Werklozen en bijstand


De Gemeente Wageningen gaat als eerste onderzoeken of ontvangers van bijstand met versoepelde regels, meer vertrouwen of juist meer begeleiding een grotere kans hebben op de arbeidsmarkt. Wageningen wil uitgaan van “vertrouwen in mensen, maatwerk en motivatie” van bijstandsgerechtigden. Maximaal 400 deelnemers worden in vier groepen verdeeld. De eerste groep mag extra bijverdienen en de tweede groep wordt vrijgesteld van onder meer de sollicitatieplicht en gaat zelf op zoek naar werk of een andere manier om te participeren. De derde groep krijgt extra begeleiding bij de zoektocht naar werk of participatie en voor de vierde groep blijft het bij het oude. Na twee jaar worden de ervaringen van de verschillende groepen met elkaar vergeleken.

Werkgevers en werknemers gaan een fonds opzetten waaruit een derde jaar WW kan worden betaald. De maatregel gaat een werknemer met een modaal salaris zo’n 70 euro per jaar aan extra premie kosten en dat kan oplopen tot 200 euro per jaar. Na de eerste tien jaar bouw je een maand WW-recht op per gewerkt jaar. Er komt een nieuw fonds, per bedrijfstak. In de 400 bestaande cao’s worden afspraken gemaakt tussen werkgevers en werknemers over de hoogte van de premie. Er wordt een nieuwe instantie voor het fonds door RAET opgericht genaamd “De Stichting Private Aanvullende WW en WGA” (afgekort: SPAWW) die de premies gaat innen en de uitkeringen gaat betalen. 

In totaal zijn er in Nederland officieel per september 2017 zo’n 424.000 werklozen geregistreerd, maar dat aantal is in werkelijkheid minstens drie keer hoger. Volgens het CBS ben je pas werkloos als je minder dan één uur per week werkt, wel meer wilt werken, direct beschikbaar bent voor een baan en in de afgelopen twee weken actief naar een baan hebt gezocht. Er zijn zo’n 725.000 uitzendkrachten. De omzet en het aantal uitzenduren zijn de laatste jaren hard gestegen. Vooral het aantal uren vanuit langlopende contracten als detacherings- en payrollcontracten steeg.

Vanaf 2015 is het CBS gewisseld van de nationale naar de internationale definitie van werkloosheid, waarbij het grootste verschil is dat je volgens de oude definitie werkloos was als je minder dan 12 uur per week werkt. De meting gebeurt op basis van een digitale en papieren enquête onder de beroepsbevolking. Deze lijst wordt elke maand naar duizenden personen tussen de 15 en 65 jaar verspreid en de uitkomst wordt vervolgens gecombineerd met gegevens van o.a. het UWV. Het CBS corrigeert de cijfers daarbij ook nog eens voor seizoensinvloeden. Naast de officiële werklozen zijn er nog eens zo’n 300.000 personen die wel kunnen maar niet aan het werk zijn. 

De banenkrimp in de financiële sector houdt voorlopig aan. In 2017 en 2018 verdwijnen daar zo’n 12.600 banen (vijf procent van het totaal). Het aantal werknemers bij Nederlandse banken daalde tussen 2008 en 2015 ook al met 20.000 fte. Tot 2017 zijn in de hele financiële sector in een heel decennium zo’n 60.000 banen verdwenen. Twee derde van de oudere werklozen vindt geen nieuwe baan. De helft zelfs na twee jaar nog steeds niet, ondanks dat ze gemiddeld 150 sollicitatiebrieven versturen. Bijna een derde wordt zelfs niet uitgenodigd voor een gesprek. Bij ABN AMRO zullen er de komende tijd weer 1.375 arbeidsplaatsen verdwijnen. ING schrapt de komende jaren 7.000 banen (bijna 12% van het personeelsbestand!). Sinds 2008 gingen er in deze sector al zo’n 41.000 arbeidsplaatsen verloren. (krimp van 14%). In de bouw en de industrie groeit het aantal banen juist.

Het UWV verwacht in 2017 20,3 miljard euro kwijt te zijn aan WW-, WAO-, Wajong- en andere uitkeringen. Van dat bedrag gaat € 5,2 miljard op aan WW-uitkeringen. Er worden ruim 521 duizend bijstandsuitkeringen verstrekt. 

In Nederland wonen ruim 17 miljoen mensen, waarvan 12,8 miljoen mensen van 15 tot 75 jaar. Hiervan heeft zo’n 66 procent betaald werk. Dat zijn ruim 8,4 miljoen mensen, bestaande uit ongeveer 4,5 miljoen mannen en 3,9 miljoen vrouwen. Het aantal mensen in de bijstand is afgelopen jaar enorm toegenomen door de grote groepen asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben gekregen, en daarmee ook recht op een uitkering. Het aantal bijstandsontvangers met een niet-westerse migratieachtergrond is tussen maart 2016 en maart 2017 met ruim 19 duizend toegenomen. Voor een aanzienlijk deel gaat het om mensen die asiel hebben aangevraagd in Nederland en die een verblijfsvergunning hebben. De grootste groep zijn Syriërs en Eritreeërs. Bijna een derde van alle mensen met een uitkering ontvangt psychische zorg.

De sociale uitkeringen namen het afgelopen jaar met 3 miljard euro toe, voornamelijk door hogere zorguitgaven en hogere AOW-uitkeringslasten. Zo’n 33 procent van de bijstandsontvangers zit langer dan vijf jaar in de bijstand. Het aantal verstrekte AOW-uitkeringen steeg tot 3,4 miljoen. Door de toename van het aantal 65-plussers stijgt het aantal AOW-uitkeringen al decennia lang.

Het gehanteerde werkloosheidspercentage is feitelijk veel hoger, maar ruim 1,2 miljoen werkenden kiezen er voor om als zzp’er of als flexwerker door te gaan in plaats van een uitkering aan te vragen. Daarnaast zijn er nog honderdduizenden die werk zoeken maar om wat voor reden dan ook geen WW-uitkering krijgen, duizenden mensen die thuis zitten met een handicap of langdurige ziekte en nog duizenden asielzoekers die niet mogen of kunnen werken en om die reden niet als werkloze wordt gerekend. Het wordt gemeenten financieel onmogelijk gemaakt werkzoekenden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt naar betaald werk te begeleiden. Met het manifest ‘Investeren in werk voor kwetsbare groepen’ riepen 209 wethouders de Tweede Kamer en het nieuwe kabinet op om de bezuiniging van 1,8 miljard op de Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw) en de Participatiewet met 420 miljoen per jaar te verzachten. 

Het aantal mensen dat op oproepbasis werkt is gestegen naar 551.000. 1,4 miljoen werknemers komen niet verder dan een flexcontract of kunnen alleen nog als zzp’er voor een bedrijf aan de slag. Een op de drie werknemers heeft een tijdelijk contract of is werkzaam als zzp’er en dat aantal groeit nog steeds met zo’n achtduizend per maand. Een half miljoen mensen willen wel werken maar kunnen niet direct aan de slag, of hebben een bijbaantje en ook zij worden niet meegeteld in de officiële cijfers. Niet alleen studenten, maar ook de ontmoedigden die de hoop op een baan hebben opgegeven tellen voor de statistieken niet mee. Bijna een derde van de zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) heeft een partner met een vaste baan. In 2016 stopten 129.456 bedrijfjes. Slechts vijf tot tien procent van de zzp’ers haalt namelijk een redelijk inkomen uit de onderneming en 30% leeft onder de armoedegrens, terwijl een ander deel teert op het inkomen van de partner.

Het aantal mensen dat na een werkloosheidsuitkering in de bijstand moet is de afgelopen vijf jaar ruim verdubbeld. In dezelfde periode is ook het aantal lopende WW-uitkeringen meer dan verdubbeld. 47 procent van de mannen zit al minimaal een jaar thuis. Bij de vrouwen is 30 procent langdurig werkloos. 145.000 langdurig werklozen zijn ouder dan 45 jaar. 

Onder andere de invoering van de Participatiewet leidt ertoe dat gedeeltelijk arbeidsgehandicapten geen aanspraak meer kunnen maken op een Wajong- of WSW-uitkering en zij belanden daardoor in de bijstand. Een bijstandsuitkering bedraagt voor een alleenstaande circa 960 euro. Voor een tweepersoonshuishouden is het bedrag 686 euro per persoon, en voor een driepersoonshuishouden 594 euro per persoon.Nog steeds zijn ruim zes op de tien werkloze 45-plussers twaalf maanden of langer op zoek naar werk. Onder alle werklozen is dat vier op de tien. Alle denkbare maatregelen om werklozen aan een baan te helpen, zijn zinloos, zo blijkt uit het onderzoek ‘Kansrijk arbeidsmarktbeleid’ van het Centraal Planbureau (CPB). Desondanks doet de Gemeente Utrecht een poging om een groep van 25 uitkeringsgerechtigden uit de bijstand te helpen met een een budget vrijgemaakt van maximaal 8000 euro aan intensieve begeleiding per persoon per jaar. Uiteindelijk bedragen de kosten maximaal vier tot zes ton. Het bedrijf Stimulans uit De Meern gaat het project uitvoeren. Alle proefpersonen zitten in het zogenoemde ’arrangement 3’ waartoe in totaal ruim 2000 mensen behoren. Gemiddeld wordt 2800 euro aan elk van hen gespendeerd voor werk- en taaltraining en vakscholing in de vorm van een certificaat.

WW

Sinds de aanvang van de recessie eind 2008 is het aantal WW-uitkeringen ondanks de strengere eisen bijna verdrievoudigd. De 445 duizend WW-uitkeringen kosten jaarlijks zo’n 15 miljard euro. Werknemers moeten daarom vanaf 2018 waarschijnlijk weer WW-premie betalen.

Vanaf 1 juli is vanwege de invoering van de Wet werk en zekerheid de berekening van het gemiddelde dagloon veranderd, waardoor WW-uitkeringen werden verlaagd. De WW wordt berekend over het gemiddeld verdiende loon per dag. Het jaarloon voorafgaand aan de werkloosheid wordt gedeeld door 261 werkdagen, ongeacht of er wel of niet het hele jaar is gewerkt.

Voor de wetswijziging werd het dagloon berekend door het verdiende jaarloon te delen door het aantal gewerkte dagen. Als er niet het hele jaar was gewerkt, telden alleen de daadwerkelijk gewerkte dagen bij de laatste werkgever bij de vaststelling van de hoogte van de uitkering. De nieuwe regels bepalen ook dat werklozen maandelijks moeten doorgeven of ze bijverdiensten hebben gehad. Pas als ze dat hebben gedaan krijgen ze hun uitkering. WW’ers worden gestimuleerd om naast hun uitkering ook te gaan werken, waarbij ze elke verdiende euro 30 cent mogen houden.

Werknemers die minder dan twee jaar in vaste of tijdelijke dienst zijn krijgen sinds 1 juli ook geen ontslagvergoeding meer. Van twee tot tien jaar dienstverband is dat een derde van een maandsalaris en na tien jaar een half maandsalaris per gewerkt jaar met een maximum van 75.000 euro. Voor inkomens boven de 75.000 euro is de vergoeding maximaal het bruto jaarsalaris.

Vaststellingsovereenkomsten zijn nog toegestaan, maar wel met twee weken bedenktijd. Werknemers moeten in staat worden gesteld om noodzakelijke scholing te volgen en komen na 2 jaar (flexwerkend) dienstverband automatisch in vaste dienst. Sinds 1 juli is er een transitievergoeding verschuldigd. Sinds de inwerkingtreding van de Wwz worden in cao’s meer afspraken gemaakt over het gerichter inzetten en beperken van flexibele contracten. De percentages waarin UWV binnen de gestelde streeftermijnen op in behandeling genomen ontslagaanvragen beslist, zijn hoog.

Vanaf dit jaar gaat de WW-duur elk kwartaal een maand terug naar maximaal 24 maanden. Werknemers die in 2019 hun baan verliezen, kunnen dan nog maximaal 24 maanden een WW-uitkering krijgen in plaats van 38 maanden. Werkenden bouwen dan ook minder WW-rechten op. De eerste tien arbeidsjaren blijven recht geven op een maand WW per gewerkt jaar maar de opvolgende jaren zijn per dienstjaar geven dan nog maar recht op een halve maand. Na 6 maanden WW wordt al het werk als passend gekwalificeerd en moeten dus verplicht elke baan aannemen.

Werkloosheidsverwachting

De digitale technologie groeit razendsnel, waardoor binnen de financiële sector, de banken en het UWV veel vestigingen sluiten. Ook de belastingdienst ontslaat 5000 medewerkers en vervangt ze de komende jaren voor 1.500 ICT’ers. Ook bij IBM wordt gereorganiseerd en 334 werknemers verliezen gedwongen hun baan. Door de ICT te verbeteren hoopt Staatssecretaris Wiebes de belastinginkomsten met 750 miljoen tot 2 miljard euro per jaar te kunnen verhogen. Microsoft gaat duizenden banen schrappen als onderdeel van een reorganisatie van de verkoopactiviteiten en wil zich meer focussen op de verkoop van software via de cloud.

De vakbonden schatten dat er de komende jaren duizenden banen zullen verdwijnen in de bankensector en volgens het UWV zullen de komende zes jaar bij administratieve beroepen meer dan 100.000 banen verdwijnen. Het Amsterdamse stadsbestuur wil structureel 65 miljoen besparen, wat neer zou komen op 500 banen. Een kwart van de ambtenarenbanen loopt gevaar. De bezuinigingen zouden 350 fte gaan kosten (500 arbeidsplaatsen).

Ook bij het UWV zelf verdwijnen vanwege bezuinigingen vier duizend banen. Ondertussen verdienen tien topmannen en -vrouwen bij het UWV exceptioneel veel. De voorzitter ontving vorig jaar 219.388 euro. De twee andere leden van de raad van bestuur kregen in 2015 respectievelijk 211.437 euro en 195.906 euro en zeven directeuren van verschillende afdelingen kregen 178.100 tot 196.246 euro per jaar.

Eén gedachte over “Werklozen en bijstand”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *