Armoede

Armoede en dakloos
Armoede

In Nederland hebben naar schatting 1,4 miljoen huishoudens risicovolle schulden, problematische schulden of zitten in een schuldhulpverleningstraject. Dat is 1 op de 5 huishoudens. Zonder financieringen voor auto’s werd er in 2016 voor € 2,1 miljard aan kredieten verleend. Eind 2016 stonden 326.100 meerderjarigen onder een vorm van bewind. Het aantal meerderjarigen dat niet zelf de eigen financiën kan beheren, neemt nog steeds elk jaar toe. In 2016 meldden zich bijna negentigduizend mensen bij de schuldhulpverlening met een schuld van gemiddeld ruim 40.000 euro. De schulden van de Nederlandse huishoudens (incl. instellingen zonder winstoogmerk) bedroegen eind juni 2017 ruim 760 miljard euro, ruim 3 miljard euro meer dan eind maart. De stijging komt voornamelijk door een verhoogd aantal hypotheken.

Bijstand en schulden

Vanaf 1 januari worden Wajongers gekort op hun uitkering. Mensen met een arbeidsbeperking, die geen baan hebben, gaan er zo’n 5 procent op achteruit. Het aantal mensen met een bijstandsuitkering is gestegen tot 449.000. De gemeentes Groningen, Ten Boer, Wageningen, Tilburg en Deventer hebben toestemming gekregen om twee jaar lang te experimenteren met bijstandsregels om te onderzoeken wat de beste manier is om mensen weer aan de slag te krijgen. Ook Utrecht en Amsterdam willen experimenteren. De gemeentes zijn van plan om meerdere testgroepen op te zetten met mensen die in verschillende bijstandsregimes komen te vallen. Sommige bijstandgerechtigden krijgen bijvoorbeeld de mogelijkheid om 200 euro per maand bij te verdienen tijdens hun uitkering dan dat nu wettelijk is toegestaan. Ze mogen dan een beperkt deel van hun inkomsten uit werk houden, zonder dat die worden afgetrokken van de uitkering. Ook wordt er een groep gevormd met minder verplichtingen en een groep die juist intensiever wordt begeleid.  De gemeente Terneuzen streed eerder dit jaar voor een variant op een basisinkomen, waarbij uitkeringsgerechtigden helemaal geen verplichtingen kregen opgelegd.  Het aantal arbeidsongeschikten is in 2016 na een aanvankelijke daling in 2015 toegenomen met 12 procent naar 40.000. Dat zijn er 15.000 meer dan een jaar eerder. Flexwerkers hebben drie keer zoveel kans op armoede en werkloosheid als werknemers met een vast contract. Zo’n 3 miljoen Nederlanders lopen risico op armoede of sociale uitsluiting. (17% van de bevolking). Van de mensen met een uitkering ontvangt 31% psychische zorg.

Mobility Mentoring

Hersenonderzoek heeft aangetoond dat armoede een zware emotionele en cognitieve last veroorzaakt. Die last verstoort het brein, waardoor chronische stress ontstaat en waardoor het vermogen om problemen doelmatig aan te pakken, prioriteiten te stellen en impulsen te controleren wordt aangetast. Door de stress wordt het moeilijker om plannen te maken en om langetermijndoelen te behalen. En het zijn juist die vaardigheden die je nodig hebt om uit armoede te geraken.
Met de nu ook hier geïntroduceerde Amerikaanse methode “Mobility Mentoring” worden mensen met financiële problemen eerst bewust gemaakt van de stress waarmee ze leven. Mentor en cliënt stellen vervolgens samen het wegnemen van stress steeds centraal in een stappenplan op verschillende terreinen, zoals geld, scholing, gezondheid en huisvesting. Massachussetts en Washington gaan de methode verplicht stellen bij het aanbesteden van sociale projecten. De Wereldbank noemt Mobility Mentoring als een veelbelovende aanpak. 35 Nederlandse gemeenten, waaronder de grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Enschede en Groningen hebben interesse in de systematiek.

Aantallen en cijfers

De meeste van de ruim 1 miljoen armen in Nederland wonen in Amsterdam (14,4%), Rotterdam (14,1%) en Den Haag (13,4%). In 38 gemeenten ligt het armoedepercentage ruim boven de 7%. Bijna de helft daarvan ligt in Groningen, Friesland en Drenthe. Het armste zijn de bewoners van Crooswijk in Rotterdam. Een op de zes inwoners van Rotterdam (ca. 100.000 mensen heeft te maken met grotere schulden. Bij 27.000 inwoners met problematische schulden is de schuld te groot om nog af te kunnen lossen. Gemiddeld staan zij voor 45.000 euro in de schuld. Dat is aanzienlijk meer dan het landelijk gemiddelde in andere gemeenten. Van de 384.000 huurders die in 2012 moeite hadden hun maandelijkse woonlasten en kosten van het levensonderhoud te betalen, had ruim de helft in 2015 nog steeds betalingsachterstanden.

De helft van alle armen leeft minstens al drie jaar onder de armoedegrens en kunnen hun schulden niet meer betalen. Zo’n 31 duizend mensen zijn zelfs dakloos en leven op straat, in openbare gebouwen, in de opvang, of bij familie of vrienden. In de afgelopen zes jaar is het aantal daklozen toegenomen met bijna 75 procent. Voor zo’n 2,5 miljoen mensen van zestien jaar en ouder die niet voldoende kunnen lezen, schrijven en rekenen is een goed financieel beheer te moeilijk. Naar schatting heeft 16% van de Nederlandse huishouden een problematische schuld of het risico daarop. In 2015 kregen kerken zo’n 50.000 verzoeken om hulp. Hiervan werden er 44.000 gehonoreerd voor een totaal bedrag van ruim 36 miljoen euro. Dat is een stijging van zeven miljoen euro ten opzichte van 2012. Binnen de Europese Unie ben je arm als het inkomen lager is dan 60% van het gemiddelde inkomen. In Duitsland leven 13 miljoen mensen onder de armoedegrens en dat aantal groeit nog steeds. De armoedegrens in Nederland ligt op een inkomen inclusief toeslagen van 1920 euro netto per maand voor een gezin met 2 kinderen. (excl. huurtoeslag) Voor een éénoudergezin met twee kinderen ligt die grens op 1540 euro netto per maand. Hoe langer huishoudens op het minimum leven, hoe moeilijker het wordt om uit de problemen te komen. Gemiddeld is voedsel in de winkel 3,3 procent duurder dan vorig jaar. Voor boter en verse volle melk betaal je nu zo’n 35 procent meer. 

Voedselbanken en andere lapmiddelen

In Nederland zijn 162 voedselbanken die jaarlijks rond de 2 miljoen voedselpakketten samenstellen met hulp van 10.000 tot 11.000 vrijwilligers. De Stichting Met Zuid opende zelfs een ‘sociaal warenhuis’ en Zuidwest Den Haag krijgt een rijdende voedselbank waar klanten zelf hun boodschappen mogen kiezen. Het project is een initiatief van kerkenorganisatie Stek en Voedselbank Haaglanden en start nog voor de zomer. De SRV-wagen wordt op vaste tijden op verschillende plekken in Zuidwest geparkeerd in de wijken Bouwlust, Vrederust, Morgenstond, Leyenburg, Vruchtenbuurt en Loosduinen.

De Swingmarket in Rotterdam biedt in tegenstelling tot de voedselbanken veel meer aan onder één dak. Naast voeding zijn ook kleding, speelgoed en andere non-foodproducten beschikbaar en kan er huisraad worden gekocht. Een eerste proef van één jaar met 220 gezinnen krijgt financiële ondersteuning van het Oranje Fonds. 

De ANWB heeft met het kinderfietsenplan in een jaar tijd 2000 fietsen ingezameld en opgeknapt voor kinderen uit gezinnen die onder de armoedegrens leven. De actie begon in september 2015 met het inzamelen van gebruikte fietsen voor kinderen tussen de tien en achttien jaar. De fietsen worden door vrijwilligers opgeknapt en via het Nationaal Fonds Kinderhulp verdeeld. De ANWB wil in 2020 10.000 kinderfietsen hebben uitgedeeld.

Voor de bestrijding van armoede onder de 421.000 kinderen in Nederland (12%) wordt door de Overheid 100 miljoen euro uitgetrokken om schoolreisjes, sportles en muziekles voor kinderen mogelijk te maken. 14 miljoen euro hiervan gaat naar landelijke en bovengemeentelijke initiatieven met als uitgangspunt dat deze ten goede moeten komen aan kinderen en dat deze in natura worden verstrekt. 1 miljoen gaat naar kinderen in Caribisch Nederland. 131.000 kinderen leven al vier jaar of langer in die situatie, veelal in eenoudergezinnen en in de grote steden, zoals in Rotterdam (1 op de 4).

Langdurige armoede

221.000 huishoudens leefden in 2015 al vier jaar, of langer in armoede. In Nederland ontstaat armoede bij een netto jaarinkomen lager dan 12.535 euro voor een alleenstaande volwassene. Voor een gezin met twee jonge kinderen ligt de grens op 26.322 euro. Volgens het Nibud zitten veel uitkeringsgerechtigden aan de grens van hun financiële mogelijkheden en kan 75 procent van hen niet rondkomen. In 2012 was dat nog 69 procent. Het aantal mensen met te hoge vaste lasten en betalingsachterstanden is gestegen van 15 naar 27 procent. 626.000 gezinnen moeten rondkomen van een te laag inkomen, vooral in huishoudens waarvan de kostwinner 50-plus is. Meer dan de helft van de varkens- en pluimveehouders leeft gemiddeld al vijftien jaar onder de armoedegrens. Het aantal bijstandsaanvragen is in het vierde kwartaal van 2016 met 5 procent toegenomen, zo blijkt uit de index van het IMK (Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf). Een gemiddeld gezin zal in 2018 zo’n 50 euro meer kwijt zijn aan de Opslag Duurzame Energie dan in 2017 en de energiebelastingen zullen stijgen met zo’n 20 euro. Jaarlijks worden er ongeveer 100.000 mensen van stroom en gas afgesloten.

Wanneer je de belastingen niet kunt betalen vanwege te weinig inkomen vraag dan om kwijtschelding en vraag advies bij Sociaal Raadslieden of een juridisch loket.

  • Doe je verzoek om kwijtschelding zo snel mogelijk na de aanslag.
  • Je  kunt wachten met betalen totdat het verzoek is behandeld.
  • Na 3 maanden nog geen beslissing, dan schriftelijk informeren naar de reden.
  • Ben je het niet eens met de negatieve beslissing, laat dit de instantie snel en schriftelijk weten. Terwijl zij uw situatie opnieuw bekijken mag je wachten met betalen.
  • Krijg je opnieuw een afwijzing , bel of schrijf dan desnoods naar de ombudsman.

Zorg

Zorgmijden neemt steeds zorgwekkender vormen aan. Patiënten kiezen er steeds vaker voor om ondanks een doorverwijzing niet naar een ziekenhuis of therapeut te gaan vanwege de hoge eigen bijdrage of het niet aan willen- of kunnen aanbreken van het eigen risico. 14 procent van de patiënten zegt af te hebben gezien van een vervolgbehandeling, omdat die onder hun eigen risico valt.

Huisartsen en verpleegkundigen die zich inzetten voor de medische zorg aan dak- en thuislozen krijgen steeds vaker onverzekerde patiënten op spreekuur. Daklozen kunnen hun medicijnen of doktersbezoek niet betalen. Omdat ze geen zorgverzekering hebben kunnen zij ook niet bij reguliere zorginstanties terecht. Volgens De Nederlandse Straatdoktersgroep is het aantal onverzekerde daklozen groeiende. Het ministerie van Volksgezondheid, de Inspectie voor de Gezondheidszorg en Zorgverzekeraars Nederland erkennen het probleem. Verzekerden die staan geregistreerd bij regeluitvoerder CAK komen voor schuldhulp in aanmerking. „Zij krijgen een vrijblijvend aanbod. Accepteren ze dat, dan komen ze in budgetbeheer bij BFS en worden ze uit de regeling van het CAK gehaald. Mensen worden als wanbetaler geregistreerd bij het CAK op het moment dat er zes maanden of langer geen premie is betaald. CZ maakte begin dit jaar ook bekend 250 gezinnen in Den Haag te gaan helpen met het afbetalen van hun schuld. De zorgtoeslagen worden aangewend voor andere uitgaven en zo’n 340.000 gezinnen betalen deze daarom niet. Ruim 650.000 verzekerden hebben een achterstand met betalen en ruim 30.000 mensen zijn zelfs helemaal onverzekerd. Steeds meer huishoudens nemen geen aanvullende ziektekostenverzekering meer. In totaal hebben zo’n 300.000 mensen een betalingsachterstand van meer dan zes maanden bij hun zorgverzekeraar. De basisverzekering is sinds 2006 met 50 procent gestegen. Alleenstaande ouders en allochtonen zijn vaker wanbetaler dan gemiddeld. Bij jongeren tot 35 jaar is 1 op de 29 wanbetaler tegenover 1 op de 250 bij 65-plussers. Het aandeel wanbetalers is het hoogst onder Antillianen en Surinamers. Het aantal huishoudens zonder aanvullende verzekering is daardoor toegenomen met 350 duizend. De premies voor zorgverzekeringen gaan voor 2016 tussen de 3,75 en tien euro per maand omhoog en ook het eigen risico wordt opnieuw 10 euro duurder en gaat 385 euro kosten. In 2009 was dit nog 155 euro. Het aantal aanvragen voor een betalingsregeling voor het eigen risico is in twee jaar tijd dan ook verdubbeld. Bij een minimum inkomen kun je je inschrijven bij de gemeente voor een zorgverzekering. Veel gemeenten bieden een gemeentepakket of collectieve verzekering. Gemeenten betalen zo mee aan de polis terwijl je zorgtoeslag behouden blijft.

Schuldhulpverlening

In 1932 werd de branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK) opgericht om er voor te zorgen dat mensen voldoende geld overhielden voor dagelijkse en noodzakelijke uitgaven.

Op grond van de Wet op de Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs) zijn gemeenten verantwoordelijk voor de schuldhulpverlening. Het parlement ontvangt uiterlijk 1 juli 2016, een verslag van de doeltreffendheid en effecten van de Wgs in de praktijk. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft Bureau Berenschot opdracht gegeven om de evaluatie uit te voeren. Jaarlijks vragen zo’n 150.000 mensen tevergeefs schuldhulp aan bij hun gemeente. Vanaf 1 april 2017 is er een verplicht moratorium voor mensen die in de schulden zitten. In zo’n zes maanden durend moratorium kan de huur niet worden opgezegd, mag de levering van gas, water en elektra niet worden beëindigd en/of mag de zorgverzekering niet worden opgezegd of ontbonden. In die zes maanden krijgt de schuldenaar de tijd om orde op zaken te stellen. Tijdens deze periode komen er ook geen deurwaarders, hoeven rekeningen niet betaald te worden en worden ze gevrijwaard van aanmaningen. Schuldenaren komen nog steeds veel te laat in het traject van de schuldhulpverlening terecht. Als een schuldenaar in het beslagregister of in de Verwijsindex Schuldhulpverlening (VISH) wordt opgenomen, is dat al veel te laat en is adequaat ingrijpen al een stuk lastiger. Aan de kosten van berichten die deurwaarders verzorgen worden per jaar tientallen miljoenen euro’s extra verdiend. Dat mag volgens de wet- en regelgeving niet. Gerechtsdeurwaarders mogen geen winst berekenen voor hun werk. Deurwaarders berekenen tot 7 euro voor een ambtsberichten als exploten, dagvaardingen en beslagleggingen, terwijl zij zelf via een goed functionerende ICT-dochter maar 5 cent per bericht betalen.

De gemiddelde schuld waarmee huishoudens zich bij de schuldhulpverlening aan melden is 38.500 euro. Het grootste deel hiervan bestaat uit belastingschuld, huurachterstand, achterstallig energie- en ziekteverzekering betalingen en restschulden van hypotheken. Maar ook bij creditcardmaatschappij ICS van ABN AMRO konden zo’n 600.000 klanten te gemakkelijk doorlopende kredieten afsluiten, tot wel 2.500 euro. ICS leende 15 procent meer uit dan de eigen normen toestonden. Het AFM doet onderzoek naar de maatschappij.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) legt zeven pandhuizen van Cash Converters boetes op van in totaal 437.500 euro wegens het berekenen van een te hoge rente. Cashconverters berekende een rente van 9 procent per maand, terwijl ze niet meer dan 4,5 procent per maand mogen vragen. Het gaat om de franchisefilialen in Den Haag, Arnhem, Enschede, Rotterdam-Centrum, Rotterdam-Zuid, Schiedam en Utrecht.

De Nederlandse Energie Maatschappij (NLE) wil het betalingsprobleem voor een deel oplossen door klanten vanaf september hun energierekening vooraf te laten betalen. Voor beslagleggingen geldt een beslagvrije voet van 90% van de bijstandsnorm Er liggen plannen klaar om deze voor jongeren onder de 21 te verhogen en gelijk te trekken met die van de volwassenen. Uitkeringsinstanties en schuldeisers zijn wettelijk verplicht zich aan deze beslagvrije voet te houden. Ook komt er een adempauze van maximaal een half jaar. Nuon gaat mensen die wegens schulden afgesloten zijn geraakt van stroom en gas gemakkelijker een nieuwe contract geven. In de nieuwe regeling hoeven deze klanten geen hoge borgsom meer te betalen voor een nieuwe aansluiting.

Studieschuld

Dit jaar komt het totaal aan studieschuld op zo’n 17,6 miljard euro. De gemiddelde debiteur moet ruim 14.000 euro terugbetalen, maar er zijn onder de bijna 700.000 studenten ruim 15.000 ex-studenten die een studieschuld van 50.000 euro of meer hebben en naar verwachting zal dit aantal snel groeien vanwege het in september 2015 ingevoerde nieuwe leenstelsel. Bijna 100 mensen hebben zelfs meer dan 100.000 euro studieschuld.  Zo’n 32.000 studenten zijn onvindbaar voor de Dienst Uitvoering Onderwijs waardoor de tegoeden zijn opgelopen naar 88 miljoen euro. Bij 14 procent is de schuld hoger dan vijfduizend euro. De verwachte stijging van studieschuld bedraagt voor aankomend jaar ongeveer 55 euro per seconde. De helft van de betalingsachterstanden bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) moet met een deurwaarder geïnd worden. In 2016 kon 20% c.q. ongeveer 113.000 oud-studenten de aflossing niet betalen. Zij maakten gebruik van de draagkrachtregeling, waarmee het aflosbedrag naar beneden wordt bijgesteld.
Wanneer de student niet in staat is om de achterstand in te halen voor het einde van de aflostermijn dan wordt de schuld kwijtgescholden. Jaarlijks gaat het dan om ongeveer 10 miljoen euro. Gaat je kind jonger dan 18 jaar studeren en zich inschrijven voor een vervolgopleiding aan een mbo, hbo of universiteit dan vervalt meestal het recht op kinderbijslag en kindgebonden budget. Mbo’ers hebben pas recht op studiefinanciering vanaf het eerste kwartaal nádat ze 18 jaar zijn geworden. Dus wordt een mbo-student op 2 oktober 18, dan krijgt hij pas in januari studiefinanciering. De ouders ontvangen tot zijn achttiende verjaardag nog wel kinderbijslag en (afhankelijk van hun inkomen) kindgebonden budget. De maanden tussen 2 oktober en 1 januari moeten ouders dan zien te overbruggen. Wel is er voor minderjarige studenten een gratis ov-chipkaart. En hoeft er voor hen geen lesgeld te worden betaald. Zorg er wel voor dat de studiefinanciering op tijd wordt aangevraagd. Minderjarigen die naar hbo of universiteit gaan, hebben wel recht op studiefinanciering, maar dat is een lening.

Arm of rijk

De eerste overheidszorg voor armen is sinds 1854 bij wet geregeld in de armenwet, maar desondanks geven het rapport armoedesignalement en het rapport van Platform31 uit Den Haag en het European Urban Knowledge Network (EUKN) aan dat het armoedeprobleem steeds groter wordt, net als de verschillen tussen arm en rijk. Zo’n 157.000 huishoudens bezitten namelijk minstens een miljoen euro en 62 rijken bezitten gezamenlijk evenveel als de 3,6 miljard armsten van de wereldbevolking. Het reëel beschikbaar inkomen is in 2015 voor het achtste jaar op rij achteruit gegaan. De loonkloof tussen de bedrijfstop en de werknemers is vorig jaar vooral in de financiële sector weer verder gegroeid. Gemiddeld verdient de top 6,1 keer zoveel als de gemiddelde werknemer. 24 politiemedewerkers verdienden in 2016 meer dan een ministerssalaris van 179.000 euro. Bestuursvoorzitter Jean-François van Boxmeer van Heineken verdiende in 2016 bijvoorbeeld 9,5 miljoen euro. KPN gaf topman Eelco Blok in 2015 naast zijn salaris van 850.000 euro per jaar een bonus van ruim een miljoen euro en bij zijn vertrek kreeg hij ook nog eens een ontslagpremie van 850.000 euro mee.  Topman Ben van Beurden van olieconcern Shell kreeg in 2015 in totaal 5,6 miljoen euro. In 2014 ontving hij in totaal 24,2 miljoen euro inclusief een extra pensioenbijdrage. De bestuurder bij het Prins Bernhard Cultuurfonds Adriana Esmeijer verdient jaarlijks 157.879 euro, Ronald van der Giessen van het Oranje Fonds krijgt 156.849 euro, Ellen Greve van KNGF Geleidehonden krijgt 154.000 euro en Michel Rudolphie van KWF Kankerbestrijding ontvangt jaarlijks 152.000 euro. Directeuren van Nederlandse bedrijven en instellingen verdienen gemiddeld twintig keer het salaris van een gemiddelde werknemer. Ruim 2.500 werknemers in de (semi)overheid verdienen ondertussen meer dan de afgesproken 228.000 euro bruto per jaar. De Luchtverkeersleiding Nederland betaalde bijvoorbeeld een ontslagvergoeding van 455.720 euro aan een consultant. Jachtmakelaars verkochten dan ook 8.6% meer boten ten opzichte van het tweede kwartaal vorig jaar. Ook in het eerste kwartaal werden er 103% meer motorjachten en 9% meer zeilboten verkocht dan in dezelfde periode van 2014. Bestuursvoorzitters verdienen gemiddeld 737.000 euro. De bonussen bedragen gemiddeld 325.000 euro. De best betaalde topbestuurder  met 760.000 euro was Nancy McKinstry van Wolters Kluwer, maar ook zij is inmiddels voorbijgestreefd door bestuurders die tot een miljoen euro per jaar verdienen. Er zijn 2043 miljardairs die samen goed zijn voor 7,67 biljoen dollar. Het gezamenlijk vermogen van de miljardairs is het afgelopen jaar met 18 procent gestegen.

Bureau Krediet Registratie

Bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) stonden in april 2017 nog 98.000 mensen met een betalingsachterstand op de hypotheek geregistreerd, 12% minder dan een jaar eerder. Ongeveer de helft van deze daling is volgens de stichting te relateren aan een hercodering die het BKR hanteert. Sinds medio vorig jaar noteert het BKR de restschulden van hypotheken met aparte coderingen. Deze worden niet meer als betalingsachterstand geregistreerd, maar apart als restschuld op de hypotheek. Zonder deze hercodering daalde het aantal wanbetalers met circa 5%. 

Eind juni 2016 stonden 771.478 personen met een betalingsachterstand bij het BKR geregistreerd en per juli ging het om 711.000 personen.  Per 1 december kun je al een aantekening verwachten bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) als je meer dan 250 euro leent. Voorheen lag de ondergrens op 500 euro. Schulden en achterstanden bij de fiscus, ziektekostenverzekeraars, studieleningen en hypotheken tot vier maanden worden bij het BKR niet bijgehouden. Nederlanders leenden gemiddeld in 2016 voor consumptief krediet ruim 18.000 euro. Dit is een stijging van 19 procent. De totale schuldenlast van Nederlandse huishoudens is ruim 742 miljard euro. De woninghypotheekschuld vormt met 651 miljard euro verreweg het grootste deel van de schulden van huishoudens. In 2016 werden er zo’n 1.500 huizen gedwongen verkocht. In totaal staan er 10,25 miljoen Nederlanders geregistreerd bij het BKR met een lening of krediet van meer dan 250 euro. 

De koopkracht van drie miljoen gepensioneerden is sinds de crisis afgenomen met gemiddeld 7,5 procent. Sommige groepen ouderen hebben maar liefst tot 13 procent ingeleverd. 20 procent van de ouderen komt geld tekort voor de minimale consumptiebehoefte. 

Vanaf 1 december worden ook kredieten van meer dan 250 euro met een looptijd van een maand geregistreerd. Nu is dat alleen nog bij kredieten van 500 euro of hoger die minstens drie maanden lopen. 

Kinderen

Wereldwijd leven bijna 385 miljoen kinderen in extreme armoede. Met name kinderen in Afrika en Zuid-Azië worden volgens Unicef zwaar getroffen. In Nederland groeit 1 op de 9 kinderen op in armoede. Risicogroepen zijn voornamelijk kinderen met een niet-westerse achtergrond, kinderen uit een gezin met drie of meer kinderen en kinderen van zzpérs. Ruim 400 duizend kinderen maken deel uit van een gezin met een laag inkomen en daarvan leven er 200 duizend in een gezin met bijstand. Het aantal bijstandsuitkeringen neemt in 2016 met 7000 toe en in 2017 komen daar naar verwachting nog eens 6000 mensen bij. In totaal zullen er dan 445.000 mensen moeten rondkomen van een bijstandsuitkering.

Bijna de helft van de kinderen uit gezinnen met een langdurig laag inkomen groeit op in een bijstandsgezin, terwijl bij iets meer dan eenderde betaald werk de belangrijkste inkomensbron was van het huishouden. Bijna veertig procent van de kinderen en jongeren die opgroeien in armoede is ontevreden over de zekerheid en stabiliteit in hun leven. Het kabinet heeft de SER om advies gevraagd over de vraag over hoe een samenhangend beleid te voeren om de armoede en daarmee samenhangende sociale uitsluiting onder kinderen in Nederland terug te dringen en produceerde  een rapport. In armere gezinnen wordt over het algemeen meer gerookt. Door het verhogen van de accijnzen is het rookgedrag echter niet verandert maar gaat dit ten koste van het huishoudbudget. Ook betalingsachterstanden krijgen veelal prioriteit.

Vele honderden kinderen komen ’s ochtends met honger, kapotte kleding en ongewassen op school. 160 basisscholen meldden in 1.100 gevallen van kinderen die van huis uit niet goed verzorgd worden met soms wel meer dan twintig schrijnende gevallen per school. Veel kinderen kunnen wegens geldgebrek ook niet met vakantie. Een kwart van de Nederlanders brengt de vakantie dit jaar thuis door. Het vakantiegeld wordt aangewend om schulden te betalen of om noodzakelijk apparatuur als wasmachines en CV ketels te vervangen. Ook de nieuwe tarieven voor het openbaar vervoer zijn dramatisch voor gezinnen. Ouders met bijvoorbeeld drie kinderen die ouder zijn dan 12 jaar en met het openbaar vervoer door heel Nederland vrij willen reizen, zijn sinds deze maand ruim het dubbele kwijt aan een abonnement. In Amsterdam werd het Kindpakket verder uitgebreid. Vorig jaar kregen 4.881 kinderen het Kindpakket met een speelgoedbon ter waarde van 23 euro en een kledingbon van 183 euro.

Amsterdam heeft circa 34.000 kinderen die opgroeien in een gezin met een minimuminkomen. Ook krijgen achttienduizend minima in de stad nog dit jaar een woonkostenbijdrage overgemaakt die is bedoeld om de hoge woonlasten in de stad op te vangen. Vorig jaar kregen achtduizend huishoudens ook al deze uitkering, die schommelt tussen de 118 tot 343 euro, afhankelijk van de huur en de samenstelling van het gezin. De woonkostenbijdrage is alleen voor die minima die geen kwijtschelding krijgen voor de gemeentelijke belastingen. Kwijtschelding is alleen weggelegd voor mensen onder het sociale minimum. De Gemeente Amsterdam heeft ook 150.000 euro subsidie verleend aan het Fonds Bijzondere Noden Amsterdam (FBNA) die al sinds 1936 hulp aan Amsterdammers geeft die in een financiële noodsituatie verkeren en moeite hebben om hun wasmachine of ijskast te vervangen. (witgoedregeling) Het fonds heeft een breed netwerk van convenantpartners zoals Cordaan en het Leger des Heils om de hulp daar te geven waar het nodig is. Amsterdammers kunnen zelf geen aanvraag doen maar de partners bepalen bij wie en waar hulp terecht komt.

14,5 procent van alle Amsterdamse kinderen (21.330) leeft in de bijstand. Uit onderzoek is gebleken dat er bij kinderen een correlatie is tussen een bepaalde hersenstructuur en armoede. In een gepubliceerd rapport van de Duitse stichting Bertelsmann, die jaarlijks onderzoek doet naar de sociale omstandigheden in 28 EU-lidstaten staat dat circa 26 miljoen kinderen en jongeren in de Europese Unie worden bedreigd door armoede of sociale uitsluiting.

De omvang van armoede neemt flink toe en is er sprake van een forse stijging sinds het uitbreken van de economische crisis in 2008. 25% van de Nederlanders is er de afgelopen drie jaar in inkomen op achteruit gegaan. De inkomens daalden tussen de 15 en 30 procent door werkloosheid (35 %), arbeidsongeschiktheid (18%) en overstappen naar een baan met minder salaris (16 %). Ruim 700.000 mensen leven met problematische schulden en ruim een miljoen mensen lopen hetzelfde risico, waarvan 10% hulp zoekt. Een op de negen kinderen in Nederland groeit op in armoede. Ze gaan vaak zonder ontbijt naar school of kunnen op hun verjaardag niet naar school omdat ze niet kunnen trakteren. Ook, kunnen ze vaak niet met vakantie en komen daardoor in een sociaal isolement. De NVVK meldt dat het aantal mensen met onoplosbare schulden de afgelopen drie jaar is verdubbeld. ‘Onoplosbaar’ betekent dat er geen schuldsanering of aflossingsregeling geregeld kan worden, zonder dat daar een rechter aan te pas komt. Nederland heeft meer dan 25.000 daklozen. Volgens de Woonbond zijn in de afgelopen drie jaar de huren met 13 procent gestegen.

Bijstandsgerechtigden hebben steeds minder te besteden en zoeken steeds vaker naar goedkopere winkels of moeten naar de voedselbank en de kringloopwinkel. De vereniging van Voedselbanken Nederland ziet ook steeds meer zzp’ers en winkeliers zich melden en moet op sommige plaatsen zelfs een wachtlijst hanteren. In Zuid-Limburg is er een wachtlijst van 300 huishoudens. De klandizie van de voedselbank is in 2014 alleen al bij Voedselbanken Nederland met 11 procent gestegen. 40 procent was jonger dan 18 jaar Jaarlijks zijn zo’n 94.000 mensen, waaronder 37.600 kinderen, afhankelijk van de voedselbank. In 2014 steeg het aantal gezinnen dat aangewezen was op de voedselbank met 11 procent en kreeg de voedselbank meer aanvragen van zzp-ers, mkb-ers en mensen met hypotheekschulden. Armoede overkomt nu ook steeds vaker de middenklasse en de tweeverdieners. Een op de tien huishoudens in Nederland leeft in armoede en één op de drie armen is jonger dan 18 jaar. Een op de acht kinderen groeit op in armoede. Het gaat hierbij om 421.000 kinderen, van wie er 131.000 deel uitmaken van een gezin dat langdurig van een laag inkomen moet zien rond te komen.

Uit een onderzoek dat de ANBO heeft laten verrichten door ITS, SEO, CPB en de Universiteit Leiden blijkt dat gepensioneerden er tijdens de crisis zes keer harder op achteruit gegaan dan werkenden.

Van de 442.000 mensen in de bijstand is het merendeel gescheiden, immigranten of ex-gevangenen. Een op de drie is 55 jaar of ouder. Gezinnen in de bijstand komen vijftig euro per maand tekort om alle noodzakelijke uitgaven te betalen en een gezin met drie kinderen heeft zelfs honderdvijftig euro per maandtekort.

De schuldsanering is een lang en moeizaam traject dat vanwege de toeloop is dichtgetimmerd door zwaar verscherpte regels en voorwaarden. Mensen die geen inkomen hebben, een eigen huis hebben of ingeschreven staan als zzp’er of zelfstandige zijn uitgesloten. Ook wanneer iemand eerder een beroep heeft gedaan op de schuldhulpverlening, of wanneer iemand nog in scheiding ligt wordt er niet geholpen. Veel Gemeenten voeren hierop een geheel eigen beleid en screenen zelfs op motivatie en vaardigheden. Er zitten nu ruim 92.000 personen in een schuldsaneringstraject en een veelvoud hiervan vraagt dit vergeefs aan. Het Nibud wordt per dag 14.000 keer benaderd met vragen over geld. Op jaarbasis is dat 5,2 miljoen keer. Huishoudens met probleemschulden kosten de maatschappij gemiddeld 10.000 euro per jaar. (11 miljard per jaar)

De kosten van levensonderhoud zijn de laatste tien jaar gebaseerd op tweeverdieners en dat maakt het voor gescheiden alleenwonenden steeds moeilijker om de eindjes aan elkaar te knopen. Als de alleenwonende dan ook nog arbeidsongeschikt of werkloos wordt dan ligt alleen de weg naar armoede nog open. Ongeveer vijfduizend alleenstaande ouders in de bijstand gaan er dit jaar 240 euro op achteruit omdat ze officieel een meebetalende partner hebben, terwijl dat in de praktijk niet zo is. Het gaat om alleenstaanden met een bijstandsuitkering, van wie de partner met de noorderzon is vertrokken, in de gevangenis zit of in een verzorgingshuis woont.

Woonlasten

Zo’n 8000 huishoudens met een laag inkomen en een relatief hoge huur krijgen van de Gemeente Amsterdam vanaf 1 augustus huurkorting. De korting is afhankelijk van de hoogte van de huur, het inkomen van de huurder en de samenstelling van het huishouden. Tot 2019 neemt de gemeente de korting voor haar rekening, daarna wordt de verlaging van de woonlasten door de woningcorporaties betaald. De huurkorting komt voort uit afspraken tussen Huurdersvereniging Amsterdam, Amsterdamse woningcorporaties en de gemeente, welke zijn vastgelegd in het Woonlastenakkoord. 

Dit jaar mag de huur voor lage inkomens met maximaal 2,8% stijgen. Huishoudens met een middeninkomen of hoger kunnen er maximaal 4,3% bij krijgen. Daarbij telt het inkomen van 2015. De energiekosten stijgen elk jaar en per 1 juli moet er fors meer betaalt worden voor de gasrekening omdat de gasprijzen na het debacle met Groningen flink stijgen. Gas is doorgaans de grootste kostenpost in een huishouden. Ook de stroomprijs en de leveringskosten stijgen en bij elkaar opgeteld moet er gemiddeld 60 euro per huishouden op jaarbasis extra betaald gaan worden.

Het aantal huishoudens dat gevaar loopt om de huur of hypotheek niet meer te kunnen betalen in tien jaar tijd meer dan verdubbeld. Ruim 500.000 huishoudens zitten in de gevarenzone. 9,7 tot 12,9 procent van de Nederlandse huishoudens loopt risico op een problematische schuld. Het gaat dan om 719.000 tot 961.000 huishoudens. Nu de huren, zorg- en energieprijzen stijgen en de huur- en zorg toeslag achterblijft, zijn de vooruitzichten erg slecht. Er zijn enorme huurstijgingen van gemiddeld 22,6 procent wanneer huurwoning vrijkomen en van huurder wisselen. Van de sociale huurwoningen, die worden aangeboden door corporaties, is de kale huurprijs in drie jaar tijd met 12 procent gestegen.

28 procent van de huurders zit na aftrek van de woonlasten onder de armoedegrens. Dat zal in 2017 oplopen naar 35%. In Amsterdam zijn de huren in de vrije sector in het vierde kwartaal van het afgelopen jaar gestegen met maandelijks gemiddeld 20,18 euro per vierkante meter, een stijging met 8,4 procent ten opzichte van een jaar geleden. Het is voor ongeveer 12 procent van de huurders van corporatiewoningen erg moeilijk om elke maand de huur te betalen en in het eigen levensonderhoud te voorzien.

Nadat een eigen huis met schuld verkocht wordt blijken er ook nog eens geen betaalbare huurhuizen meer beschikbaar, vanwege de grootschalige opvang van asielzoekers. In de Randstad kunnen wachtlijsten oplopen tot meer dan tien jaar. 31.000 mensen hebben geen vaste plek om te wonen. In de afgelopen zes jaar zijn er 13.000 daklozen bijgekomen. Een toename van 74 procent. Het aantal daklozen dat tussen de 18 en 30 jaar oud is, is het afgelopen jaar met bijna 4.000 toegenomen. In totaal zijn er minimaal 31.000 mensen in Nederland dakloos.

  • 17.800 daklozen in 2009
  • 27.300 daklozen in 2012
  • 31.000 daklozen in 2015/2016

Ook huurders komen steeds vaker in de gevarenzone vanwege lagere inkomsten, werkloosheid en stijgende huren. Het aantal huisuitzettingen neemt toe en steeds meer mensen moeten een beroep doen op de maatschappelijke opvang.

Deurwaardersbedrijf GGN alleen al heeft ongeveer 1 miljoen dossiers in behandeling. Het deurwaardersbedrijf zegt dat het aantal zelfdodingen onder schuldenaren waarmee de deurwaarders in contact komen sterk is gestegen. Ten opzichte van 2007 is in Nederland het zelfdodingscijfer met 35 procent gestegen. Alleen in Griekenland is de stijging nog groter. 223 mensen sprongen in 2015 voor de trein. Gescheiden mannen plegen vier keer zo vaak zelfmoord als getrouwde mannen. In 2016 maakten 1.894 mensen een einde aan hun leven, 23 meer dan in 2015. Dit zijn gemiddeld 5,2 zelfdodingen per dag. In Nederland overlijden tweemaal zoveel mannen als vrouwen door zelfdoding. In 2016 waren dit 1 279 mannen en 615 vrouwen. Vier op de tien zelfdodingen vinden plaats op middelbare leeftijd. In 2016 waren er in deze leeftijdsgroep, tussen 40 en 60 jaar, 5 procent minder zelfdodingen dan het jaar ervoor. Vooral bij mensen van 60 jaar of ouder kwam zelfmoord vaker voor. In deze leeftijdsgroep neemt het aantal zelfdodingen toe sinds 2012, tot 864 in 2016. Van alle mensen die zelfmoord plegen, is een derde 60 jaar of ouder. Zowel in 2015 als in 2016 brachten 48 jongeren onder de 20 jaar zichzelf om het leven. Bij mensen van 40 tot 60 jaar is zelfdoding na kanker en hart- en vaatziekten de meest voorkomende doodsoorzaak. Groningen heeft relatief gezien de meeste zelfdodingen. In 2016 maakten daar per 100 duizend inwoners 14,7 personen een einde aan hun leven. Maar ook in Friesland en Limburg zijn de zelfdodingscijfers relatief hoog. In de vier grootste gemeenten ligt het zelfdodingscijfer lager dan het landelijk gemiddelde. 

5,2 zelfmoorden per dag in Nederland:

De gemeenten Wageningen, Groningen, Utrecht en Tilburg willen na de zomer vier jaar lang experimenteren met een basisinkomen voor bijstandsgerechtigden. In negen andere gemeenten wordt er onderzoek gedaan naar zo’n experiment en nog eens 28 gemeenten hebben interesse getoond in de proef. Verplichte re-integratietrajecten zouden niet werken en de controle is te duur.

Nu moeten uitkeringsgerechtigden verplicht solliciteren naar banen die er niet zijn en dat werkt contra productief volgens de Gemeenten. Bij het experiment blijft het basisinkomen één bedrag zonder enige aftrek of enige verplichting en kunnen subsidies en toeslagen geschrapt worden. De Gemeenten verwachten dat mensen met een basisinkomen meer gaan werken omdat er niet meer gekort wordt op hun uitkering. Ontvangers moeten dan wel de discipline op brengen om het huursubsidie en zorgtoeslagdeel ook daadwerkelijk hieraan te besteden om niet alsnog achteraf in de schuld en armoede te geraken. In september volgt hierover een gesprek met staatssecretaris Klijnsma.

Het Hoogheemraadschap van Delfland is voornemens om de kwijtschelding van de zuiveringsheffing in stappen af te bouwen. Van 50% van het bedrag van de aanslag in 2016 tot het stopzetten van de regeling in 2017.

Alleen bij diep schrijnende gevallen blijft de kwijtschelding bestaan. Het wijzigen en vaststellen van de hoogte van de waterschapsbelasting en het al dan niet (gedeeltelijk) kwijtschelden hiervan kan worden beïnvloed door bij waterschap verkiezingen goed te letten op voor- en tegenstander kandidaten van dergelijke besluiten.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *