Antibiotica en vaccins

 

Een internationaal samenwerkingsverband (het Global Antibiotic Research and Development Partnership – GARDP) krijgt in totaal ruim 56 miljoen euro voor de ontwikkeling en productie van nieuwe antibiotica. Nederland draagt hiervan 2 miljoen euro bij. In Leiden wordt onder leiding van hoogleraar Gilles van Wezel lugdunomycine ontwikkeld, dat mogelijk over vijf jaar op mensen getest gaat worden. Wetenschappers van MIT zijn erin geslaagd om met kunstmatige intelligentie een nieuw soort (Halicin) antibioticum te vinden. Dit antibioticum bleek in de eerste tests van de onderzoekers erg sterk en zelfs effectief tegen bepaalde resistente bacteriën.

In 2050 zouden tien miljoen mensen per jaar kunnen sterven als gevolg van een bacterie. Jaarlijks sterven in de EU nu ook al 25.000 mensen aan een infectie die niet meer is te behandelen. Het gebruik van antibiotica in ziekenhuizen is vorig jaar met 4 tot 5 procent gestegen. Door het veelvuldig of verkeerd gebruik van antibiotica kunnen (super)bacterievarianten ontstaan die resistent worden. Medische wetenschappers dringen daarom al heel lang aan op beperking van het gebruik van antibiotica. Volgens het RIVM werden bacteriën die resistent zijn, zoals de gevaarlijke Klebsiellabacterie, vorig jaar iets vaker aangetroffen. BRMO’s zijn “bijzonder resistente micro organismes”, zoals de MRSA-bacterie of bacteriën met ESBL. (Extended Spectrum Beta-Lactamase) ESBL is een enzym dat bepaalde soorten antibiotica (penicillines en cefalosporines) kan afbreken. Edith Schippers (Volksgezondheid) kondigde eind vorig jaar al aan miljoenen te willen uittrekken voor onderzoek naar nieuwe antibiotica. Het Zwitserse farmabedrijf Novartis is echter gestopt met de ontwikkeling van nieuwe antibiotica en sluit de betrokken onderzoeksafdeling

De Europese Commissie startte in juli 2017 met  een actieplan om Europese richtlijnen te gaan hanteren voor het gebruik van antibiotica. In sommige EU-landen wordt het kwistig voorgeschreven, terwijl bijvoorbeeld Nederlandse artsen daar erg terughoudend in zijn. Verder gaan onderzoekers in de lidstaten nauwer samenwerken. In het actieplan werd veel meer coördinatie voorgesteld en er werden ook ontwikkelingslanden bij betrokken. Echter het komt steeds vaker voor dat smalspectrum antibiotica niet te leveren zijn waardoor apothekers worden gedwongen om over te stappen op een breedspectrum antibioticum. Hierdoor neemt de kans op resistentie toe.

Veel mensen dragen BRMO’s ongemerkt bij zich, zonder daar ziek van te worden. De bacteriën bevinden zich meestal op de huid, in de neus of in de darmen. Soms ontstaat dan een infectie en is een behandeling met antibiotica nodig. BRMO’s zijn resistent voor een aantal van de veelgebruikte antibiotica. Een BRMO kun je oplopen  in een buitenlandse zorginstelling, een ziekenhuis, verpleeghuis of asielzoekerscentrum waar zo’n bacterie aanwezig is in een drager of besmettingsplek (toilet, bedden, wastafels etc.). Maar ook als je regelmatig in contact komt met varkens, vleeskalveren of vleeskuikens loop je een verhoogd risico. In pluimveehouderijen krijgen kippen en kalkoenen veel antibiotica. Daardoor bevat bijna al het kippenvlees dat in Nederland verkocht ESBL producerende bacteriën. Die worden overigens ook steeds vaker gevonden op varkensvlees, rundvlees en zelfs op groente (via bemesting). ESBL-producerende bacteriën zijn vooral een gevaar voor kwetsbare groepen zoals ouderen, jonge kinderen, zwangere vrouwen en mensen met een lage weerstand. De verspreiding van antibioticaresistentie neemt door het vele reizen toe. Meer dan de helft van de reizigers die terugkomt uit Zuid-Azië draagt bij terugkeer in Nederland een resistente bacterie. Ongeveer één op de tien reizigers draagt deze bacterie over naar huisgenoten en/of gezinsleden in Nederland.

Uit de cijfers van de Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa) blijkt dat het met 70 procent terugdringen van het gebruik bij dieren tussen 2009 en 2015 niet werd gehaald. Het antibioticagebruik is in vijf jaar tijd slechts met zo’n 58 procent gedaald. In 2015 was de daling niet alleen afgevlakt naar 0,65 procent, maar bij kalkoenen en kalveren werd er in 2015 zelfs nog meer antibiotica gebruikt. Bij varkensbedrijven werd het antibioticagebruik wel met 56 procent teruggedrongen en denken de organisaties dat een focus op de grootverbruikers kan helpen het verbruik verder te verlagen. Uit promotieonderzoek van arts-microbioloog Ilse Overdevest bleek vijf tot tien procent van de geteste personen besmet met een ESBL-bacterie. Van het kippenvlees dat werd onderzocht was 80 procent besmet met E.coli en Klebsiella.

In de eerste week van augustus 2020 is het poliovirus aangetroffen in monsters van het riool die op 21 juli tijdens een standaardcontrole werden genomen op het terrein in Bilthoven (provincie Utrecht). Op het betreffende terrein zit een onderzoeksinstelling die zich bezighoudt met polio en ook Bilthoven Biologicals, een grote producent van poliovaccins. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) onderzoekt hoe het virus precies in het rioleringssysteem terecht is gekomen en of medewerkers zijn blootgesteld

Resistent

Bij een infectie kunnen enkele resistente bacteriën al aanwezig zijn die dan door het gebruik van antibiotica de kans krijgen om zich te vermenigvuldigen. Maar ook bij herhaaldelijk of langdurig gebruik van hetzelfde type antibioticum kan een bacterie op den duur resistent worden. Ook worden bacteriën resistent als iemand niet op de juiste tijdstippen het antibioticum inneemt.

Eenmaal geïnfecteerd door resistente bacteriën is een infectie moeilijk te behandelen, omdat het antibioticum de bacteriën niet meer kan doden of remmen in hun groei.

BRMO kan worden aangetoond door met wattenstaafjes uitstrijkjes te maken van neus of keel, of het gebied rondom de anus of eventuele wonden. Na gemiddeld drie werkdagen en op kweek zetten is de uitslag bekend. Bij een positieve uitslag dienen vanwege besmettingsgevaar onmiddellijk quarantainemaatregelen genomen te worden.

Doxycycline is een antibioticum uit de tetracycline groep en wordt toegepast bij een aantal bacteriële infecties. Het wordt onder de merknaam Vibramycin® en als generiek preparaat op de markt gebracht. Antibiotica zijn verkrijgbaar in tabletvorm of via een infuus. Wanneer een infectie met tabletten niet kan worden gestopt, dan wordt antibiotica bij een ziekenhuisopname met een infuus ingebracht. Vooral in China, India of Griekenland wordt hier erg gemakzuchtig mee omgegaan en dat versneld het resistentie proces. Door veelvuldige bestrijding met verschillende soorten antibiotica worden bacteriën uiteindelijk multiresistent. In een Amerikaans rapport wordt een bacterie beschreven waarbij zelfs Colisitine niet meer werkt.

Het is dus van belang om antibiotica alleen op voorschrift te gebruiken en dan alleen in de voorgeschreven hoeveelheid en op het juiste tijdstip. Stop nooit met een antibioticakuur op eigen initiatief en gebruik geen restjes antibiotica van een eerdere kuur of antibiotica van een andere persoon.

In de toekomst kunnen er wereldwijd 10 miljoen doden per jaar vallen wanneer er niet tijdig wordt ingegrepen. ,,Als we het alleen overlaten aan vrijemarktpartijen, worden de nieuwe antibiotica die we het dringendst nodig hebben niet op tijd ontwikkeld”, zei een woordvoerster van de WHO. Ze waarschuwde dat antibioticaresistentie ,,alarmerende proporties” heeft bereikt.

Een nieuw ontdekt soort antibioticum biedt mogelijk uitkomst aan miljoenen COPD-patiënten en kinderen met een middenoorontsteking. Het middel heeft waarschijnlijk geen bijwerkingen en heeft daarnaast als grote voordeel dat er geen resistentieontwikkeling plaatsvindt. Onderzoekers van het Radboud umc en de Radboud Universiteit presenteerden hun eerste resultaten in juli 2018 in Cell Chemical Biology. Een volgende stap is om het middel te testen in muizen. Als het daar net zo goed werkt als in een petrischaal kan het middel wellicht over een jaar of vijf tot tien aan patiënten voorgeschreven worden.

Bijwerkingen

Toen tientallen miljoenen mensen gevaccineerd werden tegen de Mexicaanse griep met het vaccin Pandemrix, hield farmaceut GSK informatie achter over een opvallend groot aantal ernstige bijwerkingen. Bij de bijwerkingen ging het onder meer om bijna 150 gevallen van anafylactische shock, een zeer ernstige allergische reactie. Ook zouden er tientallen overlijdensgevallen zijn geweest.

In november 2009 zouden er bij fabrikant GSK al meer dan 1100 meldingen binnen zijn gekomen van ernstige bijwerkingen van Pandemrix. Per miljoen vaccinaties traden er in die eerste vaccinatieperiode 76 ernstige bijwerkingen op. Dat waren er ruim elf keer zo veel als voor Arepanrix, een vrijwel identiek, ander pandemisch griepvaccin van GSK dat elders in de wereld veel gebruikt is. Ook in de maanden erna bleef het aantal ernstige bijwerkingen van Pandemrix veel hoger liggen dan van het andere GSK-vaccin.

Pandemrix zou narcolepsie veroorzaken. Dat is een zeer ernstige slaapziekte waarbij de patiënten elk moment in slaap kunnen vallen. Narcolepsie kwam in de periode na de vaccinatiecampagne in beeld als mogelijke bijwerking van Pandemrix.

In Nederland werden vanaf in 2009 ongeveer een half miljoen kinderen tussen de 6 maanden en 4 jaar met Pandemrix gevaccineerd. Toen was het hoge aantal ernstige bijwerkingen bij GSK al bekend. Bij het Lareb, dat in Nederland gemelde bijwerkingen van geneesmiddelen verzamelt, zijn 3754 meldingen over Pandemrix binnengekomen. Daarvan zijn er 137 als ernstig benoemd. Dertig gevallen hebben betrekking op narcolepsie. Het ministerie van VWS onderhandelt nog over de schadevergoeding aan circa tien kinderen.

Hoewel het niet onomstotelijk vaststaat dat de vaccinatie met Pandemrix de narcolepsie veroorzaakt heeft, lijkt dat volgens de meeste onderzoeken wel het geval. Het kabinet heeft in de begroting voor 2019 een bedrag van vijf miljoen euro opgenomen voor schikkingen met de slachtoffers.

Corona vaccins

Een nieuw inmiddels in gebruik genomen vaccin in Rusland heeft de naam Spoetnik V gekregen die verwijst naar de eerste satelliet die de Sovjet-Unie lanceerde. In de race naar de ruimte waren de Russen destijds de eersten, net als nu in de race naar het vaccin. Het Russisch corona-vaccin is gebaseerd op een verkoudheidsvirus, waaraan werd gesleuteld met een stukje DNA, met daarin de code van het eiwit van het coronavirus. Als je het inspuit, gaat het gemanipuleerde verkoudheidsvirus eenmalig cellen infecteren in het lichaam. Deze cellen beginnen dan het coronavirus-eiwit te produceren en uit te scheiden. Omdat het eiwit een lichaamsvreemd eiwit is, reageert ons immuunsysteem en gaat het vervolgens anti-stoffen produceren. Deze anti-stoffen voorkomen dat het coronavirus kan toeslaan in je lichaam.

Ook in China is gestart met een coronavaccin dat is ontwikkeld met behulp van insectencellen. Dat hebben de autoriteiten in de stad Chengdu 22 augustus bekendgemaakt. Het benutten van cellen van insecten voor de aanmaak van de specifieke eiwitten voor het vaccin – het eerste van dit type in China – zou kunnen helpen bij de grootschalige productie van de entstof.

Er zijn zo’n 159 verschillende vaccins in de maak, maar vitamine C, D en zink zijn ondertussen de belangrijkste componenten in het voorkomen en bestrijden van het virus. Extra vitamine K zou volgens onderzoekers mogelijk zeer ernstig ziek worden door het coronavirus kunnen voorkomen.  Vitamine K activeert eiwitten die belangrijk zijn voor gezonde bloedvaten en gezonde longen.

Het Amerikaanse bedrijf Moderna zegt een vaccin te hebben, dat veilig en effectief lijkt en geschikt is voor jongeren en ouderen, maar het vaccin moet wel bij min 20 graden Celsius worden bewaard voor verzending en moet eerst zes maanden in opslag en kan dan nog tot 10 dagen bij normale koeltemperaturen worden bewaard. Het vaccin zal worden gedistribueerd in flacons met 10 doses zonder conserveermiddelen. Moderna werkt ook aan het stabiel maken van het vaccin bij hogere temperaturen. In het kader van het Operation Warp Speed-programma ontving Moderna bijna $ 1 miljard van de Amerikaanse regering en kreeg een leveringsovereenkomst met de Verenigde Staten van $ 1,5 miljard. De Europese Commissie heeft 24 augustus verkennende gesprekken met Moderna afgesloten om ook het vaccin te mogen kopen. Bij testen kreeg een proefpersoon een ernstige complicatie. Het zou gaan om myelitis transversa, een acute ontsteking aan het ruggenmerg die in sommige gevallen kan resulteren in een volledige verlamming. AstraZeneca wil onder druk van de grote investeerdes zo min mogelijk vertraging oplopen en heeft de proeven na een korte onderbreking voortgezet. Het vaccin is al volop in productie en bevindt zich in de laatste testfase, waarbij inmiddels tienduizenden proefpersonen een injectie hebben gekregen.

Samen met Duitsland, Frankrijk en Italië vormt Nederland een ‘Inclusieve Vaccin Alliantie’ om zo samen te investeren in kansrijke initiatieven. In ruil daarvoor zou de productie van een vaccin op Europese bodem moeten plaatsvinden. Zo willen de landen zorgen voor een ‘breed toegankelijk, beschikbaar en betaalbaar’ vaccin en vooraan staan wanneer het vaccin daadwerkelijk de markt op kan. Er is een contract gesloten met het farmaceutische bedrijf AstraZeneca voor de levering van zeker 300 miljoen potentiële vaccins. Er moet nog wel veel onderzoek worden gedaan naar het middel, dus of het daadwerkelijk in productie kan worden genomen is nog niet zeker. Ook is het allerminst zeker dat vaccins uberhaupt gaan helpen.  Als de ontwikkeling van het betreffende vaccin goed verloopt, hebben de EU-landen de mogelijkheid om 400 miljoen vaccins van Janssen te kopen, 200 miljoen initieel en een optie voor nog eens 200 miljoen vaccins. In de onderhandelingen met Janssen Vaccines heeft Nederland namens het Joint Negotiation Team een leidende rol gespeeld. De Europese Commissie heeft 13 augustus verkennende gesprekken afgerond met de maker Janssen Pharmaceutical NV, maar besloot even later toch ook met Moderna in zee te gaan. (zie boven)

Ook het in China gevestigde Sinovac Biotech zegt met testen op mensen te zijn begonnen.

GlaxoSmithKline wil een coronavaccin ontwikkelen en bundelt de krachten met het Canadese Medicago. Via het Coronavirus Virus-Like Particles platform van Medicago wordt de structuur van het coronavirus gekopieerd zodat het immuunsysteem het virus makkelijker herkent. Door bereidingen van GSK toe te voegen krijgt het immuunsysteem vervolgens een ‘boost’ en is een kleinere dosis van het vaccin mogelijk voldoende om beschermd te zijn tegen het virus. Hiermee zouden meer doses van het vaccin geproduceerd kunnen worden en dus ook meer mensen beschermd tegen Covid-19.

Onder leiding van professor Johan Neyts hebben onderzoekers van het Leuvense Rega-Instituut een kandidaat-vaccin ontwikkeld dat hamsters beschermt tegen het coronavirus. Na de knaagdieren is het nu aan ons. Rega hoopt in december te beginnen met proeven op mensen.

Een in China ontwikkeld vaccin lijkt na een eerste test veilig te zijn en is getest op 108 mensen tussen de 18 en 60 jaar. Degenen die een dosis van het vaccin kregen, maakten binnen twee weken T-lymfocyten aan, een bepaald soort witte bloedcellen die nodig zijn voor de specifieke afweer tegen het virus. De antistoffen die daarnaast zorgen voor immuniteit werden binnen 28 dagen opgebouwd. De test is een eerste stap, vooral bedoeld om vast te stellen of het veilig is. Om de effectiviteit echt aan te tonen, moet het nog op duizenden andere mensen worden getest. Experts waarschuwen ook dat het vaccin niet bij iedereen even effectief is.

De firma Novavax uit de VS beweert ook klaar te zijn om een vaccin te testen op mensen. China werkt met acht instituten tegelijk aan een vaccin. In Duitsland werken het Amerikaanse Pfizer en BioNTech samen aan een vaccin. Virologen van het Erasmus MC werken aan een vaccin, evenals een Rotterdams-Utrechts team die als eerste een antilichaam ontdekte. Veel bestaande medicijnen kunnen effectief zijn tegen Covid-19. Drie (bestaande) medicijnen zijn inmiddels voorhanden. Iedereen die in het ziekenhuis wordt opgenomen, krijgt nu bloedverdunners, om het bloed stollen tegen te gaan. Veel patiënten krijgen daarnaast remdesivir en steroïden om het op hol geslagen immuunsysteem in toom kunnen houden.

China hoopte al in april al een vaccin in te kunnen zetten bij noodsituaties, maar een Israëlische vaccinloog noemde dit ’zeer riskant’ vanwege de mogelijke gevaarlijke bijwerkingen. Experts denken dat achttien maanden een realistischer ontwikkeltermijn is voor een vaccin. De kandidaat-vaccins van Moderna BioNTech en Curevac zijn gebaseerd op een techniek die mogelijk makkelijker is te produceren. Dat gaat sneller dan met influenza vaccins die vaak op basis van kweek in eieren worden gemaakt.

De Europese farmaceutische industrie heeft bij de Europese Unie aangedrongen op bescherming tegen rechtszaken als er problemen zijn met nieuwe coronavaccins. De snelheid waarmee  vaccins op de markt gebracht moeten worden neemt ’onvermijdelijke risico’s’ met zich mee, zo wordt gesteld. De EFPIA wil daarom een schadevergoedingssysteem waarbij farmaceutische bedrijven volledig gevrijwaard worden van ’schuld en aansprakelijkheid’.

Dit artikel wordt u gratis en vrijblijvend aangeboden. Om de dagelijkse updates en artikelen ook in de toekomst te kunnen blijven plaatsen stellen wij een vrijwillige bijdrage zeer op prijs. U kunt hiervoor eenvoudig op de link of op het Donate logo klikken. Alvast bedankt!




Ook voor adverteerders zijn er diverse mogelijkheden. (Gemiddeld 30.000 unieke bezoekers per maand) en 1.250 vaste abonnees.