Griekenland en Grexit

Griekenland geeft vanaf 25 juni weer obligaties uit met een looptijd van vijf jaar. Het is voor het eerste sinds 2014 dat het land weer actief is op de financiële markten. De Europese Centrale Bank gaat voorlopig nog geen Griekse obligaties opkopen als onderdeel van het monetaire Quantative Easing (QE) program. De ECB zou in principe een derde van de Griekse Staatsschuld kunnen opkopen. De ECB heeft de afgelopen vijf jaar € 7,8 miljard verdiend aan Griekse staatsobligaties. De winst wordt naar rato uitgedeeld aan de 19 nationale centrale banken van de Eurozone. Volgens de Europese Rekenkamer hebben de programma’s voor Griekenland slechts beperkt bijgedragen aan herstel in het land. Het rapport richt zich met name op het functioneren van de Europese Commissie in het proces waarbij ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Europese Centrale Bank (ECB) en het Europese noodfonds ESM zijn betrokken. Volgens de rekenkamer had de commissie geen ervaring met het beheer van het proces en was er onvoldoende onderbouwing voor de verhogingen van de btw en accijnzen.
Eind 2016 werd voor de vierde keer de schuldenlast van Griekenland verlicht. In 2011 schreven de banken zo’n 100 miljard euro af, in 2012 werden leningen verlengd en werd de rente verlaagd en werden opnieuw de rentes verlaagd en de termijnen opgerekt. De Griekse premier Alexander Tsipras werkt het nieuw afgesloten akkoord dat werd bereikt voor een driejarige lening van circa 86 miljard maar moeizaam af. Het Griekse parlement heeft 18 mei 2017 met een krappe meerderheid van 153 tegen 148 ingestemd met verdere besparingen op pensioenen en andere bezuinigingen ter grootte van 4,9 miljard euro. De schuld zal dit jaar 178,8 procent van het bruto binnenlands product bedragen. De ministers van Financiën van de EU zijn het eens over het feit dat vanaf 2018 voor een periode van vijf jaar een primair begrotingsoverschot van 3,5% gehaald moet kunnen worden, maar zijn het niet eens over schuldverlichting, omdat het IMF nog steeds niet mee doet. De pieken in afbetalingsverplichtingen worden afgevlakt, door de looptijden van de leningen opnieuw te verlengen. Bij ESM kwam geen opslagtarief op de oude leningen, zoals eerder was afgesproken. Lagarde heeft namens het IMF haar eisen om mee te gaan betalen bijgesteld en heeft het nu alleen nog maar over het verlengen van looptijden, het verlagen van rentes en tijdelijke betalingsvrijstellingen en niet langer over het wegstrepen van schuld.  4 december 2017 ligt er een nieuw akkoord voor een nieuwe uitbetaling van vijf miljard.

Het verlaten van de EU door Griekenland (Grexit) werd eerder al op het nippertje voorkomen door extra geldinjecties en politieke druk vanuit de EU.  Meer Grieken moesten belasting gaan betalen en er kwamen al wat ingrepen om de uitzonderlijk zwakke financiële basis van de pensioenfondsen te verbeteren. Het Griekse parlement stemde 22 mei 2016 met 153 voorstemmers en 145 tegenstemmers ook in met verhogingen van de btw (23 naar 24 %), meer toeristenbelasting, accijnzen (op alcohol, tabak, benzine) en het duurder maken van betaaltelevisie, internet en olie. Tekorten worden momenteel gedekt door miljarden die worden verdiend met vluchtelingendeals. 

Banken mogen nu ook slechte leningen verkopen en er wordt een nieuw privatiseringsfonds opgezet. Al deze maatregelen moesten bij elkaar 1,8 miljard euro opbrengen om de Trojka tevreden te stellen. Het Griekse parlement heeft, ondanks rellen en protesten, eerder ook al een verhoging van de inkomstenbelastingen een verdere versobering van de pensioenen goedgekeurd. Hiermee werd voldaan aan alle eisen van de Trojka, die 24 mei 2016 opnieuw bijeen kwam om een nieuwe uitbetaling 10,3 miljard euro vrij te maken die in delen werd uitgekeerd. 6,8 miljard werd ingezet voor de aflossingen op schuld en rentebetalingen en 3,5 miljard euro voor het wegwerken van binnenlandse betalingsachterstanden. Hiervoor moest nog wel eerst voldaan worden aan de gedeeltelijke verkoop van een staatsdeelneming in de elektriciteitsmaatschappij ADMIE en het beperken van een aantal inkomensvoordelen van Griekse gepensioneerden. Het eerste deel (7,5 miljard) kwam 17 juni 2016 vrij. Hiermee konden de vervallen aflossingen voldaan worden. Met de laatste tranche van 1,8 miljard op 20 juli werd de EU terugbetaald. In een rapport zegt IMF-voorzitter Christine Lagarde dat het IMF vooralsnog niet mee zal doen aan nieuwe noodleningen, omdat ze geen geld mogen lenen aan een land dat geen uitzicht heeft op een houdbare schuldenlast.  Het IMF stelt dat nog niet alle hervormingen zijn doorgevoerd, nog niet afgerond zijn of nog niet hebben opgeleverd wat werd verwacht. Wolfgang Schäuble benadrukte in een interview dat een kwijtschelding van schulden voor Griekenland geen optie is. “Dat is niet toegestaan door de regels van het verdrag van Lissabon. Om dat te kunnen doen zou Griekenland de eurozone moeten verlaten.

Varoufakis die in 2015 binnen 6 maanden moest opstappen als minister van Financiën laat weten dat Jeroen Dijsselbloem een ‘intellectueel lichtgewicht’ is die aan de leiband loopt van de Duitse minister Schäuble van Financiën. Varoufakis stelt verder dat er binnen de muren van de geheime Eurogroep vergaderingen allang consensus is dat de Griekse schuldenlast (182,8 procent van het BBP) deels kwijtgescholden zal moeten worden, maar dat de nationale schatkistbewaarders dit voor de camera’s hun kiezers niet durven te vertellen.

Sinds 1 oktober 2015 vallen de grote Egeïsche vakantie-eilanden als Rhodos, Mykonos, Santorini, Skiathos, Naxos en Paros in een hoger belastingtarief. De boeren op de eilanden zagen het belastingtarief verdubbelen van 13 naar 26 procent.

In het nu lopende akkoord tussen Griekenland en de Trojka staan aanzienlijke en vergaande maatregelen inclusief de overdracht van 50 miljard aan Griekse Staatsbezittingen, ophoging van de solidariteitsbelasting van 4 naar 6% voor inkomens tussen 50- en 100 duizend euro, bezuinigingen van een half miljard op defensie, vermindering van landbouwsubsidies en het verder liberaliseren van de ruim honderd beschermde dienstverlenende beroepen. Acht brieven aan betrokken EU functionarissen met explosief materiaal werden half oktober in een postkantoor in Griekenland onderschept en onschadelijk gemaakt. Zowel Jeroen Dijsselbloem als Pierre Moscovici, Klaus Regling en de Griekse oud-minister Gikas Hardouvelis zouden de brieven hebben moeten ontvangen. Eerder zijn twee bombrieven wel ongemerkt vanuit Griekenland verstuurd. Woensdag onderschepte de postkamer van het Duitse ministerie van Financiën in Berlijn een brief met springstof die was gericht aan Dijsselbloems collega Wolfgang Schäuble. De dag erna raakte een werkneemster in het Parijse IMF-kantoor gewond bij het openen van een bombrief.

Uitverkoop

Griekenland brengt 50 miljard in door Staatsbezittingen in een EU fonds onder te brengen en ook dit wordt gebruikt om de schulden aan ECB, EU, IMF, ESM, EFSM af te betalen en de banken verder te herkapitaliseren. In april verkocht de overheid een belang van 67% in de Griekse haven Piraeus aan de Chinese transportreus COSCO. Het Duitse Fraport, het Duitse moederbedrijf van luchthaven Frankfurt Airport en zijn Griekse partner Copelouzos nemen veertien regionale luchthavens waaronder die van de toeristeneilanden Kos en Rhodos en het vliegveld van Thessalonikid over voor slechts 1,2 miljard euro en vier jaar lang een investering van 330 miljoen euro De deal werd eind 2015 officieel en geeft het recht op 40 jaar gebruik van de vliegvelden voor 23 miljoen euro per jaar. Het Griekse postbedrijf staat te koop, maar ook het oude vervallen Olympische complex en enkele jachthavens. Marinopoulos, de grootste supermarktketen, heeft faillissement aangevraagd en moest voor 477 miljoen gered en doorgestart worden door de banken en Sklavenitis. De verkoop van treinmaatschappij Trainose was de volgende stap, deze werd voor 45 miljoen euro begin 2017 aan Italië verkocht. Ook Rusland had interesse getoond.

De 86 miljard EU steun word betaald via het EFSM en het ESM. Voor de komende jaren is beloofd dat Griekenland ook kan rekenen op 35 miljard euro uit verschillende EU programma’s om hiermee de groei en werkgelegenheid te stimuleren. Sinds begin 2015 kan Griekenland tot 2020 ook beschikken over 280 miljoen euro via FEAD, een Europees fonds voor voedselhulp en nog enige miljarden voor vluchtelingendeals.

Sinds de inwerkingtreding van het ESM is er door de eurolanden 80 miljard euro in het fonds gestort. Daarnaast hebben de lidstaten kredietgaranties afgegeven ter waarde van 420 miljard euro waardoor er een totale leencapaciteit is van 500 miljard euro. De Nederlandse reeds betaalde en begrote bijdrage van 5,7 procent bedraagt 40 miljard euro en 35,4 miljard euro als oproepbaar kapitaal in de vorm van een garantstelling.

De ECB

Om te voorkomen dat de banken omvielen heeft de Griekse Centrale Bank met toestemming van de ECB het bedrag van de Emergency Liquidity Assistance (ELA) steun begin 2015 in enkele maanden verhoogd naar 90,9 miljard. De ELA noodsteun werd vanwege de default na zondag 28 juni 2015 bevroren, waarna de banken tijdelijk sloten en geldopnamen werden gelimiteerd. De Griekse Centrale bank beperkte geld opnames en pintransacties tot maximaal 60 euro per rekeninghouder per dag. Voor gepensioneerden werden er loketten geopend voor het opnemen van maximaal 120 euro in plaats van circa 600 euro die ze normaal per maand ontvingen. De banken gingen 20 juli weer open met een opnamelimiet van 420 euro per week. De ECB heeft de ELA noodsteun voor het laatst op 16 juli 2016 verhoogd met 2 x 900 miljoen naar 90,9 miljard. Sindsdien worden de bedragen niet meer openbaar gemaakt, maar het bedrag zou in juli 2016 verlaagd zijn naar 40,5 miljard.

Wanneer aflossingen aan het ECB niet betaald worden, moet de ECB de ELA noodsteun intrekken wat betekent dan ook dat er grote onrust op de financiële markten zal ontstaan. De ECB heeft zelf de afgelopen tijd ook hoog spel gespeeld en heeft een enorm probleem wanneer 130 miljard (aan staatsobligaties en ELA noodsteun) door Griekenland niet wordt terugbetaald en zal dit op de lidstaten moeten verhalen om zelf niet ook om te vallen. De ECB zou hierdoor nog eerder technisch failliet kunnen gaan dan Griekenland.

Een Grexit zou de EU totaal circa 623 miljard kosten. Bij de ECB zit een gat van 128 miljard euro vanwege de verstrekte obligatieleningen, harde valuta en de ELA steun. Ook hiervoor staan de lidstaten garant. Nederland voor 5,6 procent (7,2 miljard euro). In een interview in Elsevier van 5 juli 2012 verklaarde de president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot al dat de kosten te hoog zijn om de eurozone uiteen te laten vallen.

Nederland heeft naast de circa 16 miljard aan bijdragen en garanties in de noodfondsen ook 3,2 miljard euro aan leningen verstrekt buiten het programma waarin de ECB staatsobligaties van probleemlanden opkoopt: het Securities Markets Programme (SMP). Hiervoor is ongeveer 1,2 miljard euro Nederlands belastinggeld gebruikt.

Het IMF schat in een uitgebracht rapport de totale financieringsbehoefte van Griekenland voor de periode oktober 2015 tot en met eind 2018 op 50 miljard euro en bepleit om de looptijden van de noodleningen te verlengen naar 40 jaar. Ook zouden de rentebetalingen niet met 10 jaar maar met 20 jaar moeten worden uitgesteld. Verder vindt het IMF dat er een kwijtschelding van 30% van het bbp nodig is om eerder afgesproken doelstellingen voor de staatsschuld te halen.

Het Griekse parlement heeft de onschendbaarheid van twee parlementariërs van de extreemrechtse partij Gouden Dageraad opgeheven en gaat hen vervolgen voor het op touw zetten van een aanval op een buurtcentrum in Ilioupoli, een voorstad van Athene. Het Synergeio-buurtcentrum, dat een aantal linkse organisaties herbergde, werd in 2013 overvallen door een groep bikers die getooid waren met vlaggen en insignes van Gouden Dageraad. De bende zou zijn aangevoerd door de parlementsleden Yiannis Lagos en Nikos Michos. Gouden Dageraad won bij de verkiezingen van vorig jaar 18 van de 300 zetels in het Griekse parlement en werd daarmee de derde partij van het land.

Recessie versus rijkdom

Griekenland zit vanwege de opgelegde bezuinigingen in een diepe recessie. In de laatste zeven jaar gingen circa 1 miljoen banen verloren (25,6% werkloosheid) en werd er flink bezuinigd op sociale uitkeringen. De lonen zijn de laatste vijf jaar met 18,6 procent gedaald. De lagere inkomensgroepen raakten 86 procent van hun inkomen kwijt. Het bruto-inkomen van Griekse huishoudens is tussen 2008 en 2012 met bijna een kwart gedaald. Bij de onderste 50% van de inkomens nam de belastingdruk met 337% toe en bij de bovenste helft slechts 9 %. Het aantal zelfdodingen is de laatste vijf jaar met 43% gestegen. Zo’n 3.124 mensen maakten in de periode 2009-2012 een eind aan hun uitzichtloze leven. De laatste drie jaar zouden nog eens meer dan 4.000 Grieken het voorbeeld hebben opgevolgd. Het exacte aantal zelfdodingen is onbekend maar wordt geschat op 10.000. Steeds meer Grieken kiezen voor alternatieve betaalsystemen. Het aantal gebruikte lokale valuta’s en ruilsystemen zoals de TEM, de ATX, de Ovolos en de Monada is de afgelopen jaren verdubbeld.

De Griekse vrachtvloot met ruim 3.000 schepen is een van de grootste ter wereld waarvan ongeveer een kwart onder Griekse vlag vaart. Zo’n duizend Griekse miljonairsfamilies met aandelen in een rederij of in een maritiem consortium krijgen via een netwerk van fiscale maatregelen belastingvrijstelling. De reders bewaren hun geld in Zwitserland, Cyprus, Liechtenstein of in Londen. De Griekse miljonairs hebben honderden miljarden weggesluisd. De fraude van de zesduizend grotere ondernemingen wordt geschat op 15 miljard euro per jaar. De orthodoxe kerk bezit meer dan negen miljoen aandelen in de Griekse Nationale Bank, hotels, parkings, magazijnen, ondernemingen, 350 toeristische centra en de grootste grootgrondbezitter van het land.

In 2015 werden 24.000 belastingcontroles gedaan, waaruit bleek dat zo’n 10.000 bedrijven de wet bleken te overtreden. Van 77 van hen is bekend dat ze 71,7 miljoen euro te weinig btw betaalden Na inspecties werd 387 miljoen euro alsnog geïnd. Het zwarte geld circuit wordt nu ook aangepakt. Alle betalingen boven 500 euro moeten binnenkort gepind worden. Daarbij komt en een koppeling tussen uitgaven en verdiensten waardoor de bij de belasting te laag opgegeven inkomsten zichtbaar worden. Griekenland heeft volgens minister Dijsselbloem te maken met corruptie en vriendjespolitiek. Als voorbeeld geeft hij aan dat in de afgelopen jaren eindelijk onafhankelijke mensen werden benoemd bij belangrijke overheidsdiensten zoals de belastingdienst, maar dat deze nu dreigen te worden ontslagen of vervolgd. Tijdens de onderhandelingen is er sterk op aangedrongen om ook de grote rederijen eindelijk belasting te laten betalen, maar Tsipras was daar volgens minister Dijsselbloem niet toe bereid. Dijsselbloem schreef onlangs een brief aan de PvdA over de hele situatie en stelt hierin dat Griekenland nooit heeft voldaan aan de voorwaarden voor toetreding aan de euro. Ook in een interview met het Duitse Handelsblatt noemde hij Tsipras onberekenbaar en zei dat de Griekse premier demagogische trekjes vertoond en zijn eigen bevolking manipuleert.

Steunprogramma’s

De totale ontvangen noodsteun inclusief de EFSF, ESM, EIB en ELA bedraagt exclusief de rente en andere onderhandse leningen 450 miljard. Dat geld is gegaan naar de banken en naar defensie. De aflossingen kwamen van de bevolking. Op basis van gegevens van de Europese Commissie en het Griekse agentschap PDMA heeft Griekenland per 2016 een totale uitstaande schuld van 320,1 miljard euro, oftewel 182,8% van het bbp.

Het eerste steunprogramma voor Griekenland liep van 2010 tot en met 2011. In 2012 volgde een tweede steunprogramma waarmee het land tot en met 1 januari 2015 in totaal 141,8 miljard euro aan EFSF-leningen ontving en nog eens 28 miljard van het IMF.

In totaal 244,6 miljard euro, waarvan 196,5 miljard uit de EU (17,8 miljard uit Nederland) en 48,1 miljard van het IMF. De EIB heeft daarnaast voor bijna 17 miljard euro aan leningen uitstaan. De Europese Commissie maakt 56 miljoen euro vrij voor verbetering van de opvang van migranten in Griekenland.

Er is de VS, de ECB, de EU, het IMF, de banken, maar vooral ook de NATO alles aan gelegen om een Grexit of een default te voorkomen en het land binnenboord te houden.

NAVO/NATO

In een NATO bijeenkomst werd onlangs een voorstel besproken om een commando- en controlecentrum op Kreta te realiseren en een luchtmachtbasis op het eiland Karpathos om zo de Zuid-Oost flank van de NATO verdedigingslinie te verbeteren. Griekenland is strategisch en geografisch belangrijk voor de NATO omdat het grenst aan de Balkan waar de toestand allesbehalve stabiel is en waar Poetin ook proactief is.

In de zomer van 2009 betaalde Griekenland 7,9 miljard voor zes Franse fregatten, vijftien Franse Puma-gevechtshelikopters en zes onderzeeërs van het Duitse ThyssenKrupp. En begin oktober 2011 kocht Griekenland nog 400 tanks en een twintigtal amfibievoertuigen van het Amerikaanse leger en vier oorlogsschepen ter waarde van elk drie miljoen euro van Frankrijk. Door deze aankopen waren Duitsland en Frankrijk bereid om noodsteun te blijven geven.

Bij een Grexit kan Griekenland op termijn wellicht ook de NATO verlaten en zelfs een alliantie met Rusland aan gaan. Tsipras was 18 juni 2015 in Rusland en sloot daar een contract voor de aanleg van een Russische pijpleiding via Griekenland naar Europa. Turkish Stream zal via een pijpleiding in de Zwarte Zee Russisch gas vervoeren naar Turkije en dan vanaf 2019 via Griekenland naar Europa. De pijpleiding zal jaarlijks 47 miljard kubieke meter aardgas transporteren naar Europa en dit zou Griekenland minimaal vijf miljard opleveren.

 Aangenomen hervormingen en maatregelen
  • Het vereenvoudigen van het BTW-stelsel en de verbreding van de heffingsgrondslag;
  • Maatregelen om de langetermijnhoudbaarheid van het pensioenstelsel te verbeteren;
  • De volledige juridische onafhankelijkheid van het Griekse statistiekbureau Elstat waarborgen;
  • Volledige implementatie van de relevante bepalingen uit het Verdrag voor stabiliteit, coördinatie en bestuur in de EMU, specifiek de operationalisering van de Begrotingsraad en de introductie van semi- automatische bezuinigingsmaatregelen wanneer er wordt afgeweken van de gestelde doelstellingen voor het primair overschot.
  • Het aannemen van de Code van Civiele Procedures om het gerechtelijk proces te versnellen en kosten te verminderen;
  • De omzetting naar nationale wetgeving van de richtlijn voor herstel en afwikkeling van banken en beleggingsondernemingen (Bank Recovery and Resolution Directive, BRRD)
  • pensioenmaatregelen die leiden tot volledige compensatie van de budgettaire gevolgen van de uitspraak van het constitutionele hof over de hervormingen van 2012 en het implementeren van de zogenaamde “ zero deficit clause”;
  • maatregelen gericht op hervormingen op de productmarkten en de liberalisering van bepaalde beschermde beroepen. De implementatie van “over the counter” medicijnen wordt bij een volgende stap meegenomen;
  • Privatisering van het Elektriciteitsnetwerk (ADMIE) tenzij – in samenspraak met de instituten – vervangende maatregelen gevonden worden die hetzelfde effect op competitie in de energiemarkt hebben;
  • maatregelen die leiden tot een ingrijpende herziening van de arbeidsmarkten – het arbeidsmarktbeleid moet in lijn worden gebracht met Europese en internationale standaarden;
  • en maatregelen in de financiële sector die leiden tot het aanpakken van de problematiek van “ Non performing loans “ en het uitsluiten van politieke inmenging in het Hellenic Financial Stability Fund (HFSF).
  • Ten derde moeten de Griekse autoriteiten, voordat een principebesluit genomen kan worden, zich bereid verklaren om maatregelen te nemen die nog niet waren benoemd in de Griekse voorstellen. Het gaat daarbij om:
  • Het opzetten van een onafhankelijk privatiseringsfonds met een verbeterd bestuur, dat onder toezicht staat van de Europese instituties. Het juridisch raamwerk van het fonds zal worden opgezet volgens de principes en standaarden van de OESO om te zorgen voor transparante procedures. In het fonds worden Griekse activa geplaatst en beheerd. Gedurende het programma dient dit 50 miljard euro op te brengen. Hiervan was 25 miljard gereserveerd voor de aflossing van de herkapitalisatie van de banken, maar begin december bleek daar slechts 5,5 miljard voor nodig.
  • het resterende bedrag wordt besteed aan de aflossing van schuld en aan investeringen;
  • Het aanmerkelijk verbeteren en versterken van de overheidsadministratie en, ondermeer het ontwikkelen van een programma voor capaciteitsopbouw;
  • Normalisering van de werkwijze met de instituties om de implementatie en monitoring van het programma te verbeteren, inclusief het indienen van een verzoek voor technische assistentie (TA) van de instituties per 20 juli.
  • Aanpassing of compensatie van wetgeving, die inging tegen de Eurogroepverklaring van 20 februari en waarmee afgesproken maatregelen zijn teruggedraaid.
  • Tenslotte dienen de Griekse autoriteiten ook bij het IMF een verzoek in te dienen voor voortzetting van de steun na het eerste kwartaal van 2016, zowel in de vorm van nieuwe financiering als toezicht op de implementatie van het programma
  • Het Griekse parlement heeft  ingestemd met een wijziging van de kieswet waarbij voortaan de partij die de meeste stemmen behaalt niet meer een bonus van vijftig zetels krijgt.
    Premier Alexis Tsipras wilde de wijziging al bij de volgende verkiezingen laten ingaan, maar hiervoor kreeg het voorstel niet de vereiste tweederdemeerderheid. De volgende parlementsverkiezingen, die nog volgens de oude regels gehouden worden, staan gepland in september 2019.

Belangrijke voorstellen voor onder andere een hogere vennootschapsbelasting op de hoogste bedrijfswinsten en het te gelde maken van de 4G- en 5G-licenties zijn verdwenen van de door de Trojka samengestelde lijst.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *