard euro in 2020 en moesten er  wereldwijd 8000 banen worden geschrapt, 10 procent van het totaal. Na de pandemie veerde de omzet van Heineken mede door extreme prijsverhogingen op tot 16,4 miljard euro. 2022 werd afgesloten met een operationele winst van 3,4 miljard euro, vergelijkbaar met een jaar eerder. In 2019, het jaar voor de pandemie was die nog 4 miljard.

Het kabinet gaat 230 miljoen euro investeren in de Nederlandse chipindustrie. Onder meer de technologiebedrijven ASML en NXP krijgen geld van de overheid, meldt minister Micky Adriaansens (Economische Zaken). Het chiptekort zorgt er voor dat de verkoop en levering van nieuwe auto’s stagneert en dat elektrisch rijden op de helling staat.

Rechtspraak

Het Openbaar Ministerie (OM) Oost-Nederland liet ongeveer vijftienhonderd strafzaken niet meer voor de rechter komen vanwege een tekort aan personeel bij de rechtbank Gelderland. Het gaat om zaken die meer dan anderhalf jaar wachten op behandeling door een politierechter. Die behandelt strafzaken waarin maximaal één jaar celstraf kan worden opgelegd. Het gaat in dit geval om eenvoudige misdrijven, zoals diefstallen, verkeerszaken en bezit van hennep. Een aantal zaken werd geseponeerd, andere werden afgedaan met een strafbeschikking. Eventuele slachtoffers die het niet eens zijn met de afhandeling van hun aangifte of beslissing in hun zaak, kunnen een klacht indienen bij het gerechtshof. Tijdens de coronaperiode is er een forse achterstand ontstaan. Het aantal strafzaken beslaat volgens de rechtbank 20 procent van het totale aantal zaken bij de rechtbank Gelderland. Tientallen verouderde strafzaken worden in 2022 beëindigd vanwege personeelsgebrek bij het Openbaar Ministerie (OM). Het gaat om zaken van minimaal vier jaar oud die bijvoorbeeld draaien om het dealen van drugs.

Energie

TenneT, de beheerder van het hoogspanningsnet in Nederland en een groot deel in Duitsland is nu nog volledig in handen van de Nederlandse staat. Nu blijkt dat het energienet te maken heeft met capaciteitstekorten onder andere door het willen invoeren van groen vervoer en het behalen van milieu normen staat de uitbreiding onder druk en kunnen de kosten hiervan alleen worden opgebracht door het verhogen van tarieven bij de energiebedrijven die de verhoging op hun beurt doorbelasten aan de consument. Met het Klimaatakkoord en het Klimaatplan zet Nederland de transitie in naar de Klimaatdoelen zoals die zijn vastgelegd in de Klimaatwet. Dit houdt in dat het energiesysteem nagenoeg emissievrij dient te zijn in 2050.  De transitie vergt investeringen in het energiesysteem (levering en productie, infra, gebruik) die per saldo gepaard gaan met nationale kosten voor burgers en bedrijven. De huidige systematiek van (beleidsmatige) financiering en bekostiging van deze investeringen leidt ertoe dat de kosten van de verduurzaming van het energiesysteem grotendeels via de energierekening worden omgeslagen en via die route als lasten bij burgers en bedrijven terechtkomen. De hevige energiecrisis is dus niet alleen te wijten aan Rusland maar ook aan de financiele opgaves van tennet. In de afgelopen jaren is een aandeelhouderschap door de Duitse staat onderzocht. Uit gesprekken is gebleken dat ook de Duitse staat een toegevoegde waarde ziet om de mogelijkheden voor een investering in TenneT en dit heeft geleid tot een intentieverklaring (‘joint declaration of intent’, ‘JDI’). Op basis van deze JDI zijn de onderhandelingen gestart over de voorwaarden voor een investering door de Duitse staat. te onderzoeken. In de komende maanden zal met Duitsland gekeken worden hoe het aandeelhouderschap uitgewerkt kan worden. Tijdens de verdere onderhandelingen is duidelijk geworden dat Duitsland een meerderheidsaandeelhouder wil worden in het Duitse deel van TenneT.

TenneT schat haar huidige investeringsagenda voor de periode 2020-2029 in op een bedrag tussen de €40 tot €50 miljard. Hiervan is het benodigde extra eigen vermogen dat door de aandeelhouders moet worden opgebracht geschat op €5,3 miljard in de periode 2020-2029.  Dit is sterk afhankelijk van externe factoren zoals de ontwikkeling in de investeringsagenda van TenneT en kan daarom nog verder toenemen of afnemen. 70% van het investeringsbedrag zou nodig zijn voor het Duitse elektriciteitsnet. De benodigde meerinvesteringen in de energietransitie bedragen in de periode tussen 2015 en 2050 ruim € 350 miljard (zie Figuur 1). Daarvan is ongeveer € 20 miljard uitgegeven tussen 2015 en 2020. En er dient nog € 100 miljard te worden geïnvesteerd tussen 2020 en 2030. De elektriciteitsnettarieven stijgen in 2023 fors. Voor TenneT is een stijging van 51 procent voorzien voor HS, en zelfs 84 procent voor EHS. De tariefstijgingen voor TenneT liggen in lijn met de eerder door TenneT geschatte tariefontwikkeling en komt dus niet als verrassing. TenneT is sinds december 2006 al wettelijk verplicht om alle offshore windparken in de Duitse Noordzee aan te sluiten op het elektriciteitsnet. Naast planning en ontwerp is TenneT Offshore ook verantwoordelijk voor de aanleg en de daaropvolgende exploitatie van netaansluitingen op zee tot aan het punt op het land waar de energie aan het Duitse elektriciteitsnet wordt geleverd. Naast uitbreiding en versterking van de netten om aan de groeiende capaciteitsvraag te voldoen, ligt er ook een grote onderhoudsopgave voor TenneT. Een aanzienlijk deel van het hoogspanningsnet bereikt het einde van de technische levensduur en dient te
worden vervangen en gemoderniseerd. Tegelijkertijd ligt er een significante onderhoudsopgave om het bestaande net nu en in de toekomst betrouwbaar te houden. Op het elektriciteitsnet in Friesland, Gelderland en Noord-Holland zijn nieuwe knelpunten ontstaan. Op deze punten is de maximale capaciteit van het net bereikt.

Nu de Duitse staat de Duitse tak van Gazprom heeft genationaliseerd, hoefden Nederlandse publieke instellingen hun gascontract met dat bedrijf niet op te zeggen. Tientallen gemeenten en andere instellingen deden dat, omdat het ministerie van Economische Zaken daarop stond. Dit kost de staat dit jaar tientallen miljoenen aan compensatie.

Delfstoffen

Sinds 2018 is Nederland netto-importeur geworden van aardgas en dat kostte kostte Nederland miljarden. vanaf 2014 werd de gaswinning stapsgewijs ingesteld om het aantal veroorzaakte aardbevingen in de provincie Groningen terug te dringen. In 2016 exporteerde Nederland nog voor 8,2 miljard euro aan aardgas. Daarmee is de aardgasexport in drie jaar ruimschoots gehalveerd. De aardgasproductie in 2016 was al 42 procent lager dan in 2013 en moest vanwege de aardbevingen nog verder verminderen waardoor een grote inkomstenbron opdroogt. Daarbij komen ook nog de grote uitgaven die nog moeten worden gedaan om de schade aan gebouwen in Groningen te herstellen. 1.500 woningen voldoen niet aan de veiligheidseisen volgens de Mijnraad. Minister Wiebes (Economische Zaken) sloot met Shell en ExxonMobil een deal voor de financiële afwikkeling van het dichtdraaien van de gaskraan in Groningen. De gasdeal van minister Wiebes (Economische Zaken) kostte de Nederlandse Staat bijna 3 miljard euro. Na aftrek van de winstbelasting kwam dat neer op een bedrag van netto 1,6 miljard euro. In 2022 volgde een parlementaire enquete over de kwestie.

Multinationals

Multinationals worden uitverkocht aan Buitenlandse investeerders. Zo werd Frisdranken bottelaar Refresco  overgenomen door Franse en Canadese investeerders voor 1,6 miljard euro, het Enschedese IT-bedrijf Caase.com door de Amerikaanse multinational Insight EMEA en Vanderlande Industries voor 1,2 miljard aan Toyota Industries. Ook Ziggo (Liberty Global), Kruidvat (A.S. Watson Group), de Ruyter, Douwe Egberts (Sara Lee), Grolsch (Asahi), Gansewinkel (Shanks), Connexxion (Transdev), Numico (Danone), Hoogovens (Tata steel, Van Leer(Amerikaanse concern Greif) VNU, TMG, KLM, DSM, Océ, IAI, Stork, Liteq en Reaal zijn allemaal al in Buitenlandse handen gevallen. Akzo Nobel (Amerikaanse investeringsmaatschappij Carlyle en het Singaporese investeringsmaatschappij GIC). Na Essent (Innogy), Nuon (Vattenfall) nu ook Eneco (Mitsubishi) verkwanselt.

Overheid inkomsten en uitgaven

Inkomsten 

De inkomsten over 2021 namen met ruim 25 miljard euro toe tot 377 miljard euro. De inkomsten uit belastingen en premies stegen toen met ruim 22 miljard euro (7%). De btw bracht in 2021 bijna 6 miljard euro meer op dan in 2020. Dat is ruim 9% meer. De opbrengsten uit de vennootschapsbelasting stegen ook en wel met bijna 9 miljard euro, een toename van 40%. De niet-belastingopbrengsten stegen vooral door hogere aardgasbaten. De verkoop van de voormalige SNS-vastgoedtak Propertize leverde nog eens ruim 3 miljard euro op. 317 miljoen euro kwam van de verkoop van vastgoed. De staat verkocht naast ruim vijftig gebouwen ook Paleis Soestdijk, vier gevangenissen, tien kantoren en vier rechtbanken. Voor het verhuren van gebouwen en grond werd 138 miljoen euro ontvangen, onder andere aan 125 plekken voor windmolens. De veiling van huurrechten van tankstations langs snelwegen leverde 27 miljoen euro op en de verkoop van zand, grind en schelpen was goed voor 19 miljoen euro.  De megaschikking van ING wegens anti witwas beleid leverde bijna 800 miljoen euro op. Het schatkistbankieren van decentrale overheden nam toe met twee miljard, waardoor het Rijk minder hoefde te lenen. De rentelasten daalden met ongeveer 1 miljard euro. Nederland betaalde in 2021 circa € 9,7 miljard aan de EU (na aftrek van de vergoeding voor de lidstaat voor douaneheffing en invordering).Nederland draagt meer bij aan de EU dan het ontvangt en de winsten van bedrijven in Nederland stromen voor een groter deel dan gedacht weg naar het buitenland omdat het aantal bedrijven in buitenlandse handen erg groot is. Het gaat om miljarden euro’s. 

Gemeenten hebben de lokale lasten de laatste jaren harder laten stijgen dan de inflatie. In 2021 was er al een stijging tot wel 8 procent op de ozb. Behalve de onroerendezaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing die samen goed zijn voor 8 miljard euro, zijn er ook meer opbrengsten uit parkeerheffingen. Voor parkeren werd de automobilist belast met een stijging van 9,6 procent naar 1 miljard euro. Daarvan komt bijna een derde op conto van de gemeente Amsterdam. De gemeentelijke belastingen werden in 2022  ook al overal verhoogd. De onroerendezaakbelasting (ozb), die gekoppeld is aan de WOZ-waarde van een woning en dus aan de huizenprijzen, stijgt gemiddeld met 4,4 procent. De rioolheffing stijgt met 2,9 procent, en de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten gaan met 4 procent omhoog. In totaal verwachten gemeenten dit jaar 11,5 miljard euro op te halen met de heffingen, 180 miljoen euro meer dan in 2021. De ozb, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing zijn samen goed voor 8,8 miljard euro, driekwart van alle inkomsten uit gemeentelijke heffingen. De begrote opbrengst van de rioolheffing laat de hoogste stijging sinds 2013 zien. Tot 2021 werd ook precariobelasting geheven voor kabels en leidingen van nutsbedrijven in en boven de gemeentegrond, maar dat mag dit jaar niet meer. Gevolg is dat de precariobelasting heel veel minder opbrengt, de gemeenten begroten 39 miljoen euro, terwijl dat in in 2021 nog 287 miljoen euro bedroeg. Ook zijn er hogere opbrengsten uit de toeristenbelasting, zo’n 377 miljoen euro. De gemeente Amsterdam verdient het meest aan toeristenbelasting, 135 miljoen euro. Gemiddeld moeten Nederlandse huishoudens zo’n 800 euro afdragen aan gemeentelijke belastingen voor de afvalheffing, rioolheffing en de onroerend zaak belasting (OZB). De woonlasten stijgen elk jaar. Het leven in Nederland is de laatste twintig jaar maar liefst 31,1 procent duurder geworden. De Overheid haalt steeds meer geld op met de verkoop aan bedrijven van CO2 uitstootrechten, die op een veiling verkocht worden. Om de koopkracht enigszins te behouden gold voor een inkomen van 68 duizend euro vanaf 2019 een tarief van 36,93 procent, daarboven werd het tarief 49,5 procent.

Tussen 2010 en 2016 werd zo’n 1,4 miljard bezuinigd op de wegenbouw. In 2011 werd wettelijk bepaald dat de AOW-leeftijd in 2025 naar 67 jaar zou gaan en in 2013 en 2015 werd de verhoging verder naar voren gehaald. De AOW-leeftijd ligt vanaf 2022 op 67 jaar en 3 maanden. Ook de kinderopvangtoeslag werd verlaagd en de accijnzen verhoogd. De overheid heeft in het tweede kwartaal van 2021 ruim 3,4 miljard euro aan accijns binnen geharkt. Dat is het hoogste bedrag ooit en 680 miljoen euro meer dan in dezelfde periode vorig jaar, maar ook 322 miljoen euro meer dan in het tweede kwartaal van 2019, voor de coronacrisis. In 3 jaar tijd werd onder andere 12 miljard bezuinigd op de zorg. In de afgelopen vijf jaar zijn 191 van de 477 politiebureaus gesloten en ingewisseld voor politieposten, die alleen op afspraak werken of één of twee dagdelen per week geopend zijn. De in het jaar 2017 ingegane wettelijke regeling van het belasten van spaargeld en overig vermogen in box 3 van de inkomstenbelasting is volgens een uitspraak van de Hoge Raad in strijd met het ongestoord genot van eigendom en het discriminatieverbod in het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM). De Overheid zal miljarden terug moeten betalen en in de toekomst ook miljarden aan inkomsten moeten missen.

De energiebelastingen van Nederland zijn de hoogste van heel Europa. De Opslag Duurzame Energie (ODE) en tarieven van de energiebelasting zorgden in 2018 al voor een stijging van de energiekosten van gemiddeld 12%. Voor huishoudens met een gemiddeld verbruik van 3.500 kWh stroom en 1.500 kuub gas per jaar kwamen de belastingverhogingen voor 2019 neer op nog eens een extra heffing tot 153,85 euro. Bij elkaar opgeteld kwam er tot 2021 een lastenverzwaring van 1 miljard euro, alleen al voor vergroening. Aardgas werd bijna drie keer zo duur. Er werd al ruim 25 cent aan energiebelasting geheven op een kubieke meter aardgas en voor opslag duurzame energie  1,13 euro per kuub. Het kabinet moet miljarden te steken in Tennet en de netwerkbedrijven Alliander, Enexis en Stedin om het verstopte stroomnet weer los te trekken en de energietransitie mogelijk te maken. 

Uitgaven en compensatie 

De maatregelen van Prinsjesdag 2022 hebben een omvang van 17,2 miljard euro in 2023 en 4,9 miljard euro in de jaren daarna (structureel).Ze worden voor een deel bekostigd door de belasting op arbeid en vermogen meer met elkaar in balans te brengen. Voor 2023 wordt ingezet op lastenverlichting, vooral voor burgers met lagere inkomens en minima. Bedrijven en vermogenden worden daarvoor zwaarder belast. De maatregelen zijn:

Verhoging minimumloon en uitkeringen

Het minimumloon wordt in een keer met 10 procent verhoogd (inclusief gebruikelijke indexatie). Omdat uitkeringen gekoppeld zijn aan dit minimumloon, heeft dat ook een effect op de uitkeringen zoals de AOW en de bijstand.

Huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget stijgen

De huurtoeslag stijgt structureel met € 203 per jaar en de zorgtoeslag eenmalig met € 412. Toeslagen voor januari worden in december al uitgekeerd. Deze maatregel heeft dus deels dit jaar nog effect.  Ook het kindgebonden budget stijgt

Uitwonendenbeurs voor studenten

Uitwonende studenten krijgen voor het collegejaar 2023-2024 ongeveer  165 euro extra per maand. Het kabinet trekt hier eenmalig € 500 miljoen voor uit. Studenten kunnen daarentegen geen aanspraak maken op energietoeslag.

Arbeidskorting en inkomstenbelasting box 1

  • Het tarief in de eerste schijf wordt verlaagd. Het tarief wordt in 2023 met 0,14%-punt verlaagd.
  • De arbeidskorting gaat omhoog. Het tweede en derde ‘knikpunt’ wordt verhoogd met 89 euro en het afbouwpercentage stijgt naar 6,51%. .

Energietoeslag

Omdat de extreem hoge energieprijzen voor de meeste gezinnen niet meer op te brengen zijn is er voor 2022 een energietoeslag van circa € 1.600. Een prijsplafond voor de energierekening, vanaf 1 januari 2023 moet voor de lagere inkomens het leed verzachten. Voor ondernemers gelden andere steunmaatregelen. De belastingtarieven op energie worden daarnaast verder verlaagd en de verlaging van de brandstofaccijns verlengd (beide tijdelijk). Hiervoor wordt tot 40 miljard euro uitgetrokken50 miljoen euro is beschikbaar voor het voorkomen van afsluitingen door betalingsachterstanden.

Wie gaat dat betalen ?

  • De inkomstenbelasting in box 3 wordt verhoogd in drie jaarlijkse stapjes van 31% naar 34%.
  • De vennootschapsbelasting gaat in de eerste schijf omhoog van 15 naar 19%. De eerste schijf loopt tot € 200.000 winst. Die eerste schijf was eerst € 395.000. 
  • De mijnbouwheffing gaat omhoog. Dat laatste betreft een speciale belasting voor energiebedrijven. Zij maken op dit moment grote winsten en die worden op deze wijze in enige mate herverdeeld.  
  • De zelfstandigenaftrek wordt versneld afgebouwd. 
  • De doelmatigheidsmarge gebruikelijk loon wordt afgeschaft. Het inkomen van een ondernemer wordt dan gelijker belast in vergelijking met een werknemer. 
  • De giftenaftrek wordt vanaf 2023 afgetopt op € 250.000 per huishouden voor periodieke giften aan ANBI’s en verenigingen.
  • Bestrijding opmerkelijke fiscale constructies. Deze maatregelen moet nog nader worden uitgewerkt maar gaan bijvoorbeeld over verhuurd onroerend goed in een BV.  
  • Het heffingsvrije vermogen in box 3 vanaf 2023 in drie stappen verhogen van ruim € 50.000 naar uiteindelijk ongeveer € 80.000  gaat niet door. Het heffingsvrij vermogen komt nu uit op € 57.000.

De uitgaven van de overheid stegen in 2021 met bijna 18 miljard euro. Dit is minder dan de inkomsten stegen. Een jaar eerder stegen de uitgaven nog met bijna 40 miljard euro, vooral als gevolg van de Corona steunmaatregelen. Nederlandse bedrijven hebben 22,8 miljard euro aan NOW-uitkering (Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid) ontvangen ter compensatie van loonkosten en vaste lasten. De rentelasten bleven voor de Overheid verder dalen. Schulden met hoge rente uit het verleden werden afgelost en vervangen door schulden met lagere rente. De rente gaat nu echter weer snel stijgen met alle gevolgen van dien.

Extra onkosten

De locomotieven die ter vervanging werden gebruikt van de mislukte hogesnelheidstreinen zorgden voor schade aan het spoor. De rekening van geschat 26 miljoen euro ging naar het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, die ook de schade voor de jaren na 2019 moet betalen, totdat de gewraakte locomotief niet meer gebruikt wordt. Dit bedrag wordt door Infraspeed op 24 miljoen geraamd.

Voor defensie wordt zo’n 5 miljard euro uitgegeven. Voor de beveiliging van lokale politici is zo’n 100 miljoen euro nodig en ook het leger heeft vanwege de zorgwekkende staat en de steun aan Oekraïne tientallen miljoenen extra nodig. Het ministerie van Defensie moest erkennen dat de Nederlandse vloot last heeft van “materieelproblemen”. De vier luchtverdedigings- en commandofregatten van de Nederlandse vloot kunnen niet behoorlijk worden ingezet vanwege technische problemen en onderdelen schaarste. Nederland haalt net als andere EU landen de NAVO-norm niet, die voorschrijft dat 2 procent van het bbp aan de krijgsmacht moet worden besteed.  Nederland zit met een aandeel van 1,35 procent onder het NAVO-gemiddelde van 1,47 procent. De Amerikanen geven 3,5 procent van het bbp uit aan defensie. Nederland 2%. De Verenigde Staten eist in Brussel bij  de NAVO top een behoorlijk hogere bijdrage tot wel 4 procent voor de toekomst en eist dat ook achterstallige betalingen worden ingelost. Er werden acht of negen extra F35-straaljagers gekocht. Het minimumloon en uitkeringen, zoals de AOW en de bijstand worden per 1 januari met 10 procent verhoogd.  Lagere inkomens krijgen in 2022 en 2023 een energietoeslag van 1300 euro. Het geld wordt uitbetaald via de gemeenten. De vanaf april 2022 met 17 cent verlaagde liter benzine en 11 cent voor een liter diesel blijft tot juli 2023.  Dwinning van olie en gas wordt zwaarder belast en  energiebedrijven moeten in 2023 twee miljard euro extra belasting betalen. 

Uitkeringsinstantie UWV verwacht dat de totale som aan uitkeringen dit jaar met 1,6 miljard euro zal stijgen. De lasten voor uitkeringen stijgen vooral door de grote aantallen migranten. In Nederland wonen ruim 17 miljoen mensen, waarvan zo’n 13 miljoen van 15 tot 75 jaar. Er wordt ruim 156 miljard euro uitgegeven aan sociale uitkeringen en de uitgaven aan sociale uitkeringen en deze zijn dan ook goed voor 48 procent van de overheidsuitgaven. Ruim 7.300 remigranten krijgen een uitkering in het buitenland. Dit kost de Nederlandse Staat jaarlijks structureel 33,9 miljoen euro.  Vanuit de EU gaat er 4,5  miljard euro per jaar naar Turkije, Griekenland en de de ander Zuid-Europese landen om daar de toenemende stroom vluchtelingen tegen te houden. Door de Brexit zal Nederland ruim 400 miljoen per jaar meer af moeten dragen aan de Europese Unie. De EU kost Nederland toch al zo’n 2,5 miljard euro netto per jaar en de Brexit nog eens een kleine 3 miljard. Het onlangs afgesloten pensioenakkoord kost de schatkist ruim een miljard euro. Voor het aanpakken van ondermijnende criminaliteit wordt vanaf 2021 zo’n 150 miljoen euro uitgetrokken. Het budget voor het ministerie van Justitie en Veiligheid werd in 2021 al verhoogd met 316 miljoen euro. Voor ouders die moeten worden gecompenseerd voor de toeslagenaffaire moest 390 miljoen euro worden uitgetrokken en nog eens 110 miljoen euro aan uitvoeringskosten. 32 miljoen euro gaat naar het oplossen van het lerarentekort. de begroting voor het Ministerie van Onderwijs wordt structureel met 450 miljoen euro per jaar verhoogd.  Het kindgebonden budget wordt (voor ouder met een derde kind) structureel verruimd met 150 miljoen euro. 500 miljoen euro verdwijnt naar Corona bestrijding in het buitenland. 130 miljoen gaat naar vermindering van werkdruk in de organisatie. 

Uitgaven voor de monarchie

De Nederlandse monarchie kost jaarlijks zo’n vijftig miljoen euro. Alleen al de directe kosten bedragen ruim 104 miljoen euro. De renovatie van paleis Huis ten Bosch, waar koning Willem-Alexander en koningin Máxima met hun dochters gaan wonen, kost bijvoorbeeld 63,1 miljoen euro. Koning Willem-Alexander krijgt jaarlijks 5.318.000 euro. Het inkomensdeel van de vergoeding is nu nog 902.000 euro. Het inkomensdeel van Koningin Máxima is 326.000 euro. Voor haar hofhouding en overige uitgaven die met het ambt te maken hebben is 585.000 euro begroot. De gewezen koningin Beatrix krijgt per jaar 465.000 euro, en heeft nog eens een extra 965.000 euro te besteden aan personeel en materiële uitgaven. Bij elkaar kost dit per jaar in totaal 7.0659.000 euro. De functionele uitgaven van de koning bedragen een kleine 27 miljoen en 260 man personeel kost nog eens 17 miljoen euro. Voor auto’s, koetsen en paleizen is 8,5 miljoen euro beschikbaar. Zo’n 400.000 is begroot voor faunabeheer. Voor het Het Loo is 190.000 euro begroot exclusief 90.000 euro voor de terreinwagens en 10.000 euro voor reiskosten en opleidingen. De vliegreizen kosten per jaar 973.000 euro. De Groene Draeck kost zo’n 95.000 euro per jaar exclusief eerder gepleegde revisie tussen 2011 en 2015 ad 223.000 euro. De doorbelaste kosten van ministeries en de personeelskosten van de RVD, het Militaire Huis (ceremonieel vertoon bij evenementen) en uitgaven van het Kabinet van de Koning (ondersteuning constitutionele taken) kosten ruim 5,5 miljoen. De toelage van Willem Alexander stijgt jaarlijks met zo’n 24.000 euro. in 2023 gaat de vorst er 2,8 procent op vooruit. Ook zijn echtgenote Máxima, zijn moeder Beatrix en zijn dochter Amalia krijgen compensatie voor de hoge inflatie. Gezamenlijk ontvangen zij ruim 50 miljoen euro. Vorig jaar ging het nog om 48,2 miljoen euro.

Andere uitgaven

Nederland heeft naast de circa 16 miljard aan bijdragen en garanties in de noodfondsen 3,2 miljard euro aan leningen verstrekt aan Griekenland Het openstaande saldo is 3 miljard. Voor het EFSF, het eerste noodfonds, heeft Nederland nog eens 1,6 miljard euro aan kapitaal gestort en voor 34,2 miljard aan garanties afgegeven. Voor het permanente noodfonds ESM heeft Nederland 4,6 miljard euro aan kapitaal gestort en voor maximaal 34,4 miljard aan garanties afgegeven. Griekenland is zo goed als failliet dus dat levert een kostenpost op van 77,8 miljard.

Staatssecretaris Raymond Knops van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft een eenmalige bijzondere uitkering van twee miljoen euro toegekend aan het bestuurscollege van Saba. Als gevolg van orkanen Irma en Maria hebben Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius te maken met herstelkosten. Deze bijzondere uitkering komt bovenop 25 miljoen dollar die al aan Saba ter beschikking was gesteld voor de wederopbouw.

Flevoland, Zuid-Holland en Groningen zijn de armste provincies. Ruim 282 duizend Nederlanders kunnen de verplichte premie voor hun zorgverzekering minstens zes maanden achter elkaar niet betalen. (1 miljard euro) en maandelijks wordt 20 miljoen euro aan zorgpremie zelfs helemaal niet voldaan. 30.000 mensen zijn zelfs helemaal onverzekerd. Veel thuiszorginstellingen gingen door de extreme bezuinigingen failliet.  Doordat voormalig staatssecretaris Van Rijn het Zorginstituut heeft laten bepalen wat er nodig is voor betere verpleeghuiszorg, is de uitspraak van deze instelling juridisch bindend geworden. Het betekent dat er honderden miljoenen, oplopend tot zo’n 2,1 miljard in 2021 extra naar de ouderenzorg moet. Door een weeffout in de wet blijken ook veel meer mensen recht te hebben op langdurige zorg als voorzien. Dit kost de Staat nog eens 745 miljoen euro extra. Nederland heeft een pensioengat van 2.000 miljard dollar en dat loopt in 2050 verder op naar 6.000 miljard dollar zo berekende het World Economic Forum.

Het hoogtepunt van 2022 voor de AEX-index werd bereikt op 4 januari op 804,28 punten. Het huidige niveau bedraagt ongeveer 633 punten. Dat is een daling van ruim 21 procent vergeleken met het piekniveau van begin dit jaar.

Geef een antwoord

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.