EU

De grote landelijke politieke partijen deden het bij de Gemeentelijke verkiezingen van maart 2022 erg slecht. De kiezers waren de extreem hoge energieprijzen, accijnzen, btw en extreme provinciale en gemeentelijke heffingen duidelijk meer dan zat. De meeste Nederlanders hebben geen vertrouwen meer in de regering. Veel mensen zetten vraagtekens bij het vermogen van politici om de grote problemen van het moment aan te pakken. Hypotheekrente, energie, goederen en diensten werden in korte tijd fors duurder. Voor velen ligt armoede op de loer. Het wanbeleid op Gemeentelijk en landelijk niveau werd duidelijk afgestraft met “niet stemmers” en proteststemmen op lokale partijen. Maar liefst ruim 15 miljard euro aan kabinetsuitgaven waren volgens de rekenkamer vorig jaar niet op orde en de laatste jaren zijn de problemen bij de overheidsuitgaven structureel van aard. De belastingdienst blijkt te hebben gefraudeerd en gediscrimineerd en en bij veel Gemeentes zijn de financien niet op orde. Nederland stevent hard af op een ongekende recessie. Nederland had op 1 januari 2022 bijna 17,3 miljoen inwoners, ongeveer 100.000 meer dan begin in 2021. Zo’n 1,7 miljoen Nederlandse huishoudens hebben meer schulden dan bezittingen. Zo’n 86 procent van deze schulden bestaat uit hypotheekschuld. De gemeente Amsterdam heeft een schuld van 4,2 miljard

Oorlog

De op 23 februari 2022 uitgebroken oorlog tussen Rusland en Oekraine dwong de EU tot het nemen van zware sancties die hun weerslag wel heel snel wisten vinden op de olie en gasprijzen. 3 maart 2022 was de prijs per megawattuur op de Nederlandse termijnmarkt bijna 200 euro. Dat was het verviervoudige in vergelijking met drie maanden eerder. Decennia lang werd de Nederlandse gasvoorraad voor een appel en een ei verkocht aan het buitenland met contracten die tot op de dag van vandaag nog voortduren. Het aanleggen van een extra eigen voorraad werd achterwege gelaten, met als gevolg dat er binnen een week na de sancties tegen Rusland al prijsverhogingen moesten worden doorgevoerd.  In totaal heeft Nederland inmiddels voor bijna 200 miljoen euro aan militaire goederen aan Oekraïne geleverd. Door de wapenleveranties weet Oekraine gebieden terug te heroveren die Poetin pareert met kernwapendreigemneten en mobilisatie.

Corona

De bestrijding van de coronapandemie kostte Nederland zo’n 82 miljard euro. De overheid had over 2021 een tekort van bijna 22 miljard euro. Dit staat gelijk aan 2,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De schuld steeg in 2021 naar 448 miljard euro, oftewel 52,1 procent van het bbp. De Europese Commissie (EC) wil jaarlijks 150 miljard euro lenen om een herstelplan te financieren. Dit herstelfonds moet lidstaten helpen uit de coronacrisis en een recessie te komen. EU-landen moeten een gedetailleerd plan voor de besteding van het geld komen. Het herstelplan kost in totaal zo’n 800 miljard euro. Nederland krijgt hiervan zo’n 5,5 miljard euro. De Europese Centrale Bank meldt dat klanten van dochterbanken van de Russische Sberbank in Oostenrijk, Slovenië en Kroatië massaal hun geld weghalen. Omdat de tekorten als gevolg van de sancties niet meer kunnen worden aangevuld, gaan deze banken waarschijnlijk failliet. Ondernemers kregen gedurende de coronacrisis zo’n 8 miljard euro aan tegemoetkoming in de vaste lasten uitgekeerd. De zogeheten TVL-regeling eindigde formeel op 30 juni. In maart 2022 steeg voor de tweede maand op rij het aantal faillissementen in vergelijking met dezelfde maand in 2021. Er waren in totaal 160 faillissementen, 22 procent meer dan in maart 2021. In februari lag het aantal faillissementen ook al 17 procent hoger dan in februari vorig jaar.  In vergelijking met de periode voor corona was het aantal faillissementen afgelopen maand nog wel laag. In 2018 en 2019 gingen er gemiddeld zo’n 250 bedrijven failliet per maand. Tijdens de coronapandemie daalde het aantal faillissementen vanwege de steunpakketten. Zo gingen er in heel 2021 maar 1536 bedrijven failliet, het laagste aantal sinds 1990. Inmiddels gaan er weer meer ondernemingen failliet nu de steunpakketten zijn afgelopen en er bovenop een behoorlijke inflatie is. Een van de maatregelen hield in dat bedrijven uitstel van belastingbetaling voor zo’n 18 miljard euro kregen. Nederlandse banken verlenen sinds maart 2020 tientallen miljarden euro aan steun, in de vorm van extra leningen of uitstel van aflossingen aan 161.000 ondernemers en bijna 34.000 particulieren. Ruim 10 procent van de ondernemers heeft gebruik gemaakt van belastinguitstel. Veel bedrijven waaronder De Thermen in Rosmalen ging failliet. Grote ketens als ICI Paris, Adidas, Deichmann, H&M, Mediamarkt konden door de Corona crisis de huur niet langer betalen en hadden steun nodig. De Corona crisis kostte de Nederlandse Overheid zo’n 92 miljard euro en het begrotingstekort voor 2023 loopt op naar 49,5 procent.  In totaal liep de rijksoverheidsschuld in 2020 al op met zo’n 42 miljard euro tot 379 miljard euro. Het kabinet wil de komende vijf jaar in totaal 20 miljard steken in projecten binnen het onderwijs, onderzoek en ontwikkeling, verduurzaming en infrastructuur, om zo uit de recessie te komen en de economie te versterken. Over zo’n investeringsfonds wordt al ruim een jaar gesteggeld, maar onlangs werd de coalitie het in grote lijnen eens over de invulling. Er moest zo’n 11 miljard euro worden uitgetrokken voor het derde noodsteunpakket. De evenementenbranche is ontzettend hard geraakt door de Corona beperkingen en de toekomst van de meesten is nog uiterst onzeker. Onder andere Ahoy en de RAI hadden te kampen met enorme verliezen, met als gevolg zware bezuinigingsmaatregelen.  In juli 2020 meldde RAI Amsterdam 125 banen te moeten schrappen en in augustus van dat jaar meldde Ahoy dat 40% van het personeel moest afvloeien. Ook Artis en andere dierentuinen ontsloegen personeel. FrieslandCampina schrapte ongeveer duizend arbeidsplaatsen, grotendeels in Nederland, België en Duitsland. Bij Uber is de ontslagronde al een half jaar bezig. Om de coronacrisis in de EU aan te pakken was zo’n 1,5 biljoen euro aan steun nodig. Bedrijven als KLM, Tata, Schiphol, Transavia, Holland Casino, Dad en Atos Nederland konden zonder extra steun niet overleven.

De olieprijzen daalden 20 april 2021 tijdens de Coronacrisis nog tot voor het eerst in de geschiedenis onder nul, maar zijn na de Corona pandemie en de oorlog in de Oekraine weer opgeveerd en zelfs meer dan verdriedubbeld. De termijncontracten (futures) voor olie daalden destijds nog in enkele minuten naar een dieptepunt van -40 dollar. 

In 3 jaar tijd werd 12 miljard euro bezuinigd op de zorg. Veel thuiszorginstellingen gingen door de extreme bezuinigingen failliet, ziekenhuizen en verzorgingstehuizen werden gesloten. Duizenden zorgmedewerkers werden ontslagen. Het dichtslibben van de zorg is de enige echte reden waarom er extreme maatregelen en lockdowns nodig waren om het Coronavirus onder controle te houden.

De economie van de Eurozone staat er zeer slecht voor. De Europese Commissie gaat nog eens 750 miljard euro uitlenen om aan zwaar getroffen Zuid Europese lidstaten om zo de zwaarste recessie sinds de 2e wereldoorlog te voorkomen. Het herstelplan (Next Generation EU), moet onderdeel uit gaan maken van het EU-budget voor de jaren 2021 tot en met 2027. Over deze begroting, het Meerjarig Financieel Kader (MFK) genaamd, wordt nog onderhandeld door de lidstaten van de EU. De EU begroting zou hiervoor omhoog moeten naar 1,85 biljoen (1850 miljard euro). Dat geld gaat niet allemaal van lidstaten gevraagd worden, de 750 miljard euro aan noodsteun wil de Commissie op haar beurt zelf weer lenen op de financiële markten waarbij de individuele Lidstaten echter wel garant moeten staan. Ondertussen zijn er oplopendeverschillen in rente tussen Noord en Zuid Europa. In Zuid Europa zijn torenhoge staatsschulden opgebouwd en eisen beleggers hogere risicopremies. Naast de steeds hogere hoge inflatie zijn de bouwstenen gelegd voor een financiele crisis die zijn weerga niet kent. De Staatschulden in Italie en Griekenland zijn  met 150 tot 193 procent van het bbp erg hoog en de EU-ministers van Financiën zijn naarstig op zoek naar kunstgrepen om de honderden miljarden euro’s aan toekomstige groene investeringen niet langer mee te tellen als staatsschuld.  Door renteverhogingen drukken de oplopende staatsschulden steeds meer op de begrotingen. In 2023 is de Nederlandse Overheid naar verwachting 860 miljoen euro meer kwijt aan rente-uitgaven. Dit loopt daarna verder op tot 1,6 miljard in 2024 en 2,3 miljard in 2025. En ook in de jaren daarna zullen de rentelasten verder stijgen. In 2027 wordt zelfs gerekend op een tegenvaller van 3,8 miljard euro. De prijzen zijn 10,2 procent hoger dan in 2021.Nederland staat stevig in de top 10 van eurolanden met de hoogste inflatie. De gemiddelde inflatie in de hele eurozone bedraagt 8,1 procent. De rente voor Zuid-Europese landen is nu al ongeveer dubbel zo hoog als van Nederland), en nu de ECB de rente verder heeft verhoogt bestaat het risico dat Zuid-Europese landen geen geld meer kunnen lenen. De ECB heeft daarom besloten om leningen op te kopen.

De muntunie tussen landen met verschillende groei blijkt rampzalig. Nederland ziet de bui al hangen en is, ondanks de afkeer van Bitcoins, alvast gestart met de ontwikkeling van een eigen digitale munt. CDA coryfee en inmiddels 82-jarige Bert de Vries stelt een kleine dertig jaar later dat hij er achteraf spijt van heeft dat hij zich niet meer verzet heeft tegen het omzetten van de gulden in de euro en neemt het zichzelf kwalijk. Het was volgens hem een van de meest ingrijpende beslissingen die ze in die kabinetsperiode hebben genomen, met heel grote gevolgen. We hebben daar te gemakkelijk mee ingestemd, zo stelt hij in zijn boek “Ontspoord kapitalisme”, waar hij zeven jaar aan gewerkt heeft. De euro noteerde 16 juni 2022 onder de 1,04 dollar, waaruit blijkt dat de ingrepen van Europese Centrale Bank weinig tot geen effect resulteren.

Vanaf 15 maart 2020 ging ook in Nederland vanwege de Corona pandemie vrijwel alles verplicht op slot. Scholen, horeca en sportscholen e.d. werden gesloten. En dat alles om de dichtgeslibte zorg niet volledig in elkaar te laten storten. 78.000 bedrijven opteerden voor een vergunning voor werktijdverkorting. De handel en transport stagneerden. Door stagnatie in toeleveringen, gedwongen sluitingen vanwege besmettingen onder het personeel kwamen al veel bedrijven in financiële nood te verkeren. De NS heeft in de eerste zes maanden van 2020 een nettoverlies geleden van 185 miljoen euro en verwacht  het niet te redden zonder extra staatssteun. Door de verplichte sluitingen is er een kaalslag in de horeca en evenementenbranche gaande. Sinds het begin van de coronacrisis hebben banken in Nederland aan ruim 161.000 ondernemers 23,7 miljard euro leningen of kredietruimte verstrekt. Het gaat in totaal om 32.000 leningen ter waarde van 20,7 miljard euro en om 129.000 bedrijven die uitstel van betaling hebben gekregen. Met het uitstel is 3 miljard euro gemoeid.

Bijna een derde van de gemeenten kreeg de begroting voor 2021 niet sluitend. 120 gemeenten zaten dit jaar in geldnood en twaalf gemeenten staan zelfs onder curatele van de provincie, omdat ze tot 2024 geen enkel begrotingsjaar sluitend kunnen krijgen. Dat zijn er drie meer dan vorig jaar. Zij moeten de komende maanden een herstelplan inleveren. Negentien gemeenten werden niet onderzocht, omdat die net zijn gefuseerd of dat binnenkort gaan doen. Grave is de twaalfde gemeente die onder preventief toezicht moest worden gesteld. Dit gold al voor Borsele, Brummen, Castricum, Delft, Haaksbergen, Montfoort, Stadskanaal, Vijfheerenlanden, Vlissingen, Westervoort, en Woudenberg.

De vorige economische (banken) crisis in Europa duurde door extreme bezuinigingen en belastingverhogingen ruim 8 jaar en de schuld was voor de totale Europese Unie al opgelopen tot gemiddeld 85,1 procent van het bbp. Veel banken worden in hun voortbestaan bedreigd door grote uitstaande slechte leningen. Mocht Italië de opgebouwde enorme schuldenlast door de sterk dalende economie en de lock down vanwege de Corona crisis niet meer kunnen terugbetalen, dan heeft vooral Frankrijk een probleem omdat zij bijna 14% van de Italiaanse overheidsschuld in de boeken hebben staan. Het nieuwe SURE fonds van de EU geeft voor 100 miljard aan leningen aan lidstaten.  27,4 miljard hiervan is bestemd als ondersteuning voor werktijdverkorting in talie. Spanje leent 21,3 miljard, Polen 11,2 miljard, België 7,8 miljard, Roemenië 4 miljard, Griekenland 2,7 miljard, Tsjechië 2 miljard, Slovenië 1,1 miljard, Kroatië 1 miljard, Slowakije 631 miljoen, Litouwen 602 miljoen, Bulgarije 511 miljoen, Cyprus 479 miljoen euro, Malta 244 miljoen, Letland 192 miljoen euro en Nederland maakt geen gebruik van de lening. De Italiaanse overheidsschuld bedroeg voor de crisis al 133,7 procent van het bbp. De Centrale bank en de nationale centrale banken zijn de grootste schuldeisers van Italië. Italiaanse banken en verzekeraars bezitten 764 miljard euro aan Italiaanse obligaties en een derde daarvan zou in handen zijn van twee banken (Intesa Sanpaolo en UniCredit) en drie verzekeraars (Generali, Unipol Gruppo en UnipolSai). Nederland zou bijna 25 miljard euro hebben uitstaan, waarvan 9,2 miljard euro via pensioenfonds ABP en 1,9 miljard euro bij verzekeraar NN Group. Het niet terugkrijgen van die 25 miljard gaat voor Nederland een onoverkomelijk probleem worden.

Brexit

De economische gevolgen van de Brexit lopen voor Nederland in de miljarden. Een meerderheid van de Britten (ruim 1,2 miljoen) bleek, mede door de eurocrisis en de groeiende zorg over de immigranten, in een op 23 juni 2016 gehouden referendum, voor een EU vertrek (Brexit) te zijn dat op 29 maart 2017 van start ging en 29 maart 2019 had moeten worden afgerond, maar dat pas op 31 januari 2020 definitief rond kwam. Volgens de S&P Global Broad Market Index die de aandelenmarkten in 47 landen bijhoudt verdampte er in totaal zo’n 2,08 biljoen dollar. Nederland exporteert nu nog jaarlijks voor zo’n 52 miljard euro naar het Verenigd Koninkrijk. Het Verenigd Koninkrijk droeg jaarlijks 11.342 miljard euro bij aan de EU-begroting. Dit betekende dat er na hun vertrek een daling van 15 procent van het EU-budget ontstond met als gevolg een evenredige verhoging van de bijdrage door de andere lidstaten. De Europese Commissie wil dat het nieuwe budget voor de EU flink omhoog gaat. De meerjarenbegroting wordt vanwege de Brexit vergroot met bijna 200 miljard euro. De bijdrage van Nederland zal waarschijnlijk de komende jaren daarom met 62,5% te stijgen en in 2027 zelfs uit kunnen komen op 13 miljard. Voor 2020 is de bijdrage 8 miljard bruto en 5,5 miljard netto. Naar verwachting komt de rekening voor het VK zelf uit op een kleine 50 miljard euro. De rekening omvat zaken als afgesproken betalingen aan infrastructuurprojecten en ontwikkelingslanden, maar ook de lonen en pensioenen van EU-medewerkers.

Grondstoffen

De olieprijzen zakten weg toen bekend werd dat de vraag naar olie in de Verenigde Staten op recordlaagte uitkwam. BP besloot in 2017 om niet meer verder te gaan met het zoeken naar olie in de Grote Australische Bocht, een grote baai aan de zuidkust van Australië en schrapte achtduizend banen bij zijn winnings- en productietak. een desinvesteringsprogramma van 15 miljard dollar ligt volgens BP op schema. Ook Shell stopte met zijn exploratiewerk in Alaska en leed in het tweede kwartaal van 2020 een verlies van 15,4 miljard euro, vooral door een afboeking van de waarde van de olie- en gasvoorraden en schrapt 7 tot 9000 banen in de komende twee jaar en gereorganiseerd het concern voor de omslag naar groene energie. Gas- en oliebedrijf NAM schrapte 600 van de 2.100 arbeidsplaatsen en Siemens schrapte circa 6.900 banen bij zijn energie- en gastak. Winstdalingen bij ExxonMobil (-59%), Shell (-72%), BP (-45%) en Chevron zorgden voor het uitstellen van zo’n 68 megaprojecten voor in totaal 380 miljard dollar waarmee 27 miljard vaten olie konden worden geproduceerd. De niet-OPEC-landen  hadden in 2017 al een overschot van circa 750.000 vaten olie per dag. Omdat het aanbod en de winning steeds minder werd  stegen de prijzen door tekorten eind 2021 al naar recordhoogtes. Door restricties vanuit Rusland en verminderde levering van gas aan Italie stijgt de prijs vanaf half juni opnieuw fors.

De Tata Group waartoe ook de voormalige Hoogovens in IJmuiden toe behoren kampt met onverantwoord hoge verliezen en schulden. Dat geldt ook voor Tata Motors en voor de hotel- , energie- en telecomactiviteiten van het concern. In 2019 werd een verlies geleden van 925 miljoen euro en naar aanleiding daarvan wordt gereorganiseerd en worden er in Nederland circa 850 banen geschrapt. Grondstoffenhandelaar Trafigura had ook slechte resultaten en British Steel is met een schuld van circa 880 miljoen pond insolvent verklaard en met behulp van de bank en de Overheid naarstig op zoek naar een Chinese koper. Een rechter heeft de op een na grootste staalproducent van Groot-Brittannië in een procedure van “gedwongen liquidatie” geplaatst. Het bedrijf werd in 2016 door investeerder Greybull voor 1 pond overgenomen van het Indiase Tata Steel, dat af wilde van de verlieslatende tak. De Europese Commissie heeft maatregelen moeten nemen om de staalindustrie in Europa te beschermen tegen de concurrentie uit China en dat gaf korte tijd enige verlichting. Tata Steel, Thyssenkrupp en Salzgitter smeekten bij Brussel om meer importbeperking vanuit China en de VS en verwachten duizenden ontslagen. Begin 2019 moesten bij Arcelor Mittal ook al tweeduizend werknemers vertrekken.

Chemie

Chemiebedrijf DSM schrapt wereldwijd 200 arbeidsplaatsen, waarvan 170 in Nederland. Voor zo’n 100 medewerkers dreigt gedwongen ontslag. De meeste arbeidsplaatsen vervallen bij de materialendivisie van DSM in Limburg. Bij de biotechkant van het bedrijf in Delft verdwijnen tientallen banen.

Automarkt

De verkoop van nieuwe personenauto’s in Nederland daalde al enorm vanwege de coronacrisis, het thuis moeten werken en het tekort aan chips, maar met de hoge inflatie is de verkoop verder ingestort. Het is de grootste krimp in meer dan 25 jaar. Registraties van nieuwe personenauto’s in Nederland zijn in mei op jaarbasis met 7,4 procent gedaald, terwijl in de Europese Unie de registraties in dezelfde maand zelfs met 11,2 procent afnamen. In Nederland nam het aantal registraties afgelopen maand af tot 23.507 auto’s. In april daalden de verkopen ook met 7,4 procent op jaarbasis. Jaguar Land Rover ontsloeg ruim 4000 werknemers en Nissan schrapt wereldwijd zeker 5.200 banen naast de 4.800 ontslagen die ze eerder al bekend maakten. Het bedrijf schrapt daarmee in totaal ruim 7 procent van alle banen. Ook de Duitse auto-industrie kampt met slechte resultaten en Aston Martin zag het verlies verdrievoudigen in de eerste helft van 2020. Ook Daimler leidt zwaar verlies en schrapte daarom 1100 managementfuncties. BMW haalt vanaf 2023 de productie weg bij VDL om het zelf maar te gaan doen en dat gaat op termijn 4.500 banen kosten. Nedcar schrapte in 2021 circa 750 banen. Renault schrapte wereldwijd ook 14.600 banen en de productiecapaciteit van de fabrieken wordt met bijna een vijfde verlaagd, net als het uitbrengen van nieuwe modellen. Renault leed het eerste half jaar van 2020 zeven miljard euro verlies. De vraag naar vrachtwagens en zware bestelauto’s is ook ingestort. Scania laat 5000 banen vervallen, waarvan maximaal 1000 op het hoofdkantoor in Zweden. Daimler benz, een van de economische steunpilaren van Duitsland wordt langzaam maar zeker overgenomen door China. (Een belang van  7,5 miljard euro). Het Chinese Zhejiang Geely is de grootste aandeelhouder geworden van het Zweedse Volvo en van de Britse sportwagenfabrikant Lotus.

Banken

De Nederlandse economie is in 2020 met 3,8 procent gekrompen, de grootste krimp die ooit is gemeten. De krimp was dus ook groter dan die van 3,7 procent in 2009, het eerste volle jaar van de kredietcrisis.

De Italiaanse banken Carige, Banca Popolare di Vicenza, Veneto Banca en het Spaanse Banco Popular gingen ten onder aan het te grote aantal slechte leningen op hun balans. UBS zag het resultaat met 64 procent terugvallen. Italië nadert een staatsschuld van 2,5 duizend miljard euro. Daarom werd een apart steunfonds van 5 miljard euro opgezet om reddingsacties te kunnen financieren.  De staat moest onlangs 20 miljard euro in de banken steken om de sector te redden. Italiaanse banken hadden al zo’n 360 miljard euro aan slechte leningen en door de beursdalingen als gevolg van de Brexit kregen de banken nog eens te maken met verliezen van meer dan 20 procent. Franse banken hebben zo’n 300 miljard euro uitstaan in Italië. De Spaanse bank Monte dei Paschi di Siena heeft besloten om dochter Antoneveneta te verkopen. Uit de meest recente stresstest blijkt dat behalve Banca Monte dei Paschi di Siena ook de Oostenrijkse bank Raiffeissen-Landesbanken, het Spaanse Banco Popular Espano, het Italiaanse Unicredit, het Britse Barclays, Royal Bank of Scotland en Allied Irish Banks met hun kapitaaldekking in gevaar komen. Nadat eerder de vergunning van de Belgische Optima bank al werd ingetrokken ging de bank in juni 2017 failliet.

De Deutsche Bank vormt het grootste gevaar voor het bankensysteem. De Amerikaanse divisie zakte twee keer voor de stresstest van de Fed. Deutsche Bank lijdt al drie jaar verlies en het 2e kwartaal van 2019 zelfs 3,15 miljard dollar. Ex operationeel directeur Kim Hammonds zou op een intern evenement hebben gezegd dat Deutsche Bank het meest disfunctionele bedrijf is, waar ze ooit voor heeft gewerkt en het IMF noemde de bank het grootste gevaar voor de stabiliteit van het bankensysteem. De bank probeerde zich nog vergeefs van de ondergang te redden door een fusie met Commerzbank. Angela Merkel heeft al laten weten dat de bank niet door de Overheid gered zal gaan worden en dat zou ook binnen de geldende SRF resolutie ook niet mogelijk zijn. Vooral de 1200 miljard aan derivaten die Deutsche Bank op de balans heeft staan vormen een ontstekingsmechanisme voor een bankencrisis. Desondanks werden er bij deze bank opnieuw voor ruim een miljard aan bonussen uitgekeerd. Internationale institutionele beleggers, waaronder Renaissance Technologies (Ren Tec), één van ‘s werelds best presterende hefboomfondsen halen sinds begin juli dagelijks circa 1 miljard dollar aan beleggingen weg bij de Deutsche Bank, nadat werd aangekondigd dat 18.000 van de 91.500 werknemers worden ontslagen en 74 miljard aan dubieuze leningen wordt overgeheveld naar een ‘bad bank’. Ook de grootste bank van Italië Unicredit balanceert op het randje van de afgrond. Zo’n 10.000 werknemers worden ontslagen. Momenteel werken er 86.000 mensen bij de Italiaanse bank. Bij de Franse bank Société Générale staan de zaken er ook slecht voor en moeten  1.600 werknemers vertrekken.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwt dat er maar heel weinig voor nodig is om kopje onder te gaan, dat de stabiliteit van het financiële systeem onder steeds grotere druk staat en dat als het versplinterde bankensysteem van de banken in Italië, Oostenrijk, Spanje en Duitsland niet wordt aangepakt, er een herhaling dreigt van de crisis van 2008-2009. Ook Brazilië staat op het randje van de afgrond vanwege grote corruptieschandalen en hoge schulden. Het IMF heeft berekend dat van de groep van zestig lage-inkomenslanden niet minder dan 24 een groot risico lopen dat ze niet meer aan hun schuldverplichtingen kunnen voldoen. Spanje vraagt de EU om een algemeen Eu steunfonds van 1,5 biljoen en verwacht voor 2020 een krimp van de economie van 9,2%, de grootste klap sinds de burgeroorlog van de jaren dertig. De werkloosheid stijgt naar 19%. Het IMF wil daarom 650 miljard euro aan noodreserves aanleggen. Het gaat om zogenoemde speciale trekkingsrechten (sdr’s), certificaten waar alleen het IMF over beschikt. Landen kunnen een beroep op deze reserves doen zonder dat daarmee hun schuld oploopt. Alle landen zouden ervan profiteren, omdat het de wereldeconomie ondersteunt. Managing director Kristalina Georgieva van het IMF heeft laten weten dat wordt gewerkt aan een plan waarmee de noodreserves in juni kunnen worden opgehoogd. Het sdr is een internationaal erkende potentiële claim. Het werd in 1969 door het IMF in het leven geroepen om de aangesloten landen van officiële reserves te voorzien. Tot dusver is volgens het IMF 204,2 miljard sdr, wat gelijkstaat aan ongeveer 293 miljard dollar, toegekend aan de lidstaten. 182,6 miljard sdr is toegekend in de nasleep van de financiële crisis van 2009. De waarde wordt gebaseerd op vijf bestaande valuta’s: de Amerikaanse dollar, de euro, de Chinese renminbi, de Japanse yen en het Britse pond.

ECB

De Europese Centrale Bank (ECB) kocht voor 5 biljoen euro schuldpapier in. Er werden onder meer staatsobligaties en bedrijfsschuld opgekocht en daaronder vielen ook kortlopende schulden van niet-financiële bedrijven.Europese banken en vooral de Deutsche Bank staan er niet al te best voor en gezamenlijk hebben zij 695 miljard aan (teltro’s) schuld opgebouwd bij de ECB die feitelijk moest worden afgelost in 2020, maar die steeds opnieuw met nieuwe teltro’s wordt geherfinancierd.De ECB bezit nu al ruim 40 procent van de totale staatsschuld van de eurozone en moet vanwege de dreigende tekorten opnieuw schulden op kopen. Dat maakt op zich niet veel meer uit omdat er nieuw geld geproduceerd kan worden zonder dat daar enige reserves, zoals goud, aan ten grondslag liggen. De Europese Investeringsbank (EIB) heeft in Nederland 2,6 miljard aan leningen uitgezet. Het Europese Investeringsfonds (EIF), onderdeel van de EIB Groep, verstrekte tegelijkertijd 270 miljoen euro aan risicokapitaal aan het midden- en kleinbedrijf. In totaal verstrekte de EIB de laatste drie jaar 335 miljard aan kredieten om de boel draaiende te houden. Hierbij werd 20 miljard meer ingezet dan was gepland. Daar trekt de ECB nu 500 miljard euro extra voor uit, zodat de totale omvang van het opkoopprogramma op 1850 miljard euro uitkomt. De problemen bij het pensioenfonds ABP zijn door de lagere rente ondertussen zorgelijk. Het fonds komt 42 miljard euro tekort en de dekkingsgraad is inmiddels ruim onvoldoende waardoor pensioenen vanaf 2020 gekort zullen moeten gaan worden.

Eind 2012 besloot de Europese Commissie om de ECB nieuwe bevoegdheden te geven voor een bankentoezicht en het optuigen van een bankenunie. In 2013 trad het Single Supervisory Mechanism (SSM) in werking en 4 november 2014 nam de ECB alle toezichthoudende taken volledig over. Per 1 januari 2016 is de SRM-Verordening ingegaan, waarbij de ECB via een in te stellen SRB moet signaleren wanneer een bank moet worden ontbonden. In exceptionele omstandigheden moet daarbij het extra resolutiefonds worden ingezet. De banken van de lidstaten moeten hiervoor in tien jaar 1 procent van de gedekte deposito’s van de deelnemende banken bijeenbrengen (circa 55-60 miljard euro). Hiervoor werd een Intergovernmental Agreement (IGA) afgesloten die de afdracht van de bijdragen aan het resolutiefonds (SRF) en de geleidelijke risicodeling van de lidstaten regelt. De Oostenrijkse Heta Asset Resolution (Hypo Alpe Adria Bank) was de eerste bank met de twijfelachtige eer om met een tekort van 8 miljard euro om te vallen onder de SRM regels (European Recovery and Resolution Directive, (BRRD) In opdracht van de toezichthouder werd 54% van de schulden die de bank heeft weggestreept en werd de terugbetalingstermijn voor de resterende schuld verlengd tot eind december 2023. Ook betaalt de bank geen rente meer aan de obligatiehouders. Onder de schuldeisers zitten Duitse banken, verzekeraars, hedge- en beleggingsfondsen. De bank ging ten onder aan witwassen, boiler rooms, financiering van de Freiheitliche Partei Österreichs en de handel in swaps. De ECB beperkte zich eerst nog tot het opkopen van staatsobligaties en obligaties van supranationale instellingen als de EU en de EU-noodfondsen, maar daar zijn ook Overheidsinstellingen aan toegevoegd. De ECB kocht ook voor 597 miljoen euro verpakte Nederlandse hypotheekleningen van ING en het noodlijdende Delta Lloyd die anders allang kopje onder zouden zijn gegaan. Tekorten worden door Centrale banken heimelijk weggewerkt met handel in eigen obligaties. Banken in Frankrijk, Italië en Ierland werken op deze manier met een balans die feitelijk een veelvoud is van het eigen vermogen (monetaire verruiming) en met geld dat er feitelijk niet is.  Als achtervang mag vanaf 2022 ook het ESM als dat nodig is met tot 68 miljard euro bijspringen met leningen. Het ESM, nu nog het permanente noodfonds voor eurolanden in financiële problemen wordt straks het nieuwe vangnet voor probleembanken in de eurozone. De regeringsleiders van de 27 EU-lidstaten hebben hiermee ingestemd nadat eerder de Europese ministers van Financiën al akkoord waren.

QE (Quantative Easing) en negatieve rente

Met het QE-programma (quantative easing) heeft de ECB 2600 miljard euro gecreëerd door (vooral slechte) obligaties en leningen van landen en bedrijven op te kopen. De opzet was om het financiële systeem, vooral banken niet om te laten vallen en om deze meer kredieten te laten verstrekken en zo de economie aan te zwengelen. Vanwege dreigende deflatie en banken in zwaar weer startte de ECB in maart 2015 met het verlagen van de rente en het net als de FED in de VS bij banken opkopen van staatsobligaties en Asset Backed Securities. Het opkoopprogramma van de centrale bank werd keer op keer verlengd  en werd uiteindelijk van 80 miljard euro per maand verlaagd naar 30 miljard. Sinds 1 januari 2018 werd het maandelijkse bedrag 30 miljard en in december 2018 nog “maar” 15 miljard. In januari 2019 stopte de ECB tijdelijk hiermee. Ondertussen heeft de ECB obligaties opgekocht tot een balanstotaal van bijna 4,7 biljoen euro. Er worden nog steeds ook obligaties afgelost. Dat geld wordt vanaf januari ook weer in nieuwe obligaties van eurolanden gestoken. Het totale bedrag aan obligaties van eurolanden die de ECB heeft daalt dus feitelijk nog helemaal niet. De Nationale Centrale Banken in Europa namen een groot gedeelte van het opkopen van slechte obligaties voor hun rekening, waardoor deze obligaties niet op de balans van de ECB zelf terechtkomen, maar bij de Nationale Centrale Banken waaronder ook die van Nederland. Het officiële doel van QE was, behalve het bevorderen van kredietverstrekking, het op peil houden van 2% inflatie, maar onverwacht is  deze door dem Coronapandemie en de oorlog in Oekraine fors opgelopen. De prijzen van goederen en diensten waren in ons land in maart gemiddeld 11,9 procent hoger dan in dezelfde maand een jaar eerder. Dat is de grootste stijging in meer dan veertig jaar en komt bijna volledig door de extreem hoge energieprijzen die voor de meeste geinenn niet meer op te brengen zijn. De eenmalige bijdragen van 800 en 500 euro en het vanaf 1 juli 2022 de btw op energie tijdelijk verlagen van 21 procent naar 9 procent zijn daarbij een druppel op de gloeiende plaat. Een energiecontract afsluiten onder de 4000 euro per jaar is onmogelijk en de btw verlaging geldt alleen voor 2022. In februari 2022 bedroeg de inflatie al 7,3 procent, het hoogste niveau in veertig jaar en in augustus 13,6 procent en dat is sinds september 1975 niet meer voorgekomen. Gas en elektriciteit worden 50% duurder en benzine is ruim 31 procent duurder dan een jaar eerder. Voor kleding moesten Nederlanders ruim 5 procent meer betalen. De ECB ging er eerst nog van uit dat de hoge inflatie atypisch was en van tijdelijke aard. Ergens eind 2022 zou die weer afnemen en in 2023 uitkomen rond de 2 procent. De wens is hierbij de vader van de gedachte. De koopkracht wordt ernstig uitgehold. De Europese Centrale Bank (ECB) kwam tot inkeer en verhoogde de rente sinds juli 2022 alsnog. De ECB besloot tegelijkertijd de Zuid Europese landen opnieuw te helpen door schulden op te kopen. Daarmee verwacht de ECB de hoge inflatie van de laatste tijd te kunnen beteugelen. De inflatie in Europa komt volgens de ECB dit jaar uit op 6,8 procent.

De ECB breidde vanaf juni 2020 het schulden opkoopprogramma uit met 600 miljard euro. Het bedrag kwam boven op de eerdere 750 miljard steunaankopen aan staats- en bedrijfsschulden en geldmarktpapier om de recessie en de coronacrisis te lijf te gaan.

De centrale banken kochten in 2018 meer goud dan in de afgelopen 50 jaar. Er werd voor 651 ton netto aan goud gekocht, een stijging van ongeveer 75 procent ten opzichte van een jaar eerder. Daarmee nemen de centrale banken ongeveer 15 procent van alle aankopen voor hun rekening. Het eerste halfjaar van 2019  werd nog eens zo’n 374,1 ton ingekocht ter waarde van 14,2 miljard euro. De centrale banken van Polen, China en Rusland kochten de grootste hoeveelheid.

In China zijn de banken en de beurzen ondertussen ook in gevaar. De Chinese banken hebben zo’n 1,1 biljoen euro aan slechte leningen uitstaan bij ondernemingen. De totale Chinese schuld als percentage van de omvang van de economie is in tien jaar verdubbeld tot 300 procent.

Euro

25 jaar geleden werden met het Verdrag van Maastricht op een Europese top de Europese Unie opgericht en de euro bedacht. Helmut Kohl en François Mitterrand waren de drijvende kracht achter het project. De euro moest er komen om politieke redenen. In Brussel werd het jubileum gevierd met de oplevering van een gloednieuw hoofdkwartier, gebouwd voor 321 miljoen euro. (ruim 80 miljoen meer dan begroot).Ursula von der Leyen is 16 juli 2019 door het Europees Parlement gekozen als de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Ze kreeg 383 van de 747 stemmen.

Het bruto binnenlands product (bbp) van de EU was in 2020 al naar schatting met 6,4 procent gekrompen en de staatsschuld van de Euro lidstaten is opgelopen tot gemiddeld 97,9 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De landen met de hoogste schuld-bbp ratio zijn Griekenland, Italië, Portugal, België en Frankrijk. De overheidsschuld van Griekenland is nu 193 procent van het bbp, Italië 150 procent, Portugal 127 procent en Spanje 118 procent. Officieel zouden die schulden volgens de EU-afspraken niet meer dan 60 procent van het bbp mogen zijn. Door hogere rentelasten en de hoge inflatie wankelt de EU en is een eurocrisis een kwestie van tijd. Opnieuw moeten er steunpakketten komen voor Zuid Europa om de hoge schuldenlasten tot wel 155% van het bbp enigszins behapbaar te maken. De euro staat nu al op het laagste punt in 20 jaar en dreigt ten onder te gaan nu arme landen zoals Italie onbetaalbare steunmaatregelen moeten nemen om de inflatie tegen te gaan.

Het hele financiële systeem wordt overeind gehouden door enorme steunaankopen van de ECB en renteverlagingen die vooral gevolgen hebben voor pensioenfondsen en spaarders, die op deze manier meebetalen aan de tekorten van Zuid Europa. Dat opkoopprogramma werd tijdelijk verkleind van 80 naar 30 euro per maand. De lidstaten van de Europese Unie hadden afgesproken dat het begrotingstekort van lidstaten niet boven de drie procent van het bruto binnenlands product (bbp) mocht uitkomen, en dat de staatsschuld onder de zestig procent van het bbp moet blijven. Hiervan komt in de praktijk weinig terecht.

Door een groot aantal maatregelen zoals de oprichting van het EFSF, het hieruit voortkomende ESM en het in stelling brengen van het OMT programma door de ECB is getracht om de schuldencrisis in Zuid Europa te bedwingen. De begrotingstekorten, dreigende deflatie, dalende grondstofprijzen en de toenemende staatsschulden zijn structureel evenals de beperkte economische groei en de afnemende binnenlandse vraag. IJsland heeft dan ook eieren voor zijn geld gekozen en heeft onlangs besloten om de EU kandidatuur in te trekken en Denemarken wil de aparte status behouden en geen verdere EU regelgeving. De Italiaanse economie is in de tweede helft van 2018 dan ook in een recessie beland. Het is voor het eerst sinds 2013 dat een grote Europese economie in een recessie is beland.

Transport

Het goederenvervoer over het spoor is sterk afgenomen en in de havens zag North Sea Port over de eerste negen maanden van dit jaar de goederenoverslag met 12,8% dalen naar 47,1 miljoen ton vergeleken met dezelfde periode vorig jaar.

Luchtvaart

Het aantal mensen dat van en naar de vijf nationale luchthavens reisde, is in april 2020 door de Coronacrisis met 98 procent gedaald ten opzichte van april 2019. Slechts zo’n 134.000 passagiers gingen met het vliegtuig. Er werd alleen gevlogen vanaf Schiphol (126.000 passagiers) en Eindhoven Airport (8000 reizigers). Op Rotterdam The Hague Airport, Maastricht Aachen Airport en Groningen Eelde viel het passagiersvervoer helemaal stil. Ook het vrachtvervoer was minder actief. In april werd er 103.000 ton vervoerd, 25 procent minder dan dezelfde maand vorig jaar.

De bouw

De grote bouwbedrijven hadden de afgelopen vijf jaar samen een omzet van meer dan 100 miljard, echter zonder daar winst op te maken. De vier beursgenoteerde bouwers hebben inmiddels een of meerdere aandelenemissies moeten doen om het hoofd boven water te houden. De aangescherpte normen voor PFAS. PFAS (ruim 6000 chemische stoffen (poly- en perfluoralkylstoffen)) belemmeren de bouw. De giftige stoffen komen voor in de bodem, in het grondwater, in sloten en rivieren. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) heeft in juli 2019 tijdelijke, strenge regels ingesteld voor het omgaan met grond waar PFAS in zit. De bouwsector maakte vervolgens de laagste kwartaalgroei in vier jaar tijd mee. En met 137 faillissementen stijgt het aantal omgevallen bouwbedrijven nu al zes kwartalen op rij.

Scheepvaart

Orders voor nieuwe containerschepen bereikten een nieuw dieptepunt. Twee grote rederijen gingen binnen een maand failliet. Flinter Barendrecht met 31 schepen en Abis met 21 schepen. Bertram Rickmers heeft een deel van zijn scheepvaartimperium moeten redden via een samenwerking met Zeaborn. Bij scheepswerf Keppel Verolme verdwijnen bijna 100 van de 350 banen. Scheepsbouwconcern Damen schrapt in totaal circa 150 banen bij Shiprepair Rotterdam, Shiprepair Van Brink en Shiprepair Vlissingen.  Ook rederij Vroon in De Central Industry Group (CIG) in Groningen moest door investeringsmaatschappij Nimbus worden gered. Het bekendste CIG-bedrijf Centraalstaal in Groningen, dat voorgevormde staalplaten voor schepen levert moest met reorganisaties het aantal werknemers in het afgelopen anderhalf jaar al terugbrengen van 120 naar 50. Van de ongeveer 1100 werknemers die CIG twee jaar geleden telde, was eind 2016 minder dan de helft over. Ook Wolfard & Wessels Werktuigbouw in Hoogezand, actief in de offshore, kwam in problemen. Het maakte na een faillissement een doorstart met de helft van de 104 werknemers. De Nederlandse Overheid stelde om de sector van de ondergang te redden vijf miljoen euro beschikbaar via de Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw (SDS) waardoor rederij Van Oord ondanks de malaise alsnog een nieuw kraanschip (op aardgas) kon bestellen bij scheepswerf Neptune die met de winst de opgelegde last onder dwangsom voor milieuvervuiling kan betalen. De ChristenUnie stond niet alleen aan de basis van het creëren van de subsidie maar was ook van doorslaggevende betekenis bij de toestemming voor de wijziging van het bestemmingsplan en een ruimere milieuvergunning ten behoeve van nieuwbouwplannen van de scheepswerf Neptune Shipyards. Ook het noodlijdende Royal IHC mag met SDS subsidie zo’n schip op gas bouwen. In juni 2015 moesten bij IHC Merwede 500 honderd banen verdwijnen vanwege reorganisatie door teruggelopen orders. IHC is eigendom van Parkland N.V. van Cees de Bruin van investeringsfonds Indofin (62.10%), Stichting Administratiekantoor Management en Personeel IHC (27.89%) en Rabo Capital B.V. (10.01%). Norddeutsche Landesbank (Nord/LB) heeft in 2016 een nettoverlies van 1,9 miljard euro geleden. Er moest vorig jaar voor €2,9 miljard opzij gezet worden voor de extreme verliezen in de scheepvaart.  Polen, Tsjechen, Bulgaren en Roemenen houden de Nederlandse binnenvaart nog enigszins draaiende. Zo’n 30% van de banen op de schepen wordt ingenomen door buitenlandse matrozen, schippers en kapiteins.

Boeren

Het is crisis in de melkveehouderij en sluiting van een paar duizend melkveebedrijven dreigt, waardoor de Nederlandse economie bijna een miljard aan netto toegevoegde waarde kwijt kan raken en volgens Milieudefensie hangt er zelfs een prijskaartje van 2,1 miljard euro aan vast. Zo’n 8000 zeldzame koeien die een onderdeel zijn van ons culturele erfgoed dreigen op termijn te verdwijnen vanwege het stikstofprobleem. Een crisistop met banken (ABN Amro, Rabobank), diervoederproducenten en boerenorganisaties leidde er toe dat er 50 miljoen euro moet worden uitgetrokken om de melkveestapel te reduceren. Boeren die al hun melkvee afstoten, krijgen nu een premie van 1200 euro per melkkoe, 276 euro voor een kalf en 636 euro voor een pink (éénjarig rund). Daarnaast krijgen melkveehouders die hun bedrijf beëindigen een liquiditeitsvoorziening, bedoeld om 2017 financieel door te komen. Het doel van de regeling is dat er 60.000 minder melkkoeien in Nederland zullen zijn, waardoor er dit jaar 2,5 miljoen kilo minder fosfaat geproduceerd wordt. Voor 2030 moeten van de EU uiteindelijk circa 500.000 koeien verdwijnen om Nederland aan de regels en akkoorden te laten voldoen. Dat is ongeveer een kwart van de melkveestapel. Het klimaatfonds kost nederland: 35 miljard euro in de komende 10 jaar.
In 2023 is dit voor warmtenetten 200 miljoen euro, wind op zee 180 miljoen euro, waterstof 145 miljoen euro. Het transitiefonds landelijk gebied en natuur kost zo’n 24 miljard euro

Visserij

Het Europees Parlement wil stoppen met de pulsvisserij in Europa, waar miljoenen in zijn geïnvesteerd. Pulsvissen is een moderne vistechniek waarbij gebruik wordt gemaakt van een visnet dat stroomstootjes afgeeft. Het Europees Parlement stemde op Frans initiatief voor een verbod op deze manier van vissen omdat deze techniek slecht zou zijn voor de natuur. De toekomst voor meer dan vijfhonderd Nederlandse vissers is opeens hoogst onzeker geworden. De Europese Commissie of de landbouwministers kunnen het Europese verbod nog annuleren omdat het besluit nog niet definitief is.

Sier- en fruitteelt

Door de sancties tegen Rusland, die sinds 2014 zijn ingesteld, zijn de fruittelers een belangrijke afzetmarkt kwijtgeraakt. Nieuwe afnemers zijn er niet door het overaanbod van appels en peren uit Oost-Europa, waar de teelt met subsidie uit Brussel wordt gesteund. Vanwege de Coronacrisis krijgen bloementelers en aardappelboeren 650 miljoen steun. (70 procent van de omzetderving).

Detailhandel

Gemiddeld daalde het aantal winkels met 4,4% in tien jaar tijd tot 95.630. Er zijn vooral minder winkels in dvd’s en cd’s, fotocamera’s en baby- en kinderkleding. Het aantal fysieke speelgoedzaken in Nederland is de afgelopen vijf jaar gedaald van 1214 (2015) naar 832 (2019), terwijl het aantal online speelgoedwinkels toenam van 670 naar 1398.T Het aantal online winkels steeg tot 32.000 vooral in kleding. Het aantal fysieke kledingwinkels daalde met 6%. Zalando had zelfs 1 miljard bezoekers en het aantal klanten groeide, met 17,5 procent, tot 29,5 miljoen. De omzet kwam uit op 1,5 miljard euro, een stijging van 26,7 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Tussen de zestig en zeventig procent van de zelfstandige winkeliers lijdt echter verlies en leeft onder de armoedegrens. Grote ketens met in totaal meer dan 3.000 vestigingen zijn in korte tijd failliet gegaan, doorgestart of werden opgekocht door veelal buitenlandse investeerders, die het bedrijf leeg trokken door het onroerend goed te verkopen en de opbrengsten te besteden aan bonussen of deze weg te sluizen naar belastingparadijzen. 281.850 gebouwen (3%) staan inmiddels leeg, waarvan er 20.000 winkels waren. In 2017 veerde de detailhandel op met  4,2 procent. Dat is de hoogste groei in 11 jaar, meldt het CBS. De winkelverkopen stegen met 3,1 procent en de online verkopen met 19,5 procent. De omzet is nog wel 0,5 procent lager dan in 2008. Voor de non-foodwinkels bedraagt het omzetverlies sinds de crisis nog ruim 13 procent, terwijl de omzet van winkels in voedings- en genotmiddelen ruim 15 procent hoger ligt dan voor de crisis.

Handel en industrie

Honda zal in 2021 de Honda Civic fabriek in de Engelse stad Swindon sluiten en zo’n 3.500 banen schrappen. Nissan heeft plannen om de Nissan X-Train Sport in het VK te produceren geannuleerd. Ook Jaguar Land Rover en Ford hebben eerder dit jaar aangekondigd banen te zullen schrappen in Europa. In het tweede kwartaal werd  ook bij Tesla 400 miljoen dollar (359 miljoen euro) verlies geboekt.  In de eerste zes maanden van 2019 werden in de EU 8,2 miljoen nieuwe auto’s verkocht. Dat is een daling van 3,1 procent ten opzichte van het eerste halfjaar van 2018. Van de vijf grote markten liet alleen Duitsland in het halfjaar een bescheiden groei zien. De fietsenhandel gaat in 2020 echter als een speer en daar worden ongekende omzetten behaald. Heineken moet voor 2021 20% afschalen en dat gaat gepaard met veel ontslagen. De uitgaven voor medewerkers op het Nederlandse hoofdkantoor en regionale kantoren in onder meer Singapore en Miami moeten met ongeveer 20% omlaag. In totaal werken op die kantoren 1700 werknemers van de in totaal 85.000 wereldwijd. Door de sluiting van horeca daalde de winst van 2,5 miljard euro in 2019 naar 1,2 miljard euro in 2020. en moeten er  wereldwijd 8000 banen worden geschrapt, 10 procent van het totaal. Het kabinet gaat 230 miljoen euro investeren in de Nederlandse chipindustrie. Onder meer de technologiebedrijven ASML en NXP krijgen geld van de overheid, meldt minister Micky Adriaansens (Economische Zaken). Het chiptekort zorgt er voor dat de verkoop en levering van nieuwe auto’s stagneert en dat electrisch rijden op de helling staat.

Rechtspraak

Het Openbaar Ministerie (OM) Oost-Nederland liet ongeveer vijftienhonderd strafzaken niet meer voor de rechter komen vanwege een tekort aan personeel bij de rechtbank Gelderland. Het gaat om zaken die meer dan anderhalf jaar wachten op behandeling door een politierechter. Die behandelt strafzaken waarin maximaal één jaar celstraf kan worden opgelegd. Het gaat in dit geval om eenvoudige misdrijven, zoals diefstallen, verkeerszaken en bezit van hennep. Een aantal zaken werd geseponeerd, andere werden afgedaan met een strafbeschikking. Eventuele slachtoffers die het niet eens zijn met de afhandeling van hun aangifte of beslissing in hun zaak, kunnen een klacht indienen bij het gerechtshof. Tijdens de coronaperiode is er een forse achterstand ontstaan. Het aantal strafzaken beslaat volgens de rechtbank 20 procent van het totale aantal zaken bij de rechtbank Gelderland. 

Delfstoffen

Sinds 2018 is Nederland netto-importeur geworden van aardgas en dat kostte kostte Nederland vorig jaar ruim 2,1 miljard euro. De delfstoffenwinning kromp in 2016 met 11,2 procent vooral door de forse afname van het productieplafond voor aardgas. Dit werd vanaf 2014 stapsgewijs ingesteld om het aantal door de gaswinningen veroorzaakte aardbevingen in de provincie Groningen terug te dringen. In 2016 exporteerde Nederland nog voor 8,2 miljard euro aan aardgas. Daarmee is de aardgasexport in drie jaar ruimschoots gehalveerd. De aardgasproductie in 2016 was al 42 procent lager dan in 2013 en moest vanwege de aardbevingen nog verder verminderen waardoor een grote inkomstenbron opdroogt. Daarbij komen ook nog de grote uitgaven die nog moeten worden gedaan om de schade aan gebouwen in Groningen te herstellen. 1.500 woningen voldoen niet aan de veiligheidseisen volgens de Mijnraad. Minister Wiebes (Economische Zaken) sloot met Shell en ExxonMobil een deal voor de financiële afwikkeling van het dichtdraaien van de gaskraan in Groningen. De gasdeal van minister Wiebes (Economische Zaken) kostte de Nederlandse Staat bijna 3 miljard euro. Na aftrek van de winstbelasting kwam dat neer op een bedrag van netto 1,6 miljard euro.

Multinationals

Multinationals worden uitverkocht aan Buitenlandse investeerders. Zo werd Frisdranken bottelaar Refresco  overgenomen door Franse en Canadese investeerders voor 1,6 miljard euro, het Enschedese IT-bedrijf Caase.com door de Amerikaanse multinational Insight EMEA en Vanderlande Industries voor 1,2 miljard aan Toyota Industries. Ook Ziggo (Liberty Global), Kruidvat (A.S. Watson Group), de Ruyter, Douwe Egberts (Sara Lee), Grolsch (Asahi), Gansewinkel (Shanks), Connexxion (Transdev), Numico (Danone), Hoogovens (Tata steel, Van Leer(Amerikaanse concern Greif) VNU, TMG, KLM, DSM, Océ, IAI, Stork, Liteq en Reaal zijn allemaal al in Buitenlandse handen gevallen. Akzo Nobel (Amerikaanse investeringsmaatschappij Carlyle en het Singaporese investeringsmaatschappij GIC). Na Essent (Innogy), Nuon (Vattenfall) nu ook Eneco (Mitsubishi) verkwanselt.

Overheid inkomsten en uitgaven

Inkomsten 

Uitgaven 395 miljard  en inkomsten 366,4 miljard euro

De inkomsten over 2021 namen toen nog met ruim 25 miljard euro toe tot 377 miljard euro. De inkomsten uit belastingen en premies stegen toen met ruim 22 miljard euro, oftewel 7 procent. De btw bracht in 2021 bijna 6 miljard euro meer op dan in 2020. Dat is ruim 9 procent meer. De opbrengsten uit de vennootschapsbelasting stegen ook en wel met bijna 9 miljard euro, een toename van 40 procent. De niet-belastingopbrengsten stegen vooral door hogere aardgasbaten. De verkoop van de voormalige SNS-vastgoedtak Propertize leverde nog eens ruim 3 miljard euro op. 317 miljoen euro kwam van de verkoop van vastgoed. De staat verkocht naast ruim vijftig gebouwen ook Paleis Soestdijk, vier gevangenissen, tien kantoren en vier rechtbanken. Voor het verhuren van gebouwen en grond werd 138 miljoen euro ontvangen, onder andere aan 125 plekken voor windmolens. De veiling van huurrechten van tankstations langs snelwegen leverde 27 miljoen euro op en de verkoop van zand, grind en schelpen was goed voor 19 miljoen euro.  De megaschikking van ING wegens anti witwas beleid leverde bijna 800 miljoen euro op. Het schatkistbankieren van decentrale overheden nam toe met twee miljard, waardoor het Rijk minder hoefde te lenen. De Nederlandse overheid kreeg in 2016 een korting van meer dan 3 miljard euro op de 6,5 miljard uitgaven aan EU afdrachten. De rentelasten daalden met ongeveer 1 miljard euro. Jaarlijks betaald Nederland netto 5,5 miljard aan de EU. 

Gemeenten hebben de lokale lasten de laatste jaren harder laten stijgen dan de inflatie. In 2021 was er al een stijging tot wel 8 procent op de ozb. Behalve de onroerendezaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing die samen goed zijn voor 8 miljard euro, zijn er ook meer opbrengsten uit parkeerheffingen. Voor parkeren werd de automobilist belast met een stijging van 9,6 procent naar 1 miljard euro. Daarvan komt bijna een derde op conto van de gemeente Amsterdam. De gemeentelijke belastingen werden in 2022  ook al overal verhoogd. De onroerendezaakbelasting (ozb), die gekoppeld is aan de WOZ-waarde van een woning en dus aan de huizenprijzen, stijgt gemiddeld met 4,4 procent. De rioolheffing stijgt met 2,9 procent, en de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten gaan met 4 procent omhoog. In totaal verwachten gemeenten dit jaar 11,5 miljard euro op te halen met de heffingen, 180 miljoen euro meer dan in 2021. De ozb, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing zijn samen goed voor 8,8 miljard euro, driekwart van alle inkomsten uit gemeentelijke heffingen. De begrote opbrengst van de rioolheffing laat de hoogste stijging sinds 2013 zien. Tot 2021 werd ook precariobelasting geheven voor kabels en leidingen van nutsbedrijven in en boven de gemeentegrond, maar dat mag dit jaar niet meer. Gevolg is dat de precariobelasting heel veel minder opbrengt, de gemeenten begroten 39 miljoen euro, terwijl dat in in 2021 nog 287 miljoen euro bedroeg. Ook zijn er hogere opbrengsten uit de toeristenbelasting, zo’n 377 miljoen euro. De gemeente Amsterdam verdient het meest aan toeristenbelasting, 135 miljoen euro. Gemiddeld moeten Nederlandse huishoudens zo’n 800 euro afdragen aan gemeentelijke belastingen voor de afvalheffing, rioolheffing en de onroerend zaak belasting (OZB). De woonlasten stijgen elk jaar. Het leven in Nederland is de laatste twintig jaar maar liefst 31,1 procent duurder geworden. De Overheid haalt steeds meer geld op met de verkoop aan bedrijven van CO2 uitstootrechten, die op een veiling verkocht worden. Om de koopkracht enigszins te behouden gold voor een inkomen van 68 duizend euro vanaf 2019 een tarief van 36,93 procent, daarboven werd het tarief 49,5 procent.

Bezuinigingen en belastingen

Tussen 2010 en 2016 werd zo’n 1,4 miljard bezuinigd op de wegenbouw. In 2011 werd wettelijk bepaald dat de AOW-leeftijd in 2025 naar 67 jaar zou gaan en in 2013 en 2015 werd de verhoging verder naar voren gehaald. De AOW-leeftijd ligt vanaf 2022 op 67 jaar en 3 maanden. Ook de kinderopvangtoeslag werd verlaagd en de accijnzen verhoogd. De overheid heeft in het tweede kwartaal van 2021 ruim 3,4 miljard euro aan accijns binnengeharkt. Dat is het hoogste bedrag ooit en 680 miljoen euro meer dan in dezelfde periode vorig jaar, maar ook 322 miljoen euro meer dan in het tweede kwartaal van 2019, voor de coronacrisis. In 3 jaar tijd werd onder andere 12 miljard bezuinigd op de zorg. In de afgelopen vijf jaar zijn 191 van de 477 politiebureaus gesloten en ingewisseld voor politieposten, die alleen op afspraak werken of één of twee dagdelen per week geopend zijn. De in het jaar 2017 ingegane wettelijke regeling van het belasten van spaargeld en overig vermogen in box 3 van de inkomstenbelasting is volgens een uitspraak van de Hoge Raad in strijd met het ongestoord genot van eigendom en het discriminatieverbod in het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM). De Overheid zal miljarden terug moeten betalen en in de toekomst ook miljarden aan inkomsten moeten missen.

De energiebelastingen van Nederland zijn de hoogste van heel Europa. De Opslag Duurzame Energie (ODE) en tarieven van de energiebelasting zorgden in 2018 al voor een stijging van de energiekosten van gemiddeld 12%. Voor huishoudens met een gemiddeld verbruik van 3.500 kWh stroom en 1.500 kuub gas per jaar komen de belastingverhogingen voor 2019 neer op nog eens een extra heffing tot 153,85 euro. Bij elkaar opgeteld komt er tot 2021 een lastenverzwaring van 1 miljard euro alleen al voor vergroening. Aardgas werd bijna drie keer zo duur. Er werd al ruim 25 cent aan energiebelasting geheven op een kubieke meter aardgas en voor opslag duurzame energie  1,13 euro per kuub.

In 2001 en 2012 werd de btw al verhoogd en loonkosten stegen per uur tot wel 72,3 procent. In 2019 ging de btw voor het lage tarief van 3% omhoog naar 9%. Behalve taxi’s vallen ook fiets- en schoenreparaties, kappers, optredens van artiesten, schilders en stukadoors onder dit verhoogde btw-tarief. De btw-inning levert in 2019 hierdoor maar liefst 59,6 miljard op. De BPM werd opgehoogd met 35 procent en de belasting op autobrandstof werd 70 procent.  Voor cafébezoek, woninghuur of openbaar vervoer moet bijna 60 procent meer betaald worden dan in 1996. Wasmachines, boodschappen of fietsen zijn ruim 30 procent duurder geworden. Recreatie werd gemiddeld 72 procent duurder, de huur van een woning werd 75 procent duurder en voedsel, alcohol en tabak stegen gemiddeld bijna 50 procent in prijs.

Uitgaven en compensatie 

De maatregelen hebben een omvang van 17,2 miljard euro in 2023 en 4,9 miljard euro in de jaren daarna (structureel).
Ze worden voor een deel bekostigd door de belasting op arbeid en vermogen meer met elkaar in balans te brengen.

Lastenverlichting burgers

Voor 2023 wordt ingezet op lastenverlichting, vooral voor burgers met lagere inkomens en minima. Bedrijven en vermogenden worden daarvoor zwaarder belast. De maatregelen zijn:

Verhoging minimumloon en uitkeringen

Het minimumloon wordt in een keer met 10 procent verhoogd (inclusief gebruikelijke indexatie). Omdat uitkeringen gekoppeld zijn aan dit minimumloon, heeft dat ook een effect op de uitkeringen zoals de AOW en de bijstand.

Huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget omhoog

De huurtoeslag stijgt structureel met € 203 per jaar en de zorgtoeslag eenmalig met € 412. Toeslagen voor januari worden in december al uitgekeerd. Deze maatregel heeft dus deels dit jaar nog effect.  Ook het kindgebonden budget stijgt

Uitwonendenbeurs voor studenten

Uitwonende studenten krijgen voor het collegejaar 2023-2024 ongeveer  165 euro extra per maand. Het kabinet trekt hier eenmalig € 500 miljoen voor uit.Studenten kunnen daarentegen geen aanspraak maken op energietoeslag.

Arbeidskorting en inkomstenbelasting box 1

  • Het tarief in de eerste schijf wordt verlaagd. Het tarief wordt in 2023 met 0,14%-punt verlaagd.
  • De arbeidskorting gaat omhoog. Het tweede en derde ‘knikpunt’ wordt verhoogd met 89 euro en het afbouwpercentage stijgt naar 6,51%. .

Energie

De energietoeslag blijft ook in 2023 € 1.300. Een prijsplafond voor de energierekening, vanaf 1 november moet tegelijkertijd toezien op het beperken van het verbruik van een gemiddeld huishouden. De belastingtarieven op energie worden daarnaast verder verlaagd en de verlaging van de brandstofaccijns verlengd (beide tijdelijk). 50 miljoen euro is beschikbaar voor het voorkomen van afsluitingen door betalingsachterstanden.

Wie gaat dat betalen ?

  • De inkomstenbelasting in box 3 wordt verhoogd in drie jaarlijkse stapjes van 31% naar 34%.
  • De vennootschapsbelasting gaat in de eerste schijf omhoog van 15 naar 19%. De eerste schijf loopt tot € 200.000 winst. Die eerste schijf was eerst € 395.000. 
  • De mijnbouwheffing gaat omhoog. Dat laatste betreft een speciale belasting voor energiebedrijven. Zij maken op dit moment grote winsten en die worden op deze wijze in enige mate herverdeeld.  
  • De zelfstandigenaftrek wordt versneld afgebouwd. 
  • De doelmatigheidsmarge gebruikelijk loon wordt afgeschaft. Het inkomen van een ondernemer wordt dan gelijker belast in vergelijking met een werknemer. 
  • De giftenaftrek wordt vanaf 2023 afgetopt op € 250.000 per huishouden voor periodieke giften aan ANBI’s en verenigingen.
  • Bestrijding opmerkelijke fiscale constructies. Deze maatregelen moet nog nader worden uitgewerkt maar gaan bijvoorbeeld over verhuurd onroerend goed in een BV.  
  • Het heffingvrije vermogen in box 3 vanaf 2023 in drie stappen verhogen van ruim € 50.000 naar uiteindelijk ongeveer € 80.000  gaat niet door. Het heffingsvrij vermogen komt nu uit op € 57.000.

De uitgaven van de overheid stegen in 2021 met bijna 18 miljard euro. Dit is minder dan de inkomsten stegen. Een jaar eerder stegen de uitgaven nog met bijna 40 miljard euro, vooral als gevolg van de Corona steunmaatregelen. Nederlandse bedrijven hebben 22,8 miljard euro aan NOW-uitkering (Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid) ontvangen ter compensatie van loonkosten en vaste lasten. De rentelasten bleven voor de Overheid verder dalen. Schulden met hoge rente uit het verleden werden afgelost en vervangen door schulden met lagere rente. De rente gaat nu echter weer snel stijgen met alle gevolgen van dien.

Extra onkosten

De locomotieven die ter vervanging werden gebruikt van de mislukte hogesnelheidstreinen zorgden voor schade aan het spoor. De rekening van geschat 26 miljoen euro gaat naar het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, die ook de schade voor de jaren na 2019 moet betalen, totdat de gewraakte locomotief niet meer gebruikt wordt. Dit bedrag wordt door Infraspeed op 24 miljoen geraamd.

Voor defensie wordt zo’n 5 miljard euro uitgegeven. Voor de beveiliging van lokale politici is zo’n 100 miljoen euro nodig en ook het leger heeft vanwege de zorgwekkende staat en de steun aan Oekraine tientallen miljoenen extra nodig. Het ministerie van Defensie moest erkennen dat de Nederlandse vloot last heeft van “materieelproblemen”. De vier luchtverdedigings- en commandofregatten van de Nederlandse vloot kunnen niet behoorlijk worden ingezet vanwege technische problemen en onderdelen schaarste. Nederland haalt net als andere EU landen de NAVO-norm niet, die voorschrijft dat 2 procent van het bbp aan de krijgsmacht moet worden besteed.  Nederland zit met een aandeel van 1,35 procent onder het NAVO-gemiddelde van 1,47 procent. De Amerikanen geven 3,5 procent van het bbp uit aan defensie. Nederland 2%. De Verenigde Staten eist in Brussel bij  de NAVO top een behoorlijk hogere bijdrage tot wel 4 procent voor de toekomst en eist dat ook achterstallige betalingen worden ingelost. Er werden acht of negen extra F35-straaljagers gekocht. In 2020 werd er door de ministeries 9,1 miljard onrechtmatig uitgegeven. Van dat geld is niet goed duidelijk gemaakt hoe het is besteed. Daarmee is de “tolerantiegrens van 1 procent fouten en onzekerheden’ die de Algemene Rekenkamer hanteert, fors overschreden. Het ministerie van Volksgezondheid heeft hiervan alleen al  onrechtmatig 5,1 miljard euro uitgegeven voor mondkapjes, beademingsapparatuur en testen tbv Corona. Voor een deel van de spullen kon niet worden aangetoond wat ermee is gebeurd. Het onderzoek naar de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden kost de Nederlandse staat ruim 5 miljoen. 

De totale uitgaven om een groot armoedeprobleem in 2023 te voorkomen kost de Staat bijna 16 miljard euro.  Het minimumloon en uitkeringen, zoals de AOW en de bijstand worden per 1 januari met 10 procent verhoogd.  Lagere inkomens krijgen in 2022 en 2023 een energietoeslag van 1300 euro. Het geld wordt uitbetaald via de gemeenten. De vanaf april 2022 met 17 cent verlaagde liter benzine en 11 cent voor een liter diesel blijft tot juli 2023.  Dwinning van olie en gas wordt zwaarder belast en  energiebedrijven moeten in 2023 twee miljard euro extra belasting betalen. 

Uitkeringsinstantie UWV verwacht dat de totale som aan uitkeringen dit jaar met 1,6 miljard euro zal stijgen. De lasten voor uitkeringen stijgen vooral door de grote aantallen migranten. In Nederland wonen ruim 17 miljoen mensen, waarvan zo’n 13 miljoen van 15 tot 75 jaar. Er wordt ruim 156 miljard euro uitgegeven aan sociale uitkeringen en de uitgaven aan sociale uitkeringen en deze zijn dan ook goed voor 48 procent van de overheidsuitgaven. Ruim 7.300 remigranten krijgen een uitkering in het buitenland. Dit kost de Nederlandse Staat jaarlijks structureel 33,9 miljoen euro.  Vanuit de EU gaat er 4,5  miljard euro per jaar naar Turkije, Griekenland en de de ander Zuid-Europese landen om daar de toenemende stroom vluchtelingen tegen te houden. Door de Brexit zal Nederland ruim 400 miljoen per jaar meer af moeten dragen aan de Europese Unie. De EU kost Nederland toch al zo’n 2,5 miljard euro netto per jaar en de Brexit nog eens een kleine 3 miljard. Het onlangs afgesloten pensioenakkoord kost de schatkist in 2020 399 miljoen euro en dat loopt daarna op tot ruim een miljard euro in 2022. Voor het aanpakken van ondermijnende criminaliteit wordt vanaf 2021 zo’n 150 miljoen euro uitgetrokken. Het budget voor het ministerie van Justitie en Veiligheid wordt in 2021 verhoogd met 316 miljoen euro. Voor ouders die moeten worden gecompenseerd voor de toeslagenaffaire wordt 390 miljoen euro uitgetrokken en nog eens 110 miljoen euro aan uitvoeringskosten. 32 miljoen euro gaat naar het oplossen van het lerarentekort. de begroting voor het Ministerie van Onderwijs wordt structureel met 450 miljoen euro per jaar verhoogd.  Het kindgebonden budget wordt (voor ouder met een derde kind) structureel verruimd met 150 miljoen euro. 500 miljoen euro verdwijnt naar Corona bestrijding in het buitenland. 130 miljoen gaat naar vermindering van werkdruk in de organisatie. 

Uitgaven voor de monarchie

De Nederlandse monarchie kost jaarlijks zo’n vijftig miljoen euro. Alleen al de directe kosten bedragen ruim 104 miljoen euro. De renovatie van paleis Huis ten Bosch, waar koning Willem-Alexander en koningin Máxima met hun dochters gaan wonen, kost bijvoorbeeld 63,1 miljoen euro. Koning Willem-Alexander krijgt jaarlijks 5.318.000 euro. Het inkomensdeel van de vergoeding is nu nog 902.000 euro. Het inkomensdeel van Koningin Máxima is 326.000 euro. Voor haar hofhouding en overige uitgaven die met het ambt te maken hebben is 585.000 euro begroot. De gewezen koningin Beatrix krijgt per jaar 465.000 euro, en heeft nog eens een extra 965.000 euro te besteden aan personeel en materiële uitgaven. Bij elkaar kost dit per jaar in totaal 7.0659.000 euro. De functionele uitgaven van de koning bedragen een kleine 27 miljoen en 260 man personeel kost nog eens 17 miljoen euro. Voor auto’s, koetsen en paleizen is 8,5 miljoen euro beschikbaar. Zo’n 400.000 is begroot voor faunabeheer. Voor het Het Loo is 190.000 euro begroot exclusief 90.000 euro voor de terreinwagens en 10.000 euro voor reiskosten en opleidingen. De vliegreizen kosten per jaar 973.000 euro. De Groene Draeck kost zo’n 95.000 euro per jaar exclusief eerder gepleegde revisie tussen 2011 en 2015 ad 223.000 euro. De doorbelaste kosten van ministeries en de personeelskosten van de RVD, het Militaire Huis (ceremonieel vertoon bij evenementen) en uitgaven van het Kabinet van de Koning (ondersteuning constitutionele taken) kosten ruim 5,5 miljoen. De toelage van Willem Alexander stijgt jaarlijks met zo’n 24.000 euro. 

Staatssecretaris Raymond Knops van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft een eenmalige bijzondere uitkering van twee miljoen euro toegekend aan het bestuurscollege van Saba. Als gevolg van orkanen Irma en Maria hebben Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius te maken met herstelkosten. Deze bijzondere uitkering komt bovenop 25 miljoen dollar die al aan Saba ter beschikking was gesteld voor de wederopbouw.

Flevoland, Zuid-Holland en Groningen zijn de armste provincies. Het aantal daklozen neemt nog steeds toe. Ruim 282 duizend Nederlanders kunnen de verplichte premie voor hun zorgverzekering minstens zes maanden achter elkaar niet betalen. (1 miljard euro) en maandelijks wordt 20 miljoen euro aan zorgpremie zelfs helemaal niet voldaan. 30.000 mensen zijn zelfs helemaal onverzekerd. Veel thuiszorginstellingen gingen door de extreme bezuinigingen failliet.  Doordat voormalig staatssecretaris Van Rijn het Zorginstituut heeft laten bepalen wat er nodig is voor betere verpleeghuiszorg, is de uitspraak van deze instelling juridisch bindend geworden. Het betekent dat er honderden miljoenen, oplopend tot zo’n 2,1 miljard in 2021 extra naar de ouderenzorg moet. Door een weeffout in de wet blijken ook veel meer mensen recht te hebben op langdurige zorg als voorzien. Dit kost de Staat nog eens 745 miljoen euro extra. Nederland heeft een pensioengat van 2.000 miljard dollar en dat loopt in 2050 verder op naar 6.000 miljard dollar zo berekende het World Economic Forum.

Andere (nieuws)artikelen vindt u hier

Geef een antwoord

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.